|
Giriş: |
Arnavutluk |
|
Arnavutluk'un Geçmişi: |
Avrupa'nın güneydoğusunda yer alan
Arnavutluk tarih öncesi çağlardan beri yaşanılan bir ülkedir.
İlk yerleşim, günümüz Arnavutlarının muhtemel atası olan
İllyranlar tarafından Paleolitik Dönemde yapılmıştır. Konumu ve
komşuları olan savaşçı İmparatorluklar nedeniyle Arnavutluk
tarihinde çok fazla şiddeti barındırır. Yunanlar, Romalılar,
Bizanslılar, Venedikliler ve Osmanlılar izlerini ve
kalıntılarını bırakıp yok olmuşlardır.
1990 ve 1992 yılları arasında
Arnavutluk 46 yıl süren yanacı düşmanı komünist rejime son verdi
ve çok partili demokrasi sistemine geçti. Bu geçiş doğal olarak
hükümetin ilgilenmesi gereken yüksek işsizlik oranı, ülkenin
genelinde görülen yaygın rüşvetçilik, döküntü halde olan bir
altyapı, iyi donanmlı suç örgütleri ve savaşçı politik rakipler
gibi sorunları beraberinde getirdi. Arnavutluk 1991 yılında çok
partili seçimleri yaparak büyük bir demokratik atılım tapmıştır
fakat eksiklikler hala devam etmektedir. Uluslararası
gözlemciler seçimi, 1997 yılında yaşanan piramit dalaverelerinin
tekrarlanmamasından dolayı büyük ölçüde adil ve özgür olarak
değerlendirdiler. 2005 yılı genel seçimlerinde Demokratik Parti
ve müttefikleri hükümetin boyutunu küçültecekleri, ekonomik
büyümeyi sağlayacakları ve suç ve rüşvetle başa çıkacakları
yönündeki sözleri üzerine kesin bir zafer kazandılar. Özellikle
gücün derli toplu değişmi manasına gelen seçim, ileriye atılan
önemli bir adım olarak düşünüldü. Arnavutluk'un ekonomisinin
büyümesine rağmen yetersiz enerji ve ulaşım altyapısı ve
kayıtdışı ekonominin büyüklüğü ülkrnin Avrupa'nın en fakir
ülkeleri arasında yer almasını sağlar. Arnavutluk güney-doğu
Avrupa'da yaşanan etnik kökenler arası tansiyonun düşürülmesi
yonünde yardımcı bir rol oynadı ve hala NATO ve AB üyesi olma
yolundadır. Afganistan ve Irak'taki birlikleriyle Arnavutluk,
terörizme karşı açılan küresel savaşta önemli bir konuma
sahiptir. |
|
Arnavutluk Coğrafyası |
|
|
Arnavutluk'un
Konumu: |
Güney-doğu Avrupadadır.Adriyatik
ve İyon Denizlerine kıyısı bulunan Arnavutluk, Yunanistan ile
Sırbistan ve Karadağ'ın arasındadır. |
|
Arnavutluk'un
Coğrafi Koordinatları: |
41 00 K, 20 00 D |
|
Arnavutluk'un Harita dizini: |
Avrupa |
|
Arnavutluk'un Yüzölçümü: |
toplam: 28,748 km²
toprak: 27,398 km²
su: 1,350 km² |
|
Arnavutluk
Yüz ölçüm karşılaştırma: |
Maryland'dan çok az küçüktür.
|
|
Arnavutluk'un
Kara sınırları: |
Toplam: 720 km
Sınır Komşuları: Yunanistan 282
km, Makedonya 151 km, Karadağ 172 km, Sırbistan 115 km
|
|
Arnavutluk'un
Kıyı boyu: |
362 km |
|
Arnavutluk'un
Deniz hakları: |
karasal deniz:12 nm
Kıtasal şelf: 200-m derinlik veya
işletme derinliği |
|
Arnavutluk'ta
İklim: |
Ilımandır; Kışlar serin, bulutlu
ve yağışlıdır; yazlar sıcak, kurak ve güneşlidir; ülkenin iç
kısımları daha serin ve daha yağışlıdır. |
|
Arnavutluk'ta
Zemin (Toprak Yapısı- Arazi) : |
Genelde dağlık ve tepeliktir; kıyı
boyunca küçük ovalar bulunur. |
|
Arnavutluk'un
Rakım uç değerleri: |
En alçak noktası: Adriyatik Denizi
0 m
En yüksek noktası: Maja e
Korabit 2,764 m |
|
Arnavutluk'un
Doğal Kaynakları: |
Petrol, doğal gaz, kömür, boksit,
kromit, bakır, demir, nikel, tuz, kereste, su gücü. |
|
Arnavutluk'un
Toprak kullanımı: |
Tarım alanı: % 20.1
Sürekli tarım ürünleri: %4.21
Diğer: %75.69 (2005)
|
|
Arnavutluk'ta
Sulanan arazi: |
3,530 km² |
|
Arnavutluk'ta Doğal afetler: |
Yıkıcı depremler; güney-batı
kıyılarında tsunami oluşur; seller, kuraklık. |
|
Arnavutluk'un
Çevre – bugünkü sorunları: |
Ormanların aşırı tahribatı; toprak
erozyonu; endüstriyel ve yerel atıklardan kaynaklanan su
kirliliği. |
|
Arnavutluk
Çevre – uluslar arası anlaşmalar: |
Gruplar: Biyofarklılık ,İklim
Değişikliği ,İklim değişikliği-Kyoto Protokolü, Çölleşme,
Tehlikedeki Türler, Deniz Kanunu, Tehlikeli Atık Maddeler, Ozon
tabakası korunması, Bataklık Alanlar
İmzalanmış ama onaylanmamış:
seçilmiş anlaşmalardan hiçbiri |
|
Arnavutluk
Coğrafya - not: |
Otranto Boğazında(Adriyatik Denizi
İyon Denizi'ne ve Akdenize bag bağlar.) stratejik bir konuma
sahiptir. |
|
Arnavutluk
Halkı |
|
|
Arnavutluk'un
Nüfusu: |
3,600,523 kişi (Temmuz 2007
tahmini) |
|
Yaş dağılımı: |
0-14 yaş: % 24.1 ( erkek 454,622 /
kadın 413,698 )
15-64 yaş: % 66.6 ( erkek
1,228,497 / kadın 1,170,489 )
65 yaş ve üstü: %9.3 ( erkek
154,352 / kadın 178,865 ) (2007 tahmini.) |
|
Arnavutluk'ta Ortalama yaş: |
Toplam: 29.2 yaş
Erkek: 28.6 yaş
Kadın: 29.8 yaş (2007 tahmini) |
|
Arnavutluk'ta
Nüfus artış oranı: |
%0.529 (2007 tahmini) |
|
Arnavutluk'ta
Doğum oranı: |
15.16 doğum/1000 nüfus (2007
tahmini) |
|
Arnavutluk'ta
Ölüm oranı: |
5.33 ölüm/1000 nüfus (2007
tahmini) |
|
Arnavutluk'ta
Net göç oranı: |
- 4.54 göçmen/1000 nüfus (2007
tahmini) |
|
Arnavutluk'ta
Cinsiyet oranı: |
Doğumda: 1.1 erkek/kadın
15 yaş altı: 1.099 erkek/kadın
15-64yaş arası: 1.05
erkek/kadın
65 yaş ve üzeri: 0.863
erkek/kadın
Toplam Nüfus: 1.042 erkek/kadın
(2007 tahmini) |
|
Arnavutluk'ta
Bebek ölüm oranı: |
Toplam: 1000 canlı doğumda 20.02
ölüm Erkek: 1000 canlı
doğumda 20.46 ölüm
Kadın: 1000 canlı doğumda 19.54
ölüm (2007 tahmini) |
|
Arnavutluk'ta Ortalama yaşam
süresi: |
Toplam nüfus: 77.6 yaş
Erkek: 74.95 yaş
Kadın: 80.53 yaş (2007 tahmini) |
|
Arnavutluk'ta Doğurganlık oranı: |
2.03 çocuk/kadın (2007 tahmini) |
|
Arnavutluk'ta
Uyruk: |
İsim: Arnavut(lar)
Sıfat: Arnavut |
|
Arnavutluk'ta
Etnik gruplar: |
Arnavut %95, Yunan %3, diğerleri
%2 (Vlach, Roman (Çingene), Sırp, Makedon, Bulgar) (1989
tahmini)
not: 1989'da , diğer istatistiklere göre Yunan nüfusu %1
ile (Resmi Arnavutluk istatistikleri) %12 arasında değişiklik
gösterir. (Bir Yunan Kuruluşu verileri.) |
|
Arnavutluk'ta
Dinler: |
Müslüman %70, Arnavut Ortodoksu
%20, Roma Katoliği %10
not: yüzdelik oranlar tahminidir; kişilerin hangi dine
mensup olduklarını belirten kesin bilgiler mevcut değildir.
1967'de tüm cami ve kiliseler kapatıldı ve dini ibadetler
yasaklandı. Kasım 1990'da Arnavutluk özel dini ibadete izin
vermeye başladı. |
|
Arnavutluk'ta
Diller: |
Albanian (resmi dil – Tosk
lehçesinden türemiştir.), Yunanca, Vlach, Romanca, Slavi
lehçeleri |
|
Arnavutluk'ta Okuryazarlık oranı: |
Tanım: 9 yaş ve üzeri okuyup
yazabilir., Toplam Nüfus:
% 98.7
Erkek: %99.2
Kadın: %98.3 (2001 nüfus
sayımı) |
|
Yönetim |
|
|
Arnavutluk'un
Ülke adı: |
Kabul Edilen Uzun Biçimi:
Arnavutluk Cumhuriyeti
Kabul Edilen Kısa Biçimi: Arnavutluk
mahalli uzun biçimi: Republika
e Shqiperise
mahalli kısa biçimi: Shqiperia
Önceki ismi: Arnavutluk
Sosyalist Halk Cumhuriyeti |
|
Arnavutluk'un Bağımlılık durumu: |
|
|
Arnavutluk'un
Yönetim biçimi: |
Yeni ortaya çıkan demokrasi. |
|
Arnavutluk'un Başkenti: |
İsim: Tiran
coğrafi koordinatları: 41 20 K, 19
50 D
zaman farkı: UTC+1(Standart
zaman boyunca Washington Dc’den 6 saat ileri)
Gün ışığından yararlanma
süresi: +1saat, Mart ayı son Pazar günü başlar; Ekim ayı son
Pazar günü sona erer. |
|
Arnavutluk'un
İdari bölgeleri: |
12 yöre: Berat, Diber, Durres,
Elbasan, Fier, Gjirokaster, Korce, Kukes, Lezhe, Shkoder, Tirane,
Vlore |
|
Arnavutluk'ta Bağımsızlık: |
28 Kasım 1912 (Osmanlı
İmparatorluğu'ndan) |
|
Arnavutluk'un
Milli bayramı: |
Kurtuluş Günü, 28 Kasım (1912) |
|
Arnavutluk Anayasası: |
Meşhur 22 Kasım 1998
referandumuyla kabul edildi; 28 Kasım 1998'de yayınlandı. |
|
Arnavutluk'ta
Kanun sistemi: |
Sivil Hukuk Sistemi vardır,
zorunlu ICJ yargılama yetkisini kabul etmedi; Uluslararası Ceza
Mahkemesi'nin vatandaşlarını yargılamasına izin verdi. |
|
Arnavutluk'ta
Oy hakkı: |
18 yaş; evrensel |
|
Arnavutluk'un
Katıldığı uluslar arası örgütler:
|
BSEC, CE, CEI, EAPC, EBRD, FAO,
IAEA, IBRD, ICAO, ICCt, ICRM, IDA, IDB, IFAD, IFC, IFRCS, ILO,
IMF, IMO, Interpol, IOC, IOM, IPU, ISO (vekil), ITU, ITUC, MIGA,
OIC, OIF, OPCW, OSCE, PFP, SECI, UN, UNCTAD, UNESCO, UNIDO,
UNOMIG, UNWTO, UPU, WCO, WFTU, WHO, WIPO, WMO, WTO |
|
Arnavutluk'un
Bayrak şekli: |
Kırmızı zemin üzerinde iki başlı
siyah bir kartal vardır. |
|
Arnavutluk
Ekonomisi |
|
|
Arnavutluk'ta Ekonomiye genel
bakış: |
|
Diğer Balkan komşularının
arkasından gelen Arnavutluk, modern açık pazar ekonomisine zor
bir geçiş gerçekleştirmektedir. Hükümet, şiddet olaylarını
azalmak ve Gri ekonomiyi en aza indirgemek için önlemler
almaktadır. Ekonomi, yurt dışından gelen özellikle Yunanistan ve
İtalya'da yaşayan gurbetçilerin gönderdikleri yıllık
500-600milyon $ civarındaki para ile desteklenmektedir; bu para
yükselen dış ticaret açığını dengelemektedir. GSYİH'nın
çeğreğini oluşturan Tarım, yetersiz ve küçük olan arsaların
yaygınlığından, belirsiz mülk edinme haklarından ve modern
malzemelerin eksikliğinden dolayı gerileme göstermektedir.
Enerji kıtlığı, yetersiz ve antikalaşmış altyapı, yabancı
yatırımın ülkeye çekilmesini ve desteklenmesini imkansız kılan
Arnavutluk'un zayıf olan iş ortamının oluşmasına yol açmıştır.
Vlore yakınlarında yapılması planlanan jeotermal enerji santralı
ve enerjinin iletimi ve taşınmasındaki yeni olanaklar nihayet
enerji sıkıntısı bir nebze olsun azaltacaktır. Hükümet aynı
zamanda, ekonomik gelişmenin önünde bir engel gibi duran demir
yolu ve karayolu ağlarını da yavaş yavaş iyileştirmektedir.
Olumlu yönden bakılacak olursa, 2003-06 yılları arasında gelişme
fazlaydı ve enflasyon düşük ve durağandı. |
|
20.46 milyar $
not:
Arnavutluk resmi GSYİH' nın yaklaşık %50'si kadar geniş olan,
geniş gri bir ekonomiye sahiptir. (2006 tahmini) |
|
Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH)
(satın alma gücü paritesi): |
|
Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH)
(resmi döviz kuru): |
|
Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH)
– gerçek büyüme hızı): |
9.306 milyar $ (2006 tahmini) |
|
%5
(2006 tahmini) |
|
Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH)
– kişi başına (PPP): |
|
5,700 $ (2006 tahmini) |
|
Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH)
– sektörlere göre dağılım: |
|
Tarım: %23.3
Endüstri: %18.8
Hizmet: % 57.9 (2006 tahmini) |
|
İş gücü: |
|
1.09 Milyon. Not: 352,000 gçömen
işci bu sayıya dahil değildir.
( Eylül 2006 tahmini) |
|
İş gücü- iş alanlarına göre: |
|
Tarım: %58
Endüstri: %15
Hizmet: %27 ( Eylül 2006
tahmini) |
|
İşsizlik oranı: |
|
Yoksulluk sınırı altındaki
nüfus: |
|
%13.8 Resmi rakamdır: fakat tarım
ikinci plana atılırsa bu rakam %30'ları aşar.( Eylül 2006
tahmini) |
|
%25 (2004) |
|
Yüzdelik paya göre ev geliri ya
da gideri: |
|
En az: 10%: Mevcut Değil.
En fazla: 10%: Mevcut
Değil. |
|
Enflasyon oranı (tüketici
fiyatları): |
%2.5 (2006 tahmini) |
|
Arnavutluk Bütçesi: |
Gelirler: 2.608 milyar $
Giderler: 3.1 milyar $ , 710
milyon $'lık sermaye giderleri dahil. (2007 tahmini) |
|
Arnavutluk'ta Tarım – Ürünleri: |
Buğday, Mısır, patates, sebzeler,
meyveler, şeker pancarı, üzüm; et, mandıra ürünleri. |
|
Sanayiler: |
Besin işleme, dokuma ve giyim
sanayileri; kereste, petrol, çimento, kimyasal, maden, temel
metal sanayileri ve su gücü. |
|
Arnavutluk'un Endüstriyel üretimin
gelişme hızı: |
% 3.4 (2005 tahmini) |
|
Arnavutluk'un Elektrik üretimi: |
5.451 milyar kWh (2005) |
|
Arnavutluk'un Elektrik tüketimi: |
3.53 milyar kWh (2005) |
|
Arnavutluk'un Elektrik ihracatı: |
729 milyon kWh (2005) |
|
Arnavutluk'un Elektrik ithalatı: |
385 milyon kWh (2005) |
|
Arnavutluk'un Petrol üretimi: |
3,600 varil/gün (2005 tahmini) |
|
Arnavutluk'un Petrol tüketimi: |
25,200 varil /gün (2005 tahmini) |
|
Arnavutluk'un Petrol ihracatı: |
0 varil /gün (2005 tahmini)
|
|
Arnavutluk'un Petrol ithalatı: |
21,600 varil/ gün (2005 tahimini) |
|
Arnavutluk'un Doğal gaz üretimi: |
30 milyon cu m (2004 tahmini) |
|
Arnavutluk 'in Doğal gaz tüketimi: |
30 milyon cu m (2004 tahmini) |
|
Arnavutluk'ta İhracat: |
763.2 milyon $ f.o.b. (2006
tahmini) |
|
Arnavutluk'ta İhracat malları: |
Dokuma ürünleri ve ayakkabı;
asfalt, metaller ve metal cevherleri, ham petrol; sebzeler,
meyveler ve tütün. |
|
Arnavutluk'un İhracat
ortakları: |
İtalya %72.4, Yunanistan %10.5,
Sırbistan ve Karadağ %5 (2005) |
|
Arnavutluk'ta İthalat: |
2.901 milyar $ f.o.b (2006
tahmini) |
|
Arnavutluk'ta İthalat malları: |
Makine ve malzemeleri, besin
maddeleri, dokuma ürünleri ve kimyasallar. |
|
İthalat ortakları: |
İtalya %29.3, Yunanistan %16.4,
Türkiye %7.5, Çin %6.6, Almanya %5.4, Rusya %4 (2005)
|
|
Arnavutluk Dış borç: |
1.55 milyar $ (2006 tahmini)
|
|
Arnavutluk Ekonomik yardım alıcı: |
ODA, $366
milyon$ Not: En çok yardımı İtalya, AB ve Almanya'dan alır.
(2003 tahmini)
|
|
Arnavutluk'un Para birimi (kod): |
Lek
Not: Lek'in çoğulu Leke'dir. |
|
Döviz kurları: |
Leke'nin Amerikan Dolarına oranı:
98.384 (2006), 102.649 (2005), 102.78 (2004), 121.863 (2003),
140.155 (2002) |
|
Arnavutluk'ta Mali yıl: |
Takvim yılı |
|
İletişim |
|
|
Arnavutluk'ta Telefonlar –
kullanımdaki ana hatlar: |
255,000 (2003) |
|
Arnavutluk'ta Telefonlar – cep
telefonu: |
1.259 milyon (2004) |
|
Arnavutluk'ta Telefon sistemi: |
Genel Değerlendirme: Sabit hatlara
yeni yatırımlar yapılmasına rağmen, sabit hat yoğunluğu 100
kişiye 7 hat ile Avrupa'nın en düşüğüdür. Fakat, mobil telefon
kullanımı yaygın ve etkilidir.
Yerel: Sabit hatların azlığı,
1996'dan beri var olan mobil Gsm şebekeleri tarafından
dengelenmektedir.2003 yılı itibariyle iki şirken Arnavutluk'un
diğer Balkan komşularından daha geniş bir kapasite ve
yoğunluklar mobil Gsm serivisi sunuyor.
Uluslar arası: Ülke kodu 355;
sabit hatlar yetersizdir; mobil Gsm servis yeterlidir; Uluslar
arası iletişim fiber optik kablolarla ve gerekli olduğunda
mikrodalga telsiz yayınıyla Tiran'dan İtalya ve Yunanistan
yoluyla yapılır.(2003) |
|
Arnavutluk'ta Radyo yayın
istasyonları: |
AM 13, FM 46, kısa dalga 1, (2005)
|
|
Arnavutluk'ta Televizyon yayın
istasyonları: |
65 (3 ulusal, 62 yerel); 2 kablolu
şebeke (2005) |
|
Internet ülke kodu: |
.al |
|
Arnavutluk İnternet hostu sayısı: |
430 (2006) |
|
Internet kullanıcıları: |
75,000 (2005) |
|
Taşımacılık |
|
|
Arnavutluk'ta Hava alanları: |
11 (2006) |
|
Döşeli pistleri (asfalt) olan hava
alanları: |
toplam:
3
2,438’den 3,047 m ’e: 3
(2006) |
|
Döşenmemiş pistli (asfalt olmayan)
hava alanları: |
toplam:
8
3,047'den fazla: 1
1,524’den 2,437 m 'e: 2
914’den 1,523 m’ e:
1
914 m altı: 4
(2006) |
|
Karayolları: |
Toplam: 18,000 km
Asfaltlanmış: 7,020 km
Asfaltlanmamış: 10,980 (2003)
|
|
Arnavutluk'ta Limanlar ve
terminaller: |
Durres, Sarande, Shengjin, Vlore
|
|
Askeri |
|
|
Arnavutluk
Kuvvet Komutanlıkları: |
Genel Kurmay Başkanlığı, Kara
Kuvvetleri Komutanlığı, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı, Hava
Kuvvetleri Komutanlığı, Lojistik Destek komutanlığı, Eğitim ve
Doktrin Komutanlığı (2007) |
|
Askeri görev yaşı ve zorunluluk: |
19 yaş (2004) |
|
Askeri hizmet için mevcut insan
gücü: |
yaşları 18-49 arası erkekler:
809,524 kişi
yaşları 18-49 arası kadınlar:
784,199 kişi (2005
tahmini) |
|
Askeri hizmet için uygun insan
gücü: |
yaşları 18-49 arası erkekler:
668,526 kişi
yaşları 18-49 arası kadınlar:
648,334 kişi (2005
tahmini) |
|
Askeri hizmete hazır hale gelen
insan gücü(yıllık) |
|
yaşları 18-49 arası erkekler:
37,407 kişi
yaşları 18-49 arası kadınlar:
34,587 kişi (2005
tahmini) |
| |
| |
|
