Çeviri

Her tür yazılı metin bir dilden diğerine çevrilebilir. Bununla birlikte çeviri çoğunlukla uzmanlık alanlarına göre sınıflandırılır. Her alanın kendine göre engelleri ve zorlukları vardır.

Ticari çeviri

Ticari çeviri bir şirketin profesyonelliğinin göstergesidir. Bu gruba pazarlama, insert gibi broşürlerden tutunda web sayfası çevirisine kadar her tür çeviri girmektedir. İşletmelerin dış ticaret işlemlerinde yabancı şirketlerle yazışmalarında, anlaşmalar yapılmasında, istek ve arzın ifade edilmesinde çeviri büyük önem taşımaktadır. Karşılıklı taleplerin doğru ifade edilmesi için çeviri tam olmalı ve mesajı doğru biçimde iletmelidir. Bu tür çevirilerde yapılacak hatalar yanlış anlaşılmalara ve büyük sorunların ortaya çıkmasına neden olabilir. Fatura gibi resmi kayıtlara geçen önemli belgelerin çevirisi de ticari çeviri kapsamına girer. Resmi belgeler oldukları için çevirileri literatüre uygun biçimde özenle yapılmalıdır. Terimlerin hedef dildeki resmi ya da yaygın kullanımları göz önünde bulundurulmalı ve mümkün olduğunca tecrübeli ve uzman kişiler tarafından yapılmalıdır. Şirketlerin ihracata yönelik pazarlama programlarında uzman çevirmenlerle çalışılması şarttır. Ürünlerin tanıtımında, kaynak dilde verilmek istenen mesajın hedef dile metine tam anlamıyla dönüştürülebilmesi için şirketin pazarlama politikası anlaşılmalı ve kelimesi kelimesine çeviri yerine mesajın hedef dilin kültürüne ve taleplerine en uygun biçimde ifade edilmesine dikkat edilmelidir. Reklam çevirileri yazılı ve görsel olarak iki gruba ayrılabilir. Yazılı reklamlarda mesajın içeriği tam olarak ifade edilecek şekilde ve dilbilgisi kurallarına özen gösterilerek metin hedef dile tercüme edilir. Televizyon gibi görsel medyalarda reklam çevirileri biraz daha karışık ve zordur. Zaman zaman dublaja uygun ve saniyelerle ölçülen süre kısıtlamalarıyla çeviri yapılması gerekir ve bu yapılırken verilen mesaj zarar görmemeli ve dilbilgisi kurallarına uygun hazırlanmalıdır. Ayrıca şirketlerin kendilerini ve ürünlerini sadece bulundukları ülke içerisinde değil dünya çapında tanıtmak için web sayfalarını farklı dillerde hazırlamaları günümüzde yaygın olarak kullanılan bir stratejidir. Web sayfalarının farklı dillerde hazırlanması şirketin dünya çapında göz önünde olmasını sağlar ve şirketin prestijinin ve saygınlığının bir göstergesidir. Web sayfası çevirilerinde tüm dillerde aynı metnin ve içeriğin kullanıldığına dikkat edilmelidir.
 

Bilgisayar Çevirisi

Bu gruba web sayfası, bilgisayar yazılım ürünleri, yardım menüleri, kullanma kılavuzları gibi çeviriler girmektedir. Bilgisayar çevirilerinde, bilgisayar jargonunda kullanılan terimler göz önünde bulundurulmalıdır. Bilgisayar sektöründe bu terimler günlük hayatımızda kullandıklarımızdan farklı anlamlar taşıyabilirler. Sektörde evrensel kullanımı olan bazı terimler birebir kullanılabilmektedir (ör: internet, LAN, browser). Yazılımların kaynak dilden bir başka dile dönüştürülmesinde dikkat edilmesi gereken nokta hâlihazırda kullanımı olan kelimelerin (ör: file – dosya, edit – düzen gibi) ve mesajların (ör: hata mesajları ve uyarılar gibi) yaygın kullanımlarının göz önünde bulundurulmasıdır. Yazılım çevirilerinde ayrıca yazılımın hedeflediği alan konusunda bilgi sahibi olmak da gerekebilir. Bir muhasebe yazılımının çevirisinde, hedef dilde muhasebe terimlerinin kullanımına dikkat edilmesi veya bir grafik ya da ses düzenleme yazılımında kullanılabilecek bazı sanatsal ifadelerin hedef dile doğru biçimde aktarılabilmesi uzmanlık gerektirebilecek bazı örneklerdir. Bilgisayar donanımlarının yanında gelen kullanım kılavuzu da çeşitli dillerde hazırlanır. Kullanıcıların karşılaşabileceği problemleri ve parçaların kullanımını detaylı olarak anlatan bu eklerde çeviriler, detaylar hakkında açıklayıcı olabilmesi için her dilde mümkün olduğunca kelimesi kelimesine ve son kullanıcıların anlayabileceği biçimde olmalıdır.
 

Hukuki Çeviri

Kanun, sözleşme, anlaşma, yönetmelik gibi yasal alandaki metinlerin çevirisidir. Diğer uzmanlık gerektiren çeviri türlerine göre daha zor bir çeviri grubudur. Çevirmenin yapacağı yanlışlıklar ciddi problemlere götürebilmektedir. Özellikle sözleşmeler iki dilde de imzalanır ve bazen bunlardan biri bağlayıcı olabilirken bazen her iki dil de bağlayıcı olabilmektedir. Çeviride hukuk literatüründe kullanılan terimler göz önünde bulundurulmalı ve hedef dile en uygun biçimiyle dönüştürülmelidir. Hukuk çevirilerini zor kılan kendine has terimleri barındırması, kişinin anadilinde bile anlaşılması güç olabilen yapıda cümleler içermesi ve hatalı çeviri yapılması durumunda kötü sonuçlar doğurabilecek olması sebebiyle çok özenli bir çeviriye ihtiyaç duymasıdır. Bu nedenlerden dolayı hukuk çevirileri bu alanda uzmanlık ve tecrübe gerektirir.
 

Tıp Çevirisi

Mutlaka alanında uzman çevirmenler tarafından yapılmalıdır. Tıp çevirileri uzman doktor olup aynı zamanda çevirmen olan kişiler tarafından yapılırsa çok daha iyi olacaktır. Zira doktor olmayıp sadece çevirmen olan kişilerin çeviri kitapları ülkemizde okutulmaktadır. Çevirmen tıp alanında uzman değilse tıp çevirisi yapmamalıdır. Bu, insan hayatının sorumluluğunu taşıyan doktorların doğru bilgiyi edinebilmeleri için oldukça önemlidir. Tıp çevirileri, uzmanlık alanı olsun ya da olmasın konu üzerinde araştırma yapmayı ve kaynak metinin içeriğinin doğru biçimde yorumlanmasını gerektirir. Direktif içermeyen, açıklayıcı bilgilere dayanan kaynakların çevirisinde tercümana kolaylık sağlayan, terimlerin Latince kökenli olması ve Latin alfabesi kullanan tüm dillerde benzer biçimlerde telaffuz edilmesi ve yazılmasıdır. Yine de bu sözcüklerin hedef dildeki kullanımları dikkatle araştırılmalı ve tıp konusunda yetkin kişilerin anlayabileceği, en uygun biçimleriyle ifade edilmelerine dikkat edilmelidir. Deneysel çalışmaların veya tıbbi operasyonların anlatıldığı metinler kesinlikle uzman kişiler tarafından çevrilmelidir. Bu tür metinlerde belirtilen direktifler, tıbbi eylemler konusunda tecrübesi olmayan kişiler tarafından kapsamlı bir araştırma yapılmadığı takdirde tercüme edilmeye uygun değildir. Oldukça komplike tasvirler kullanılabilmesi dolayısıyla, tıp konusunda tecrübesi olan kişilerin tercümeleri, tecrübelerinden faydalanmaları dolayısıyla daha açıklayıcı ve anlaşılır olacaktır.
 

Edebi Çeviri

Edebi çevirilerin içine roman, hikâye, kısa öyküler, oyunlar, şiirler vb girmektedir. Okuyucuların yazarın yazdığı ana dilinde ki gibi tat almaları için edebi çevirilerde uzmanlık gerektirmektedir. Özellikle şiir gibi edebi çevirileri birçok çevirmen yapamamaktadır. Şiir de, ritmi, ölçüyü, kelime anlamını düşünüp hedef dilde de aynı anlamı bir kelime ile özetlemek gerçekten son derece zor bir iştir. Bu çeviri türünde yapılan güzel örnekler bizim yabancı edebiyatlar konusunda da daha fazla lezzet alarak okumamızı sağlar. Edebi metinler, çevirmenin edebiyata yatkın olmasını ve yabancı yazarlar, şairler ve dünya edebiyatı hakkında da bilgi sahibi olmasını gerektirir. Roman çevirilerinde kaynak kitabın modern bir dil mi yoksa eski bir dille mi yazıldığına dikkat edilmelidir. İngiliz Edebiyatçı J.R.R. Tolkien’in başyapıtı olan “The Lord Of The Rings” üçlemesinin orijinalinde eski ve ağır bir dil kullanmış olması dolayısıyla Türkçe çevirisinde, Türkçede artık kullanılmayan Osmanlıca kelimelerden faydalanılması bu duruma verilebilecek en güzel örneklerden biridir. Tiyatro oyunu metinlerinin tercüme edilmesi çoğunlukla diyalog içermesi bakımından nispeten daha kolaydır. Ancak şiirsel metinlerden oluşan diyalogların çevirisi ciddi bir çalışma ve hedef dilin cinas ve kafiye konularında bilgili ve yetenekli olmayı gerektirdiği için bir o kadar zordur. Şiir çevirileri büyük oranda tecrübe ve genel kültür gerektiren bir iştir. Şiir çevirilerinde hece ölçüleri ve uyak tercüme edilirken hedef dilde de benzer ölçüler ve kafiye kullanılması en önemli noktadır. Bu durumda, diller arasındaki farklılıklar dolayısıyla kelimesi kelimesine çeviri çoğunlukla mümkün değildir. Daha çok verilmek istenen mesaj göz önünde bulundurularak, anlam bütünlüğü bozulmadan, kelimelerde ve cümlelerde bazı değişiklikler yapılarak tercüme işlemi gerçekleştirilir. Bu da çeviri yapmaktan çok, incelikli bir çalışma ve kapsamlı düşünerek yazıya dökme anlamına gelir. Edebiyat ve yazın konusunda yetenek gerektirmesi ve bu sebeple hedef dilin inceliklerinin çok iyi bilinmesinin zorunlu olması bakımından şiir çevirilerinde çevirmenin kaynak dilden kendi anadiline çeviri yapması en doğru olan ve en yaygın tercih edilen durumdur. Ayrıca edebi metinler çoğunlukla hayatın içerisinden parçalar içermeleri ve çok geniş içerikli konulara değinmeleri dolayısıyla kapsamlı genel kültür ve tecrübe gerektirirler.
 

Bilimsel (Akademik ) Çeviri

Bilimsel araştırma belgeleri, özetler, konferans tutanakları, bir dilden diğerine olan yayınların çevirisidir.  Bilimsel çeviriler birçok teknik kelimeyi içermektedir. Bu çeviri türü dilbilimsel uzmanlık kadar teknik kelimeleri de doğru kullanmayı gerektirir.
 

Pedagojik Çeviri

Pedagojik çeviri, ikinci bir dil öğrenmek amacıyla yapılan çeviri uygulamasıdır. Bu çeviri türü öğrencinin ikinci dilde kelime dağarcığını, anlama kabiliyetini geliştirmesi ve sözdizimsel yapıları kavraması için kullanılır. Diğer çeviri türlerinin aksine pedagojik çeviri öğrencinin ikinci dilinde olduğu kadar anadilinde veya baskın olarak kullandığı dilde de yapılır. Yani öğrenci her iki dile de çeviri yapar. Bu çeviri türünü diğerlerinden ayıran bir diğer özellik ise tamamen pratik amacıyla kaynak metindeki tümcelerin, kelimesi kelimesine çevirisinin yapılmasını amaç edinmesidir. Pedagojik çeviri, ilmi çeviri ile karıştırılmamalıdır.
 

İlmi Çeviri

İlmi çeviri, akademik düzeyde hazırlanan, uzmanlık gerektiren metinlerin çevirisidir. İlmi çeviri, pedagojik çeviri ile karıştırılmamalıdır.
 

Teknik çeviri

Teknik metinlerin çevirisi kullanım kılavuzları, şartnameler, talimatlar vb gibidir. Sadece bir alana bağlı birçok teknik kelimelerin kullanımı da olduğundan, yeterli dilbilimsel bilginin yanı sıra hedef dilde de bunu tam anlamıyla ifade etmek gerekmektedir. Teknik çeviriler de mutlaka uzman çevirmenlerin çeviri yapması gereken alanlardandır. Teknik çevirilerde dikkat edilmesi gereken kaynak metindeki terimlerin hedef dile dönüştürülürken yaygın kullanımlarının göz önünde bulundurulmasıdır. Konusunda uzmanlık gerektirmesi bakımından araştırma ve gözlem yapmayı gerektirebilir. Bu tür çevirilerde tercümanın yorumundan çok birebir çeviri tercih edilir. Açıklamalar detaylı olarak hedef dile aktarılmalıdır ve bu süreçte mesaj tam olarak ifade edilip, hedef dilde anlaşılabilir olması gerektiğine dikkat edilmelidir.
 

Dublaj ve Altyazı Çevirileri

Yabancı dizilerin, filmlerin, televizyon programlarının diyaloglarını ve anlatımlarını içeren çeviri türüdür. Çevirmen, sokak dilinden bilimsel ifadelere kadar pek çok içeriği hedef dilde tam verebilmelidir. Aksi takdirde alışılmadık, absürd durumlar ortaya çıkabilmektedir. Videonun içeriğine bağlı olarak kişinin ağız hareketleri ve süre kısıtlaması gibi konular dublaj tercümelerinin zor yönlerinden bazılarıdır. Ayrıca konuşulanların kaynak kültüre ait olduğu durumlarda, hedef dile en uygun deyimler ve kelimelerin seçilmesi konuları da dublaj çevirilerinde sıkça karşılaşılan zorluklardandır. Dublaj ve altyazı çevirilerini yapan çevirmenlerin kaynak dilin konuşma diline iyi seviyede hâkim olmaları gerekir. Konuşulanların hedef dile dönüştürülmesi kaynak dilde tam metnin çıkarılmasından sonra yapılır. Altyazı çevirileri dublaj çevirileri ile benzer zorluklar taşımasına rağmen dudak senkronizasyonu gerektirmemesi ve daha geniş süre kısıtlaması içermesi dolayısıyla daha kolaydır. Yine de içeriğin anlaşılması bakımından konuşulanın öncelikli olarak kaynak dilde birebir yazıya dökülmesi gerekmektedir. Profesyonelce yapılmayan dublaj ve altyazı çevirilerinde konu ve içerik hedef kitleye tam olarak aktarılamayabilir ve bu başarısız bir çeviri demektir. Hedef dilin kültürü göz önünde bulundurularak herkesin anlayabileceği biçimde çeviri yapılmalıdır. Doğru bir çevirinin özü, mesajın karşı tarafa tam olarak aktarılabilmesidir.
 

Çevirmen

Eski Yunancada çevirmen-tercüman yerine kullanılan Hermêneus kelimesi seyahat, ticaret ve iletişim tanrısı, tanrıların habercisi Hermes’ten gelir. Hermêneuo kelimesi yabancı dilleri tercüme etmek, çevirmek, açıklamak, kelimelere dökmek, ifade etmek, tanımlamak, hakkında yazmak anlamlarına gelir. Yunanca tercüman, çevirmen anlamına gelen bu kelimenin diğer anlamları da (arabulucu, arasında, anlaşma yapan kimse, evlendiren kimse…) çevirinin tarih öncesi dönemde bile var olduğunu göstermektedir; yazının bile keşfedilmediği zamanlarda.

Eski zamanlarda özellikle gezginler ve tüccarlar arasında fikir ve anlayışların kültürden kültüre taşınması gerekiyordu. Bu suretle çeviri zamanla dünya kültürünün oluşmasında kilit rol oynadı. Örneğin çeviri, ilmin Eski Yunanistan’dan Perslere, Hindistan’dan Araplara, İslam’dan Hıristiyanlığa ve Avrupa’dan Çin’e ve Japonya’ya taşınmasında en önemli etken olmuştur.

Çevirmenler tarih boyunca alfabeleri buldular, dillerin oluşmasına ve sözlüklerin yazılmasına olanak sağladılar. Ulusal literatürlerin ortaya çıkmasına, bilginin ve inanışların yayılmasına katkıda bulundular. Yabancı kültürel değerlerin tanınmasında ve entelektüel tarihin oluşumunda kilit isim tercümanlardır.

Tarihçiler tarafından saptanan, dünya kültürünün oluşumunda temel rol oynayan ulusal tercüme faaliyetleri;

• Tarih öncesi devirde topluluklar arasında yapılan anlaşmalarda, ticarette ve seyahatte kullanılan tercümanlık

• Sümerlilerin hazırladığı kanunlar, yaratılış destanları ve diğer yazıtlar ve insanlar arasında farklı dillerde hazırlanan ekonomik normlar

• Mısırlıların Hititlerle ve Güney Mısırlı insanlarla iletişim kurma ihtiyaçları

• Yunanlıların Mısır uygarlığını anlama ihtiyaçları

• Romalıların Yunan uygarlığını anlama ihtiyaçları

• Çinlilerin Hint uygarlığını anlama ihtiyaçları, özellikle de Sanskrit ve Pali yazıtlarını

• Arap ve Perslerin Sanskrit, İbrani ve Yunan ilmini öğrenmek istemeleri

• Japonların Kore’yi arabulucu olarak kullanarak Çin kültürünü anlama ihtiyaçları

• Rönesans döneminde Yunan kültürünün Batı’ya tekrar kazandırılmak istenmesi

• Fetih ve kolonileşme zamanında Amerika, Asya ve Afrika dil ve diyalektlerinin anlaşılmak istenmesi

• Aydınlanma çağı ve on dokuzuncu yüzyılda Latin kültürüne sapma, insan bilgisinin ölçütü olarak modern ulusal dillerin ortaya çıkması

• Günümüzde pek çok temel ve alt ulusal diller aralarında anlaşma

Çevirmenlik sadece ikinci bir dil bilmek demek değildir. Çevirmenlik göründüğünün aksine çok kapsamlı bir uğraştır. Öncelikli olarak dil bilmenin yanı sıra tercüme işinin yapılacağı dillerde dil bilgisine hâkim olma, iyi bir yazın yeteneğine sahip olma –ki yetenek sonradan edinilen bir şey değildir, sadece geliştirilebilir-, tercüme edilecek dillerin kültürleri hakkında bilgi sahibi olma, edebiyata yatkın olma gibi pek çok nitelik iyi bir çevirmen olmanın esaslarıdır.

Bazı yabancı dillerde Çevirmen nasıl yazılır?

Resmi Çeviri

Birçok kişi bize belgelerini ‘’resmi çeviri’’ olarak yapıp yapamayacağımızı soruyor.
Maalesef, uluslar arası mercilerin resmi çeviri olarak tanımladığı tek bir tanım yoktur. Buradan kastımız mesela pasaport uluslar arası tanınmış ülkelere giriş yapmamız için uluslar arası kimlik kartımızdır.
Bu karmaşık bir alandır; fakat iki türdeki çeviri resmi çeviri amaçları için kullanmaktadır;
1- Noter tasdikli çeviri Yeminli çeviri
2- Konsolosluk ya da apostil tasdikli çeviri
Her bireri detaylarıyla birlikte aşağıda kısaca açıklanmıştır;

Noter Tasdikli Çeviri

Çeviriler aşağıdakilerden bir tanesiyle yapılmışsa onaylanmış çeviri olarak kabul edilir;
1. Belgenin Yeminli Tercüman tarafından çevirisi yapıldıysa;
Belge çevirisi yeminli tercüman tarafından yapıldıysa tercümanın şerhi çevirdiği belgenin altına noter tasdiki yapılmadan önce yazılır buda şu anlama gelir, tercüman ilgili notere yeminini daha önceden yapmalıdır. Bazı ülkelerde tercüman kişinin çevirdiği belgenin altına imzasını atması yeminli çeviri anlamına gelmektedir.
2. Belgenin tasdik edilmiş tercüman ya da tercüme bürosu tarafından çevirisi yapılması;
Türkiye’de yeminli çeviri yapabilecek kişinin tanımları tam yapılmasa da kanunen ilgili dili bildiğini üniversite diploması ya da yurtdışında ilgili dil konusunda eğitim aldığını diplomasının çevirisiyle kanıtlamış her Türk vatandaşının ikamet ettiği şehirde bazı noterlere tam ve doğru çeviri yapacağı konusunda ilgili notere başvurmasıyla olanaklıdır. Türkiye’de Yeminli Tercüme yapabilecek çeviri büroları bünyelerinde ilgili dilleri çalıştıran çeviri bürolarıdır. Dünyada bu şu şekildedir;
Örneğin: Türkiye’de
Tarafımdan tercüme edilmek üzere verilen …………………………..belgesi tarafımca İngilizce dilinden Türkçe Diline tam ve doğru çevrilmiştir.
Dünyada;
 “I, Mrs xxx yyyy, a member of the Institute of Translators & Interpreters, competent to translate from ……………. into ……………., hereby declare that the annexed translation in the …………… language of ……………………., and executed by me is, to the best of my professional knowledge and belief, a true and faithful rendering of the …………….original.”
Tercüme büroları da tercümanlarının yerine tercümanlarının yetkin olduklarını bildikleri takdirde kendilerinin kaşeleriyle tasdik etme yetkisine sahiptir.
 
Türkiye’de ;
Tarafımıza tercüme edilmek üzere verilen …………………..belgesi büromuzun ………….dilinde yetkin …………………….tercümanı………………… tarafından yapılmıştır.
Örneğin dünyada :
“xxxx yyyy zzzz , a member of the Association of Translation Companies, hereby declare that the annexed translation in the …………… language of …………………… was executed by a professional translator competent to translate from …………… into ……………, and is to the best of our professional knowledge and belief, a true and faithful rendering of the ……………original.
Herkes kendisini yetkin, işin ehli tercüman olarak niteleyeceğinden dolayı biz size tercümanın işin ehli olduğunu sahip olduğu diplomalar ve referanslarıyla kanıtlamak isteriz.
 
 
3. Noter önünde yemin
Bu yukarda ki durumlara çok uygundur. Burada tek fark noterin yapılan çevirinin yeminli tercüme olduğu konusunda imzasını atmasıdır. Noter yetkilisinin çevrilen her dili bilemeyeceğinden dolayı ileride çıkacak olası problemler için tercümanın sunmuş olduğu diploma ve beyanları son derece önemlidir. Noterin çeviriye imza atması o çevirinin 100% doğru ve iyi bir çeviri olduğu anlamına gelmez.
YASALLAŞMIŞ ÇEVİRİLER  (Apostil Çevirileri)
Türkiye’de bir çevirinin yasallaşması için yeminli tercüman tarafından çevirisi yapıldıktan sonra mutlaka noter tasdiki olması gerekir. Uluslar arası geçerli olabilmesi için noter tasdiki yapılan çevirinin ilgili illerindeki valiliklerin hukuk işlerine başvurup apostil tasdiki yaptırmakla olmaktadır. Apostil tasdiki, Lahey konvansiyonuna imza atmış ülkelerde geçerlidir. Lahey konvansiyonuna imza atmamış ülkeler konsolosluk tasdiki gibi tasdikler istemektedir.
 

Safiye TINGIR Çeviri Hizmetleri
 
www.onlinetercumanlik.com
info@onlinetercumanlik.com