Azerbaycan

Türki bir ulus olan ve çoğunluğunu Müslüman toplumun oluşturduğu Azerbaycan,  kısa bir süreliğine 1918’ den 1920’ ye kadar bağımsızdır;Sovyetler Birliğinin 1991’ deki çöküşünün ardından bağımsızlığını kazanmıştır. 1994’ teki ateşkese karşın, Azerbaycan halen Ermenilerle Azerbaycani-yabancı ülkelerle kuşatılmış (çoğunluğunu Ermenilerin oluşturduğu)-Dağlık Karabağ Cumhuriyeti üstündeki anlaşmazlıkları gidermeye çalışmaktadır. Azerbaycan, toprağının %16 ‘sını kaybetmiştir ve mültecilerde dahil 600.000 kişiye (bu anlaşmazlık sonucunda) destek vermek durumunda kalmıştır. İrtişa her yerde aynı anda vardır, Azerbaycan’ın işlenmemiş petrol kaynaklarından gelen yaygın zenginlik vaati  büyük ölçüde yerine getirilememiştir. 

Hazar Denizine sınırlı, İran ve Rusya arasında , Kafkaslar alanının kuzeyindeki küçük bir Avrupa bölümüyle Güneybatı  Asya’ da

40 30 K, 47 30 D

toplam: 86,600 km²

toprak: 86,100 km²

su: 500 km²

açıklama: Özerk Nahcivan Cumhuriyeti’nin yabancı ülkelerle kuşatılmış alanını ve Dağlık Karabağ Cumhuriyeti bölgesini içeren bölgenin özerkliği Azerbaycani Yüce Sovyet tarafından 26 Kasım 1991 ‘de lağvedilmiştir.

Maine’den biraz küçüktür

toplam: 2,013 km

komşu ülkeler: Ermenistan (Azerbaycan’a ait alanı ile ) 566 km, Ermenistan  (Azerbaycan-Nahcivan kuşatılmış alanı ile) 221 km, Gürcistan 322 km, İran (Azerbaycan’a ait alanı ile) 432 km, İran (Azerbaycan-Nahcivan kuşatılmış alanı ile) 179 km, Rusya 284 km, Türkiye 9 km

0 km (kara ile kuşatılmış); not - Azerbaycan Hazar Denizi sınırları (tahminen 800 km)

kuru, yarı kurak step iklimi

büyük, düz Kür-Araz Ovası (Kür-Araz Alçak arazisi) (çoğunluğu deniz seviyesinde), Güney’ deki Büyük Kafkas Dağları ile Karabağ Yaylası (Karabağ Yüksek arazisi), Batı’da; Bakü Hazar Denizi’ne cumbası olan Abşeron Yasaklığı (Abşeron Yarımadası)’ndadır.

en alçak nokta:Hazar Denizi  -28 m

en yüksek nokta: Bazarduzu Dağı 4,485 m

petrol, doğal gaz, demir filizi, içinde demir olmayan madenler, alüminyum maden cevheri

işlenebilir toprak: %20.62

sürekli ürünler: %2.61

diğerleri: %76.77 (2005)

14,550 km² (2003)

kuraklıklar

Bölgedeki bilim adamları(bakü ve Sumgaid’i içeren) Abşeron Yasaklığı(Abşeron Yarımadası) ve Hazar Denizi’ninköyü hava, toprak ve su kirliliği;toprak kirliliği atık yağlar, DDT tarım ilacının kullanımı ve pamuk ürünün yaprak dökmesi için olan  zehirli bir maddenin kullanımı yüzünden, ekolojik olarak dünyadaki en harap durumdaki bölge olduğunu düşünüyorlar.

taraf: Hava kirliliği, Biyolojik çeşitlilik, İklim Değişikliği-Kyoto Protokolü, Çölleşme, Yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olan türler, Tehlikeli Atıklar, Deniz Kirliliği, Ozon Tabakasını Koruma, Gemi Kirliliği, Sulak Alan-imzalı ama onaylı değil: seçilmiş anlaşmalardan değiller- 

hem ülkenin ana bölgesi hem de Nahcivan’ ca kuşatılmış bölgesi kara ile kuşatılmıştır

8,120,247 (Temmuz 2007 tahmini)

0-14 yaş: 25.4% (erkek 1,086,271/kadın 975,100)

15-64 yaş: 67.7% (erkek 2,695,428/ kadın 2,799,047)

65 yaş ve üstü: 7% (erkek 211,438/kadın 352,963) (2007 tahmini)

toplam: 27.6 yaş

erkek: 26 yaş

kadın: 29.4 yaş (2007 tahmini)

%0.688 (2007 tahmini)

17.47 doğumlar/1,000 nüfus (2007 tahmini)

8.35 doğumlar/1,000 nüfus (2007 tahmini)

-2.25 göçebe(ler)/1,000 nüfus (2007 tahmini)

doğumda: 1.15 erkek(ler)/kadın

15 yaşın altında: 1.114 erkek(ler)/kadın

15-64 yaş: 0.963 erkek(ler)/kadın

65 yaş ve üstü: 0.599 erkek(ler)/kadın

toplam nüfus: 0.968 erkek(ler)/kadın (2007 tahmini)

toplam: 58.31 ölüm/1,000 canlı doğum

erkek: 64.03 ölüm/1,000 canlı doğum

kadın: 51.75 ölüm/1,000 canlı doğum (2007 tahmini  )

toplam nüfus: 65.96 yaş

erkek: 61.86 yaş

kadın: 70.66 yaş (2007 tahmini)

2.05 doğan çocuk/kadın (2007 tahmini)

HIV/AIDS - adult prevalence rate:    

 %0.1’ den az (2003 tahmini)

HIV/AIDS - people living with HIV/AIDS:     

1,400 (2003 tahmini)

HIV/AIDS - deaths:     

100’ den (2001 tahmini)

adı: Azerbaycan

sıfatı: Azerbaycanlı, Azeri

%90.6’ sı Azeri, %2.2’ si Dağıstanlı, %1.8 ‘si Rus,%1.5’i Ermeni, %3.9 ‘u diğerleri  (1999 nüfus sayımı)

açıklama:hemen her Ermeni bölücü Dağlık Karadağ bölgesinde yaşıyor.

%93’ ü Müslüman, 2.5’ i Rus Ortodoks, % 2.3’ ü Ermeni  Ortodoks , diğerleri %1.8 (1995 tahminen)

açıklama:Azerbaycan’da dinsel bağlılık halen hükmidir; kati yandaşların uygulama yüzdeleri çok daha düşüktür.   

%89’u Azerbaycanlı (Azeri) , %3’ ü Rus, %2’ si Ermeni, %6’ sı diğerleri(1995 tahmini)

tanım:15 yaş ve üzeri okuyup yazabiliyor.

toplam nüfus :% 98.8

kadın: %99.5

erkek: %98.2 (2003 tahminen)

kabul gören uzun şekli: Azerbaycan Cumhuriyeti

kabul gören kısa şekli: Azerbaycan

yerel uzun şekli : Azarbaycan Respublikasi

yerel kısa şekli: Azarbaycan

resmi şekli: Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti

cumhuriyet

adı: Bakü (Baki, Baky)

coğrafi koordinatları: 40 23 K, 49 51 D

zaman farklılığı: UTC+4 (Standart Zaman boyunca Washington, DC’ den 9 saat ileri)

yaz saati uygulaması: +1saat, Mayıs’ın son Pazar günü başlar; Ekim’ in son Pazar günü biter

59 suni ipekli kumaş (rayonlar; rayon -tekil), 11 şehir (saharlar; sahar -tekil), 1 özerk cumhuriyet(muxtar respublika)

suni ipekli kumaşlar: Abseron Rayonu, Agcabadi Rayonu, Agdam Rayonu, Agdas Rayonu, Agstafa Rayonu, Agsu Rayonu, Astara Rayonu, Balakan Rayonu, Barda Rayonu, Beylaqan Rayonu, Bilasuvar Rayonu, Cabrayil Rayonu, Calilabad Rayonu, Daskasan Rayonu, Davaci Rayonu, Fuzuli Rayonu, Gadabay Rayonu, Goranboy Rayonu, Goycay Rayonu, Haciqabul Rayonu, Imisli Rayonu, Ismayilli Rayonu, Kalbacar Rayonu, Kurdamir Rayonu, Lacin Rayonu, Lankaran Rayonu, Lerik Rayonu, Masalli Rayonu, Neftcala Rayonu, Oguz Rayonu, Qabala Rayonu, Qax Rayonu, Qazax Rayonu, Qobustan Rayonu, Quba Rayonu, Qubadli Rayonu, Qusar Rayonu, Saatli Rayonu, Sabirabad Rayonu, Saki Rayonu, Salyan Rayonu, Samaxi Rayonu, Samkir Rayonu, Samux Rayonu, Siyazan Rayonu, Susa Rayonu, Tartar Rayonu, Tovuz Rayonu, Ucar Rayonu, Xacmaz Rayonu, Xanlar Rayonu, Xizi Rayonu, Xocali Rayonu, Xocavand Rayonu, Yardimli Rayonu, Yevlax Rayonu, Zangilan Rayonu, Zaqatala Rayonu, Zardab Rayonu

şehirler: Ali Bayramli Sahari, Baki Sahari, Ganca Sahari, Lankaran Sahari, Mingacevir Sahari, Naftalan Sahari, Saki Sahari, Sumqayit Sahari, Susa Sahari, Xankandi Sahari, Yevlax Sahari

özerk cumhuriyet: Naxcivan Muxtar Respublikasi

30 Ağustos1991 (Sovyetler Birliği’nden)

Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti’nin kurulması, 28 Mayıs (1918)

12 Kasım 1995’te kabul edilmiştir

sivil kanun sistemini temel alır

18 yaş; evrensel

Siyasi Durum

devlet başkanı: Başbakan İlham ALİYEV (31 Ekim 2003’ten beri)

hükümet başkanı: Cumhurbaşkanı Artur RASIZADE (4 Kasım 2003’ten beri); ilk vekil cumhur başkanı Abbas ABBASOV (10 Kasım 2003’ten beri)

kabine:kabine başbakan tarafından atanır ve millet meclisi tarafından saptanır  seçimler: en çok oyu alan başkanlık için 5 yıllığına seçilir(ikinci kez seçilmesi uygundur); son seçim15 Ekim 2003’te olmuştur(gelecek seçim Ekim 2008’de yapılacaktır);cumhur başkanı ve ilk vekil cumhur başkanı başbakan tarafından tayin edilir ve Millet Meclisi’nce saptanır.

Seçim sonuçları: İlham ALİYEV başbakan olarak seçilmiştir;İlham ALİYEV ’in   oy oranı%76.8’dir, İsa GAMBAR’ ınki  %14.

Legislative branch:    

Tek meclisli sistem yada Milli Meclis (125koltuk;üyeler en fazla oyu alarak 5 yıl hizmet için seçilirler)

seçimler:en son 6 Kasım(gelecek seçim Kasım 2010’da) 2005’te gerçekleşti

seçim sonuçları: parti tarafından oy oranıyla- NA;- Yeni 58, Özgürlük Koalisyonu 8, CSP 2, EVET 2, Anavatan 2, tek koltukla diğer partiler 7, bağımsızlar 42, belirsizler  4

Judicial branch:         

Yüce Mahkeme

Political parties and leaders:           

Özgürlük Koalisyonu(Musavat, APF ve DPA); Azerbaycan Gözde Sözcü Parti yada AGS [Ali KARIMLI, "Reform" hizip lideri; Mirmahmud MİRALİ-OĞLU, "Klasik" hizip lideri];Yurt Dayanışma Partisi yada YDP [Sabir RUSTAMKHANLY]; Yurt Birliği Partisi [Ayaz MUTALIBOV]; Azerbaycan Komünist Partisi yada AKP [Ramiz AHMADOV]; Yurttaş Partisi[Mais SAFARLI]; Azerbaycan Demokratik Partisi yada ADP  [Rasul QULIYEV]; Adalet Partisi [Ilyas ISMAILOV]; Azerbaycan Liberal Partisi [Lala Shovkat HACIYEVA]; Anavatan Partisi; Musavat [Isa GAMBAR, chairman]; Yeni Azerbaycan Partisi; Azerbaycan Ulusal Bağımsızlık Partisi yada AUP [Etibar MAMMADLI]; Sosyal Demokratik Parti SDP [Araz ALIZADE]

açıklama: karşı partiler düzenli olarak işlevsel hale gelir ve yeni partiler oluşturur.

Political pressure groups and leaders:      

Sadval, Lezgin akımı;kendi kendini ilan eden Dağlık Karabağ Cumhuriyeti ; Talysh bağımsızlık akımı; Azerbaycan Kuvvetleri lehinde Birlik(AKB); Karabağ Kurtuluş Teşkilatı

International organization participation:     

AsDB, BSEC, CE, CIS, EAPC, EBRD, ECO, FAO, GCTU, GUAM, IAEA, IBRD, ICAO, ICRM, IDA, IDB, IFAD, IFC, IFRCS, ILO, IMF, IMO, Interpol, IOC, IOM, IPU, ISO, ITU, ITUC, MIGA, NAM (gözlemleyici), OAS (gözlemleyici), OIC, OPCW, OSCE, PFP, SECI (gözlemleyici), UN, UNCTAD, UNESCO, UNIDO, UNWTO, UPU, WCO, WFTU, WHO, WIPO, WMO, WTO (gözlemleyici)

Diplomatic representation in the US:         

misyon başkanı: Elçi Hafiv Mir Jalal PASHAYEV

adalet ve nısfet kurallarını uygulayan mahkeme: 2741 34th Street NW, Washington, DC 20008

telefon: [1] (202) 337-3500

FAX: [1] (202) 337-5911

genel danışma(lar): Los Angeles

Diplomatic representation from the US:    

misyon başkanı:Elçi Anne E. DERSE

elçilik: 83 Azadliyg Prospecti, Bakü AZ1007

posta adresi: American Embassy Baku, US Department of State, 7050 Baku Place, Washington, DC 20521-7050

telefon: [994] (12) 4980-335 337’den

FAX: [994] (12) 4656-671

eşit boyuttaki mavi,kırmızı ve yeşilden oluşan üç yatay şerit; beyazda kırmızı şeridi merkezleyen bir ay ve 8 köşeli bir yıldız

Azerbaycan’ın bir numaralı ihracı 1997’den beri düşüşte olan petrol ürünüdür, ama o zamandan bu yana artış kaydedilmiştir. petrol alanının gelişimini uzun vadede sağlamak için 60milyar$ yabancı şirketlerle ürün paylaşım anlaşmasının müzakeresi(PSAs) gelecek endüstriyel gelişimi teşvik etmek için kaynaklar üretmelidir.Yağ ürünü bu PSAs’ın ilki altında Azerbaycan Uluslar arası Görev Şirketi ile Kasım 1997’de başlamıştır. Bir Batı Şirketleri Ortaklığı 2006’nın başlarında biraz açıktaki bir tarladan 4 milyar$lık boru hattı aracılığıyla(Bakü’den Türkiye Ceyhan Ege Limanı’na)her gün 1 milyon  varil pompalamaya başladılar.2010 itibariyle, bu projenin gelirleri ülkenin güncel GDP’sini ikiye katlayacaktır.Azerbaycan ilk Sovyet cumhuriyetlerin yönetimden piyasa ekonomisine geçişte tüm yenmesi güç problemleri paylaşır, ama onun önemli enerji kaynakları uzun dönem maden arayışını aydınlatır. Bakü daha yeni ekonomik reformda ve eski ekonomik ilişkilerinde ilerleme kaydetmeye daha yeni başlamıştır ve yapılar yavaş yavaş yenileniyor. Azebaycan ekonomisinin gelişimini engelleyen diğer nedenler:enerji dışındaki sektörlerde yabancı yatırımı destekleme ihtiyacı, Dağlık Karabağ bölgesi üzerindeki Ermenilerle olan anlaşmazlık ve yayılıcı iştifa. Türkiye ve Avrupa toplumlarıyla ticaret yapılıyorken, Rusya ve diğer ilk Sovyetler’le ticaret önemini yitirmiştir. Uzun dönem maden arayışları dünya petrol fiyatlarına, bölgedeki yeni boru hatlarının yerine ve Azerbaycan’ın petrol zenginliğini yönetmedeki kabiliyetine bağlıdır.

GDP (purchasing power parity):      

58.1 milyar$ (2006 tahmini)

GDP (official exchange rate):          

14.05 milyar$ (2006 tahmini)

GDP - real growth rate:         

%32.5 (2006 tahmini)

GDP - per capita (PPP):       

7,300$  (2006 tahmini)

GDP - composition by sector:         

tarım: 14.1%

endüstri: 45.7%

hizmetler: 40.2% (2002 tahmini)

Labor force:     

5.191 milyon (2006 tahmini)

Labor force - by occupation:            

tarım: 41%

endüstri: 7%

hizmetler: 52% (2001)

Unemployment rate:   

1.2% resmi oran(2006 tahmini)

Population below poverty line:         

49% (2002 tahmini)

Household income or consumption by percentage share:          

en düşük 10%: 2.8%

en yüksek 10%: 27.8% (1995)

Distribution of family income - Gini index:             

36.5 (2001)

8% (2006 tahmini)        

GDP’nin 44.9’u  (2006 tahmini)

gelirler: 6.008 milyar$ 

giderler: 5.804 milyar$; NA$ kapital giderlerini içeren (2006 tahmini)

pamuk, tohum,pirinç,üzüm, meyve, sebze, çay, tütün;inek,domuz, koyun, keçi

petrol ve doğal gaz,petrol ürünleri, petrol alanı araçları, çelik, demir filizi, çimento, kimyasallar ve petro-kimyasallar; tekstil

%50 (2006 est.)

20.35 milyar kWh (2004)

20.57 milyar kWh (2004)

510 milyon kWh (2004)

2.15 milyon  kWh (2004)

477,000 bbl/gün (2005 tahmini)

120,000 bbl/gün (2004 tahmini)

NA bbl/gün

NA bbl/gün

5.01 milyar cu m (2004 tahmini)

9.94 milyon cu m (2004 tahmini)

Natural gas - exports:            

0 cu m (2004 tahmini)

Natural gas - imports:            

4.93 milyar cu m (2004 tahmini)

Natural gas - proved reserves:         

849.5 milyar cu m (1 Ocak 2005 tahmini)

Current account balance:      

$2.737 milyar (2006 tahmini)

$12.51 milyar f.o.b. (2006 tahmini)

petrol ve gaz %90, makine, pamuk,gıda maddeleri 

İtalya %30.3, Fransa 9.4%, Rusya %6.6, Türkiye %6.3, Türkmenistan %6.3, Gürcistan %4.8, İsrail %4.5,Hırvatistan % 4.1 (2005)

5.176 milyar $ f.o.b. (2006 tahmini)

makine ve alet,petrol ürünleri, gıda ürünleri, metaller, kimyasallar

Rusya %17, BM %9.1, Singapur %9.1,Türkiye %7.4, Almanya %6.1, Türkmenistan %5.8, Ukrayna %5.4, Çin %4.1 (2005)

2.483 milyar$ (2006 tahmini)

Azerbaijani manat (AZM)

Azerbaycan manatının biri bir BM doları - 0.8934 (2006), 4,727.1 (2005), 4,913.48 (2004), 4,910.73 (2003), 4,860.82 (2002)

not:1 Ocak 2006 ‘da Azerbaycan paranın değerini yeniden saptamıştır,5.000 eski manat 1 yeni manata eşittir.

1.091 milyon (2005)

2.242 milyon (2005)

general tahakkuk: yetersiz; önemli ölçüde büyüme ve çağlaşlaşma gerektirir;100 insan için 14 ana hattın tele-yoğunluğu düşüktür (2002)

mahalli:telefonların büyük çoğunluğu Bakü’ de vediğer endüstriyel merkezlerdir-yaklaşık 700 köy hala toplumsal telefon hizmetinin dışındadır; uydu hizmeti Bakü’yü Nahcivan’ın kuşatılmış bölgesindeki akıma bağlar.

uluslararası: ülke kodu- 994; eski Sovyet sistemin kablo ve mikrodalgası halen hizmet verebilir haldedir; dünya uydu istasyonları - 2 (2005)

AM 10, FM 17, kısa dalga  1 (1998)

2 (1997)

.az

880 (2006)

678,800 (2005)

36 (2006)

toplam: 27

3,047 m’nin üstünde : 1

2,438’den 3,047 m’ye: 7

1,524’den  2,437m’ye:13

914’den  1,523 m’ye: 4

914 m’nin altında: 2 (2006)

914’den  1,523 m: 2

under 914 m’ye: 7 (2006)

Heliports:        

1 (2006)

toplam: 2,957 km

demir yolu geniş hattı: 2,957 km 1.520-m demir yolu (1,278 km elektrikli) (2005)

Roadways:      

toplam: 59,141 km

döşeli: 29,210 km

döşenmemiş: 29,931 km (2004)

toplam: 84 gemi (1000 GRT yada daha fazla) 405,395 GRT/436,666 DWT

türleri: kargo 26, yolcu 2, yolcu/kargo 8, petrol tankeri 43, ro ro gemisi 2, ihtisaslı hale getirilmiş 3

diğer ülkelerde kayıtlı: 4 (Gürcistan 2, Malta 2) (2006)

Ports and terminals:  

Bakü (Baki)

Military branches:      

Kara Kuvvetleri, Deniz Kuvvetleri, Hava Kuvvetleri 

Military service age and obligation:            

18 - 35 arasındaki erkekler askerlik görevi ile sorumludur;18 yaşındakiler için gönüllü askerlik hizmeti; askerlik hizmetinin süresi 18 aydır ve üniversite mezunları için 12 aydır (2006)

Manpower available for military service:    

erkek yaşı 18-49: 1,961,973

kadın yaşı 18-49: 2,033,186 (2005 tahmini)

Manpower fit for military service:     

erkek yaşı 18-49: 1,314,955

kadın yaşı 18-49: 1,676,408 (2005 tahmini.)

Manpower reaching military service age annually:           

erkek yaşı 18-49: 82,358

kadın yaşı 18-49: 78,067 (2005 tahmini)

Military expenditures - percent of GDP:      

2.6% (2005 tahmini)

Dağlık Karabağ ‘daki etnik Ermeniler Ermenistan ’ı destekliyor ve 1990ların başından beri Azerbaycan ‘ın %16 ‘sı işgal edildi; çoğu etnik Azeri olmak üzere 800.000 ‘in üzerinde kişi işgal edilmiş topraklardan ve Ermenistan ‘dan sürüldü; yaklaşık 230.000 etnik Ermeni Azerbaycan ‘daki evlerinden Ermenistan ‘a sürüldüler; Azerbaycan Ermenistan ‘ı Nahcivan ’nın kuşatılmış bölgelerine bağlamak için Ermenistan içinden transit bir yol aramaktadır;Güvenlik ve Avrupa ‘da İşbirliği Organizasyonu(GAİO) anlaşmazlıkta uzlaşmaya varmaya çalışmaya devam ediyor; İran tartışmalı sulardaki Azerbaycan ‘ın hidrokarbon buluşunun 1-5inci tahsisatları ve değişimleri hakkında bile ısrar ederken Azerbaycan, Kazakistan ve Rusya aynı mesafeyi temel alan Hazar Denizi yatağının sınır anlaşmalarını onaylamıştır; Hazar’ın ortasındaki deniz yatağını ve davalı petrol tarlalarını paylaşmada Türkmenistan ile iki taraflı konuşmalar devam etmektedir; Azerbaycan ve Gürcistan kesin bir geçiş bölgesinde kendi sınırlarının hiza çizgisi hakkında tartışmaya devam etmektedir.

Refugees and internally displaced persons:         

mülteciler (ülke kökeni): 2,800 (Rusya)

IDPler: 580,000-690,000 ( Ermenistan ve Dağlık Karabağ ile çatışma) (2006)

Illicit drugs:      

hint keneviri ne afyon çiçeğine kanuna aykırı olduğu için sınırlama getirilmesi,daha çok CIS tüketimi için; küçük devlet imha programı; Güneybatı Asya afyonları sınırı, Rusya ve Avrupa’nın geri kalanını daha az kapsamak için transit nokta