|
Giriş: |
Çad |
|
Çad'ın Geçmişi: |
MÖ.7000
civarında Çad bölgesinin kuzey kısmı ekolojik olanakları
nedeniyle insan yerleşmelerine ev sahipliği yapmış ve bölge
büyük bir nüfus artışına tanık olmuştur. En önemli Afrika
arkeolojik yerleşimlerinden bazıları Çad'da bulunmuştur ve
bunların bazılarının tarihi MÖ.2000yılına kadar uzanır. 2000
yıldan fazla bir süredir Çad Havzası'da tarımla uğraşan ve
yerleşik hayata geçmiş insanlar yaşamaktadır. Bölge,
medeniyetlerin kavşak noktası haline gelmiştir. Bu
medeniyetlerin en eskisi duvar yazıtları ve sözlü tarih
sayesinde bildiğimiz efsanevi Saolar'dır.
1960 yılına kadar Fransa'nın Afrikadaki sömürgelerinden biri
olan Çad, 1990 yılında sözde barış tekrar ilan edilene kadar 30
yıl süren iç savaş ve Libya işgallerine karşı direndi. Hükümet
sonunda demokratik bir anayasa hazırladı ve 1996 ve 2001
yıllarında hatalı seçimler organize etti. 1998'de, isyancılar ve
hükümet arasında imzalanan onca barış antlaşmasına rağmen Çad'ın
kuzey kısmında bir isyan çıktı. 2005 yılında Sudan'ın batısında
yeni isyancı gruplar belirdi ve bunlar Çad'ın doğusuna
saldırmaya başladılar. Güç etnik azınlıkların elindeydi. Haziran
2005'te başbakan Idriss DEBY anayasal kısıtlamaları kaldıran
başarılı bir referandum yaptı. |
|
Çad Coğrafyası |
|
|
Çad' in
Konumu: |
Libya'nın güneyinde Orta Afrika'da
bulunur. |
|
Çad'ın
Coğrafi Koordinatları: |
15 00 K, 19 00 D |
|
Çad'ın Harita dizini: |
Afrika |
|
Çad'ın Yüzölçümü: |
toplam: 1.284.000 km²
toprak: 1,259,200 km²
su: 24,800 km² |
|
Çad Yüz ölçüm karşılaştırma: |
Kaliforniya' nın üç katından çok
az büyüktür. |
|
Çad'ın Kara sınırları: |
Toplam: 5,968 km
Sınır Komşuları:Kamerun 1,094 km, Orta Afrika
Cumhuriyeti 1,197 km, Libya 1,055 km, Nijer 1,175 km, Nijerya 87
km, Sudan 1,360 km |
|
Çad'ın Kıyı boyu: |
0 km (kara ile
çevrili, denize kıyısı yok.) |
|
Çad'ın Deniz hakları: |
Yoktur. (kara
ile çevrili, denize kıyısı yok. |
|
Çad'da İklim: |
Kuzeyde çöl iklimi, güneyde
tropikal iklim. |
|
Çad'da Arazi(toprak yapısı): |
Ortasında geniş çorak ovalar,
kuzeyinde çöller, kuzey-batısında dağlar, güneyinde ise ovalar
bulunur. |
|
Çad'ın Rakım uç değerleri: |
En alçak noktası: Djourab
Çukuru 160 m
En yüksek noktası: Emi Koussi 3,415 m |
|
Çad'ın Doğal Kaynakları: |
petrol, uranyum, natron, kaolinit,
balık (Çad Gölü), altın, kireçtaşı, kum ve çakıl, tuz
|
|
Çad'ın Toprak kullanımı: |
Tarım alanı: %2.8
Sürekli tarım ürünleri:% 0.02
Diğer:% 97.18 (2005) |
|
Çad'da Sulanan arazi: |
300 km² (2003) |
|
Çad'da Doğal afetler: |
Kuzeyde sıcak,
kuru, tozlu harmattan rüzgarları meydana gelir; periyodik
kuraklık; çekirge istilaları. |
|
Çad'ın Çevre – bugünkü
sorunlar: |
İçilebilir su kaynaklarının
yetersizliği; kırsal kesimlerde düzgün dönüştürülemeyen atıklar
toprak ve su kirliliğine neden olmaktadır; çölleşme |
|
Çad Çevre – uluslar arası
anlaşmalar: |
Gruplar: Biyofarklılık ,İklim
Değişikliği , Çölleşme, Tehlikedeki Türler, Tehlikeli Atık
Maddeler, Ozon tabakası korunması, Bataklık Alanlar
İmzalanmış ama onaylanmamış: Deniz Kanunu, Deniz Kirliliği |
|
Çad Coğrafya - not: |
Karayla
çevrilidir (Denize kıyısı yoktur.) Çad Gölü Sahel bölgesinin en
önemli su kaynağıdır. |
|
Çad Halk |
|
|
Çad'ın Nüfusu: |
9,885,661 kişi (Temmuz 2007
tahmini) |
|
Yaş dağılımı: |
0-14 yaş: %47.3 ( erkek
2,366,496 / kadın 2,308,155 )
15-64 yaş: % 49.8 ( erkek 2,250,211 / kadın 2,676,076
)
65 yaş ve üstü: % 2.9 ( erkek 120,666 / kadın 164,057
) (2007 tahmini.) |
|
Çad'da Ortalama yaş: |
Toplam: 16.3 yaş
Erkek:
15 yaş
Kadın: 17.4 yaş (2007 tahmini) |
|
Çad'da Nüfus artış oranı: |
% 2.32% (2007 tahmini) |
|
Çad'da Doğum oranı: |
42.35 doğum/1000 nüfus (2007
tahmini) |
|
Çad'da Ölüm oranı: |
16.69 ölüm/1000 nüfus (2007
tahmini) |
|
Çad'da Net göç oranı: |
2.46 göçmen/1000 nüfus (2007
tahmini) |
|
Çad'da
Cinsiyet oranı: |
Doğumda: 1.04 erkek/kadın 15 yaş
altı: 1.025 erkek/kadın
15-64yaş arası: 0.841 erkek/kadın
65 yaş ve üzeri: 0.736 erkek/kadın
Toplam Nüfus: 0.92 erkek/kadın (2007 tahmini) |
|
Çad'da Bebek ölüm oranı: |
Toplam: 1000 canlı doğumda
102.07 ölüm Erkek: 1000 canlı
doğumda 108.27 ölüm
Kadın: 1000 canlı doğumda 95.62 ölüm (2007 tahmini) |
|
Çad'da Ortalama yaşam süresi: |
Toplam nüfus: 47.2 yaş
Erkek: 46.17 yaş
Kadın: 48.27 yaş (2007 tahmini) |
|
Çad'da Doğurganlık oranı: |
5.56 çocuk/kadın (2007 tahmini) |
|
Çad'da Uyruk: |
İsim: Çadlı(lar)
Sıfat: Çadlı |
|
Çad'da Etnik gruplar: |
Saralar 27.7%, Araplar 12.3%,
Mayo-Kebbiler 11.5%, Kanem-Bornoular 9%, Ouaddailer 8.7%,
Hadjarailer 6.7%, Tandjileler 6.5%, Goraneler 6.3%, Fitri-Bathalar
4.7%, diğerleri 6.4%, bilinmeyen 0.3% (1993 Nüfus sayımı)
|
|
Çad'da Dinler: |
Müslüman
53.1%, Katolik 20.1%, Protestan 14.2%, Animist 7.3%, Diğerleri
0.5%, Bilinmeyen 1.7%, Ateist 3.1% (1993 Nüfus Sayımı) |
|
Çad'da Diller: |
Fransızca (resmi dil), Arapça
(resmi dil), Sara (güneyde),120 farklı dil ve lehçe bulunur.
|
|
Çad'da Okuryazarlık oranı: |
Tanım: 15 yaş
ve üzeri Fransızca veya Arapça okuyup yazabilir.
Toplam Nüfus:
%47.5
Erkek: %56
Kadın: %39.3 (2003 tahmini) |
|
Yönetim |
|
|
Çad'ın Ülke adı: |
Kabul Edilen Uzun Biçimi: Çad
Cumhuriyeti Kabul Edilen Kısa Biçimi: Çad
mahalli uzun biçimi: Republique du Tchad/Jumhuriyat
Tshad
mahalli kısa biçimi: Tchad/Tshad |
|
Çad'ın Bağımlılık durumu: |
|
|
Çad'ın Yönetim biçimi: |
Cumhuriyet |
|
Çad'ın Başkenti: |
İsim: N'Djamena
coğrafi koordinatları: 12 07 K, 15 03 D
zaman farkı: UTC+1 (Standart zaman boyunca Washington Dc’den
6 saat ileri) |
|
Çad'ın İdari bölgeleri: |
14 küçük eyalet : Batha,
Biltine, Borkou-Ennedi-Tibesti, Chari-Baguirmi, Guera, Kanem,
Lac, Logone Occidental, Logone Oriental, Mayo-Kebbi, Moyen-Chari,
Ouaddai, Salamat, Tandjile
Not: Bu 14 küçük eyaletin dışında 28 bölümün ve bir şehrin
bulunduğu yeni bir yönetim yapısı da olabilir: Assongha,
Baguirmi, Bahr El Gazal, Bahr Koh, Batha Oriental, Batha
Occidental, Biltine, Borkou, Dababa, Ennedi, Guera, Hadjer Lamis,
Kabia, Kanem, Lac, Lac Iro, Logone Occidental, Logone Oriental,
Mandoul, Mayo-Boneye, Mayo-Dallah, Monts de Lam, N'Djamena
(şehir), Ouaddai, Salamat, Sila, Tandjile Oriental, Tandjile
Occidental, Tibesti |
|
Çad'da Bağımsızlık: |
11 Agustos 1960 (Fransa'dan)
|
|
Çad'ın Milli bayramı: |
Kurtuluş Günü, 11 Agustos (1960) |
|
Çad Anayasası: |
31 Mart 1996'da referandumla
geçirildi; Haziran 2005 anayasası sınırlamalar getiren
kavramları yürürlükten kaldırdı. |
|
Çad'da Kanun sistemi: |
Fransız Sivil Hukuk Sistemi ve
geleneksel Çad yasaları üzerine kurulmuştur; zorunlu ICJ
yargılama yetkisini kabul etmedi. |
|
Çad'da Oy hakkı: |
18 yaş;evrensel |
|
Çad'ın Katıldığı uluslar
arası örgütler: |
ACCT, ACP,
AfDB, AU, BDEAC, CEMAC, FAO, FZ, G-77, IAEA, IBRD, ICAO, ICCt,
ICRM, IDA, IDB, IFAD, IFC, IFRCS, ILO, IMF, Interpol, IOC, ITU,
ITUC, MIGA, NAM, OIC, OIF, ONUB, OPCW, UN, UNCTAD, UNESCO, UNIDO,
UNOCI, UNWTO, UPU, WCL, WCO, WHO, WIPO, WMO, WTO |
|
Çad'ın Bayrak şekli: |
Mavi (köşe kısmı), sarı ve kırmızı
olmak üzere üç eşit dikey şeritten oluşur; bayrak Romanya
bayrağına benzediği gibi sarı şeridin üzerinde ulusal armaları
bulunan Moldova ve Andorra bayraklarına da benzemektedir.
Bayrağın tasarımı Fransa bayrağı göz önüne alınarak yapılmıştır. |
|
Çad Ekonomisi |
|
|
Çad'da Ekonomiye genel bakış: |
|
Çad'ın genellikle tarıma dayalı
olan ekonomisi 2000 yılında yabancı yatırımlarla canlanmaya
başlayan petrol sektörüyle hareketlenmeye başlamıştır. Çad
nüfusunun %80 yaşamını devam ettikmek için tarım ve
hayvancılıkla uğraşmaktadır. Çad'ın ekonomisi tarihindeki
istikrarsızlıklar, yüksek maliyetli enerji kaynakları ve
denizlere kapalı olan coğrafi konumu nedeniyle uzun yıllardır
gelişememiştir. Çad yerel ve özel sektör yarıtımları için
yabancı girişimin yardımlarına ve sermayesine bel bağlamıştır.
İki ABD şirketinin kurduğu konsorsiyum (birlik), Çad'ın
güneyinde yer alan ve toplam rezervi yaklaşık 1 milyar varil
olarak tahmin edilen petrol kaynaklarını geliştirmek için
3.7milyar $ yatırım yapmıştır. Ülkenin sahip olduğu toplam
petrol rezervi 2milyar varil olarak tahmin edilmektedir. Petrol
üretimi 2003 yılında artmaya başlamıştır ve Çad 2004 yılında
petrol ihrac etmeye başlamıştır. Pamuk, sığır ve arap sakızı
Çad'ın petrol dışındaki ihrac gelirlerini oluşturur. |
|
Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH)
(satın alma gücü paritesi): |
|
14.98 milyar $ (2006 tahmini) |
|
Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH)
(resmi döviz kuru): |
|
4.967 milyar $ (2006 tahmini) |
|
Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH)
– gerçek büyüme hızı): |
|
% 1 (2006 tahmini) |
|
Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH) – kişi başına (PPP): |
|
1,500 $ (2006 tahmini) |
|
Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH)
– sektörlere göre dağılım: |
|
Tarım: % 32,5
Endüstri: % 26,6
Hizmet: %40,8 (2006 tahmini) |
|
İş gücü: |
|
2.719 milyon kişi (1993) |
|
İş gücü- iş alanlarına göre: |
Tarım: %80 (tarım, çobanlık ve
balıkçılık) Hizmet: %20 |
|
Mevcur Değil. |
|
İşsizlik oranı: |
|
% 80 (2001 tahmini) |
|
Yoksulluk sınırı altındaki
nüfus: |
|
En az: 10%: Mevcur
Değil.
En fazla: 10%: Mevcur Değil. |
|
Yüzdelik paya göre ev geliri ya
da gideri: |
|
Enflasyon oranı (tüketici
fiyatları): |
%4 (2006 tahmini) |
|
Çad Bütçesi: |
Gelirler:
617.3 milyon $ Giderler: 877.6 milyon $, 146 milyon $'lık
sermaye giderleri dahil. |
|
Çad'daTarım – Ürünleri: |
Pamuk, sorgum bitkisi, darı, yer
fıstığı, pirinç, patates, manyok bitkisi; sığır, koyun, keçi,
deve |
|
Sanayiler: |
Petrol Endüstrisi, Pamuklu Dokuma,
Et paketleme, Bira İmalatı, natron (sodyum karbonat), sabun,
Sigara, Yapı Malzemesi |
|
Çad'ın Endüstriyel üretimin
gelişme hızı: |
%5 (1995) |
|
Çad'ınElektrik üretimi: |
94 milyon kWh
(2004) |
|
Çad'ın Elektrik tüketimi: |
87.42 milyon
kWh (2004) |
|
Çad'ın Elektrik ihracatı: |
0 kWh (2004) |
|
Çad'ınElektrik ithalatı: |
0 kWh (2004) |
|
Çad'ın Petrol üretimi: |
225,000 varil/gün (2004 tahmini) |
|
Çad'ın Petrol tüketimi: |
1,460 varil /gün (2004 tahmini) |
|
Çad'ın Petrol ihracatı: |
0 varil /gün |
|
Çad'ın Petrol ithalatı: |
0 varil/ gün |
|
Çad'ın Doğal gaz üretimi: |
0 cu m (2004 tahmini) |
|
Çad'ın Doğal gaz tüketimi: |
0 cu m (2004 tahmini) |
|
Çad'da İhracat: |
4.342 milyar $
f.o.b. (2006 tahmini) |
|
Çad'da İhracat malları: |
pamuk, sığır,
günlük ağacı sakızı, petrol |
|
Çad'da İhracat ortakları: |
ABD %78.1, Çin %9.9, Tayvan %4.1 (2005)
|
|
Çad'daİthalat: |
823.1 milyon $
f.o.b. (2006 tahmini) |
|
Çad'da İthalat malları: |
makine ve ulaşım malzemeleri,
endüstiriyel mallar, besin maddeleri, dokuma ürünleri
|
|
İthalat ortakları: |
Fransa %21.2 ,
Kamerun %15.4, ABD %12.1, Belçika %6.7, Portekiz %4.6, Suudi
Arabistan %4.3, Hollanda %4.1 (2005) |
|
Çad Dış borç: |
1.5 milyar $ (2003 tahmini)
|
|
Çad Ekonomik yardım - alıcı |
ODA, 246.9 milyon $(2003 tahmini)
|
|
Çad'ın Para birimi (kod): |
CFA Frankı. Not: Sorumlu otorite
Orta Afrika Ülkeleri Bankasıdır. |
|
Döviz kurları: |
CFA'nın Amerikan Dolarına oranı: 522.59 (2006), 527.47 (2005), 528.29 (2004), 581.2
(2003), 696.99 (2002)
|
|
Çad'da Mali yıl: |
Takvim yılı |
|
İletişim |
|
|
Çad'da Telefonlar –
kullanımdaki ana hatlar: |
13,000 (2004) |
|
Çad'da Telefonlar – cep
telefonu: |
210,000 (2005) |
|
Çad'da Telefon sistemi: |
Genel Değerlendirme: İlkel Sistem.
Yerel: Radyo telefon iletişim istasyonlarında vasat bir
sistem vardır.
Uluslar arası: Ülke kodu 235, zemine kurulu uydu istasyonu 1
Intelsat (Atlantik okyanusuna) |
|
Çad'da Radyo yayın
istasyonları: |
AM 2, FM 4 kısa dalga 5
(2001)
|
|
Çad'da Televizyon yayın
istasyonları: |
1 (2001) |
|
Internet ülke kodu: |
.td |
|
Çad İnternet sahibi: |
9 (2006) |
|
Internet kullanıcıları: |
35,000 (2005) |
|
Taşımacılık |
|
|
Çad'da Hava alanları: |
52 (2006) |
|
Döşeli pistleri (asfalt) olan
hava alanları: |
toplam: 7
3,047 m' den fazla : 22,438’den 3,047 m ’e:3
1,524’den 2,437 m 'e : 1
914 m altı: 1 (2006) |
|
Döşenmemiş pistli (asfalt
olmayan) hava alanları: |
Toplam: 45 1,524’den 2,437 m
'e :14
914’den 1,523 m’ e: 21
914 m altı: 10 (2006) |
|
Karayolları: |
Toplam: 33,400 km
Asfaltlanmış: 267 km
Asfaltlanmamış: 33,133 km (1999)
|
|
Çad'da Limanlar ve terminaller: |
Chari ve Legone nehirleri yağışlı
dönemlerde su taşımacılığı için uygundur. |
|
Askeri |
|
|
Çad
Kuvvet Komutanlıkları: |
Çad Ulusal Ordusu (Armee Nationale
Tchadienne, ANT), Çad Hava Kuvvetleri (Force Aerienne Tchadienne,
FAT), Jandarma (2007) |
|
Askeri görev yaşı ve
zorunluluk: |
20 yaşına gelenlere 3 yıl hizmet zorunluluğu
ile birlikte mecburi askerlik şartı vardır; 18 yaşa kadar
gönüllük baz alınır; ailenin rızası alındığı takdirde gönüllülük
için yaş sınırı yoktur; kadınlar 21 yaşına geldiklerinde 1 yıl
mecburi askeri hizmet veya şehir hizmeti(toplum hizmeti) vermek
zorundadırlar. (2004) |
|
Askeri hizmet için mevcut insan
gücü: |
yaşları 20-49 arası erkekler: 1,527,580
yaşları 20-49 arası kadınlar: 1,629,510 (2005
tahmini) |
|
yaşları 20-49 arası erkekler: 794,988
yaşları 20-49 arası kadınlar:849,500 (2005
tahmini)
|
|
Askeri hizmet için uygun insan
gücü: |
|
yaşları 20-49 arası erkekler: 94,536
yaşları 20-49 arası kadınlar:93,521 (2005 tahmini)
|
|
Askeri hizmete hazır hale gelen
insan gücü(yıllık) |
| |
| |
|
