Çeviri Sanattır

Küreselleşme sürecinde ülkeler arasındaki sınırlar şeffaflaştıkça insanlar daha çok seyahat yapıyorlar, yabancı yatırımların kapasitesi artıyor, ticaret canlanıyor, eğitimde kaynaşma oluyor, devletler arası işbirliği yoğunlaşıyor, kültürel ilişkiler gelişiyor, vb. Dünya her geçen gün çeşitli ülkelerden çeşitli dilde konuşan çeşitli alanlarda uzman insanların, başka alanlarda uzman insanlarla işbirliği halinde yeni atılımlar yaptığına tanık oluyor. Böyle bir ortamda, en önemli etken çeşitli ülkelerden farklı dillerde konuşan insanların kendi aralarında anlaşabilmeleridir. Bu kapsamda çeviri sanatının önemi çok büyüktür.

Peki tercüme nedir? Her şeyden önce çeviri işi bir sanattır; hatta ince bir sanat olduğu söylenebilir. Nasıl ressamlar tablo yapıyorlarsa, tercümanlar da yaptıkları her işi birer eser gibi değerlendirmelidirler. Tercüme sadece kelimeleri sözlükten bulup yerine koymak değil, çeviri karşı dili hissetmektir, onun inceliklerini esere yansıtmaktır. Tercümede en önemli nokta orijinal kaynağın anlamının sapmamasıdır. Tercüme, kaynağın anlamı ile bire bir örtüşen, karşı dilin gramer ve diğer kurallarına uyularak yapılan çeviridir (eserdir).

Tercüme işini kimler yapabilir? Çeviri işini yapabilmek için üç şart sağlanmalıdır:

1) Gerek şart: dil edebiyat bölümlerinden mezun olmak;

2) Yeter şart: karşı dil ana dili olan ülkelerde en az beş sene yaşamak;

3) Yetki şartı: Milli Eğitim Bakanlığı’nın veya diğer uygun devlet kurumunun sınav sonucuna bağlı olarak vereceği tercüme yapma yetkisi sertifikasına sahip olmak. Bu şartların amacı tercümanın çeviride kullandığı dilleri iyi seviyede bilmesini sağlamaktır. Bilindiği gibi, tercümanların büyük çoğunluğu ana dili ile (örneğin; Türkçe) herhangi bir yabancı dil (örneğin; İngilizce) arasında tercümanlık yapıyorlar. Tercümanlar çok nadir hallerde birkaç yabancı dilde tercümanlık yapmaktadırlar. Önerilen de herhangi tek dilde yoğunlaşmaktır. Bir noktaya dikkat edilmelidir. Tercüme iki yönlü yapılmaktadır: doğru yönde (örneğin, Türkçe’den İngilizce’ye) ve ters yönde (örneğin, İngilizce’den Türkçe’ye). Doğru yönde çeviri yapmak ters yöne göre daha zordur. Genelde, yukarıda bahsedilen yeter şartı sağlamayan tercümanların çoğu bu yönde tercüme yapmaktan kaçmaktadırlar. Ters yönde çeviri daha yaygındır. Ters yönde tercümeyi kolay sayanların sayısı da fazladır, nasıl olsa her tercüman kendi düşüncelerini kendi ana dilinde daha iyi ifade edebilir. Ama yukarıda sıralanan üçüncü şart sağlanmadığından bu yönde de eksikler çoktur. Bu yüzden yukarıda sıralanan üç şart çok önemlidir. Maalesef, bu şartlar sadece sıradan tercümanlar için değil, aynı zamanda noter yeminli tercümanlarında da aranmamaktadır. Bu sebepten bir şekilde dil diplomasına sahip olanlar veya hatta olmayanlar denetim eksikliğinden yararlanarak tercümanlık yapmaktadırlar. Sadece Ankara’da yüzlerle çeviri bürosu ve binlerle tercüman bulunmaktadır. Bu sebeptendir ki ülkemizde çeviri işinin değeri de düşüktür. Ankara’da bir sayfa tercümeyi (200 kelime) 3,5 YTL’ ye yapan tercümanların sayısı oldukça fazladır. Yurt dışında aynı kapasitede tercüme işinin fiyatı 30-50$ arasında değişmektedir. Her şeyden önemlisi bu durum tercümelerin kalitesini çok olumsuz etkilemektedir.

Tercüme alanları nelerdir? Tercümeler çok çeşitli alanlar ve amaçlar için yapılmaktadır. Aşağıda tercümanlık alan ve amaçlarının tahmini sınıflandırılması verilmektedir:

v Noter onayı gerektiren ve yeminli tercümanların yaptıkları tercümeler (bütün diller arasında çevrilecek resmi evrak, diploma, mahkeme kararı, sözleşmeler, anlaşmalar, ithalat ve ihracat belgeleri, yurtdışı yazışmaları, master ve doktora tezleri, noterlik evrakları, şirket kuruluş senetleri, kitaplar ve dergiler, her türlü metin ve belge tercümeleri);

v Ardıl tercümeler (konuşmacı bir kaç cümleden sonra ara vererek tercümanın o ana kadar aldığı notları tercüme ederek aktarmasına imkan veren tercüme yöntemi olup karakol sorguları, duruşmalarda verilen ifadeler, mihmandarlık ve refakat hizmetleri ve eskort hizmetleri için kullanılabilir tercümedir);

v Eşzamanlı tercümeler (katılımcı sayısının yüksek olduğu büyük ölçekli organizasyonlarda bu konuda özel olarak eğitilmiş tercümanlar, özel ses sistemleri ve tercüman odaları kullanılarak verilen eşzamanlı tercüme hizmetidir. Bu hizmet seçeneğinde tercüman tercüme etmek için konuşmacının ara vermesini beklemez, bir yandan dinlerken bir yandan da duyduklarını tercüme ederek dinleyicilere aktarır. Örneğin; konsey toplantıları, seminerler, konferanslar tercümeleri);

v Taslak tercümeleri (teknik içerik barındırmayan dokümanlardır. Örneğin; kişisel yazışmalar, günlük ticari yazışmalar, gazete kupürleri, haber bültenleri tercümeleri);

v Branş tercümeleri (mühendislik, tıp, hukuk gibi teknik içerikli metinler ile sektöre özgü terimler içeren ve uzmanlık gerektiren, örneğin; bilimsel/tıbbi makaleler, teknik ve idari şartnameler, hukuki belgeler, ilaç tescil belgeleri, prospektüsler, TC Kanun yönetmelik ve mevzuatı, AB mevzuatı, gümrük belgeleri tercümeleri).