|
Giriş: |
CEZAYİR |
|
Cezayir'in Geçmişi: |
Cezayirlilerin kökeni,
Berberilerin MÖ 10,000’den beri ülkeye yerleşmesiyle başlamıştır.
Fransa’nın yüz yıl süren yönetiminden sonra
Cezayirlilerin 1950lerde bağımsızlıklarını kazanmak amacıyla vermeye
başladığı mücadele 1962’de meyvesini verdi ve Fransızlar ülkeyi terk etti.
Bu mücadelelerde 1 milyondan fazla Müslüman hayatını kaybetti. Cezayir’in
Milli Kurtuluş Cephesi partisi politikaya hakim oldu. Bağımsız olduktan
sonra Ferhad Abbas, Ahmed bin Bela, Huvari Bumedyen, Sazeli bin Cedid
cumhurbaşkanlığına getirildi. Bu cumhurbaşkanları sosyalist totaliter
yönetimi tercih etti. Sosyalist rejime karşı ayaklanmalar oldu. 23 Şubat
1989’da hazırlanan anayasa sosyalist rejimi kaldırdı ve İslam’ı ülkenin
resmi dini olarak kabul etti. Aynı anayasa birden fazla partinin kurulmasına
ortam hazırladı. Cezayir’deki olumu gelişmeler başta Fransa olmak üzere
Batılı devletleri rahatsız etti ve bu devletler Cezayir ordusunu kullanarak
1992’de seçimlerin ikinci turunun yapılmasına izin vermediler.
1996’da göstermelik bir referandum yapıldı
anayasa kabul edildi ve yine 1997’de göstermelik parlamento seçimleri
yapıldı. 1999’da ordu Abdülaziz
Bouteflika’yı başbakan olarak atadı. 2004’te Bouteflika seçimleri tekrar
kazandı. fakat Berberilerin bağımsızlığını kazanmak amacıyla yaptığı
propagandalar, büyük ölçekteki işsizlik sorunu, barınma sorunu, elektrik ve
su sıkıntısı ve aşırıcı militanların faaliyetleri ülkeyi hala sıkıntıya
sokmaktadır.
|
|
Coğrafya |
|
|
Cezayir'in Konumu: |
Kuzey Afrika’da bulunan ve
Akdeniz’e kıyısı bulunan Cezayir, Tunus ve Fas’ın arasında bulunmaktadır.
|
|
Cezayir'in Coğrafi
Koordinatları: |
28 00 K, 3 00 D |
|
Cezayir'in Harita dizini: |
Kuzey Afrika |
|
Cezayir'in Yüzölçümü: |
toplam: 2,381,740 km²
toprak: 2,381,740 km²
su: 0 km² |
|
Cezayir Yüz ölçüm
karşılaştırma: |
Teksas’ın üç buçuk katından
biraz küçüktür. |
|
Cezayir’in
Kara sınırları: |
Toplam: 2,233 km
Sınır Komşuları: Libya 982 km, Mali 1,376
km., Mauritania 463 km., Fas 1,559 km., Nijer 956 km., Tunus 965 km., Batı
Sahara 42 km. |
|
Cezayir'in Kıyı boyu: |
998 km |
|
Cezayir'in Deniz hakları: |
karasal deniz:12 nm
özel avlanma bölgesi: 32 – 52 nm |
|
Cezayir'de İklim: |
İklim genellikle kurak veya
yarı kuraktır; kıyı boyunca sıcak ve kuru yazlar yaşanırken kışlar nemli ve
yağışlı geçer. Yüksek platolarda ise kışlar daha soğuk ve yazlar daha
sıcaktır. Kuraklığın etkisi olarak Cezayir’de özellikle yazları rüzgârlar
toz ve kum taşırlar. |
|
Cezayir'de Zemin: |
Genellikle araziye çöller ve
yüksek platolar hâkimdir; çok az da olsa dağlar bulunmaktadır. Kıyıda da
erozyonun etkisiyle delta ovaları vardır. |
|
Cezayir'in Rakım uç
değerleri: |
En alçak noktası: Chott Melrhir -40 m
En yüksek noktası: Tahat 3,003 m |
|
Cezayir'in Doğal
Kaynakları: |
Petrol, doğal gaz, uranyum,
demir filizi, kurşun, fosfat ve çinko çıkarılmaktadır. |
|
Cezayir'in Toprak
kullanımı: |
Tarım alanı: % 3.17
Sürekli tarım ürünleri: % 0.28
Diğer: % 96.55 (2005) |
|
Cezayir'de Sulanan arazi: |
5,690 km² (2003) |
|
Cezayir'de Doğal afetler: |
Dağlık kesimlerde tabaka
oluşumu sebebiyle depremler meydana gelmektedir. Yağmur yağışının bol olduğu
mevsimlerde toprak kaymaları ve seller oluşmaktadır. |
|
Cezayir'in Çevre – bugünkü
sorunları: |
Aşırı otlatmadan kaynaklanan
toprak erozyonu, doğru şekilde yapılamayan tarım uygulamaları, çölleşme,
lağım pisliğinin boşaltılması, petrol rafinelerinin zehirli atıkları ve
diğer endüstriyel atıklar çevreye ve doğaya büyük zarar vermektedir. Bunun
sonucu olarak Akdeniz; petrol atıkları, toprak erozyonu, gübrelerin suyla
denize ulaşması, içilebilir su kaynaklarının yetersizliği sebebiyle
kirlenmeye başlamıştır. |
|
Cezayir Çevre – uluslar
arası anlaşmalar: |
Gruplar: Biyofarklılık, İklim Değişikliği,
İklim Değişimi – Kyoto Protokolü, Çölleşme, Tehlikedeki Türler, Çevresel
Modifikasyon, Tehlikeli Atıklar, Deniz Kanunu, Ozon tabakasının korunması,
Gemi Kirliliği, Sulak Alanlar.
İmzalanmış ama onaylanmamış: Seçilmiş
antlaşmalardan hiçbiri |
|
Cezayir
Coğrafya - not: |
Yüzölçümü olarak Sudan’dan
sonra Afrika’da ikinci en büyük ülke konumundadır.
|
|
Halk |
|
|
Cezayir'in Nüfusu: |
33,333,216 kişi (Temmuz 2007
tahmini) |
|
Yaş dağılımı: |
0-14 yaş: % 27.2 ( erkek
4,627,479 / kadın 4,447,468 )
15-64 yaş: % 67.9 ( erkek 11,413,121 /
kadın 11,235,096 )
65 yaş ve üstü: % 4.8 ( erkek 752,058 /
kadın 857,994) (2007 tahmini.) |
|
Cezayir'de Ortalama yaş: |
Toplam: 25.5 yaş
Erkek: 25.2 yaş
Kadın: 25.7 yaş (2007 tahmini) |
|
Cezayir'de Nüfus artış
oranı: |
% 1.216 (2007 tahmini) |
|
Cezayir'de Doğum oranı: |
17.11 doğum/1000 nüfus (2007
tahmini) |
|
Cezayir'de Ölüm oranı: |
4.62 ölüm/1000 nüfus (2007
tahmini) |
|
Cezayir'de Net göç oranı: |
-0.33 göçmen/1000 nüfus (2007
tahmini) |
|
Cezayir'de Cinsiyet oranı: |
Doğumda: 1.05 erkek/kadın
15 yaş altı: 1.04 erkek/kadın
15-64yaş arası: 1.016 erkek/kadın
65 yaş ve üzeri: 0.877 erkek/kadın
Toplam Nüfus: 1.015 erkek/kadın (2007
tahmini) |
|
Cezayir'de Bebek ölüm
oranı: |
Toplam: 1000 canlı doğumda 28.78 ölüm
Erkek: 1000 canlı doğumda 32.45 ölüm
Kadın: 1000 canlı doğumda 24.93 ölüm (2007
tahmini) |
|
Cezayir'de Ortalama yaşam
süresi: |
Toplam nüfus: 73.52 yaş
Erkek: 71.91 yaş
Kadın: 75.21 yaş (2007 tahmini) |
|
Cezayir'de Doğurganlık
oranı: |
1.86 çocuk/kadın (2007
tahmini) |
|
Cezayir'de Uyruk: |
İsim: Cezayirlı (tekil veya çoğul)
Sıfat: Cezayirlı |
|
Cezayir'de Etnik gruplar: |
% 99 Arap - Berberi, % 1 Avrupalı
Not: Cezayirlilerin % 99’u köken olarak Arap
değil, Berberi’dir. Kendilerini Berberi olarak tanımlayan azınlık kesim,
Algiers’in doğusundaki dağlık Kabylie bölgesinde yaşamaktadır. Berberiler
genellikle Müslüman’dır ama kendilerini Arap kültür mirası yerine Berberi
kültürüyle bütünleştirmişlerdir. Berberiler bağımsızlığını kazanmak için
uzun zaman mücadele verdiler fakat hükümet Berberilere özerklik vermeye
yanaşmadılar fakat Berberilerin kendi okullarında kendi dilleriyle öğretim
vermenlerine izin verdiler |
|
Cezayir'de Dinler: |
% 99 Sünni Müslüman, % 1
Hıristiyan ve Yahudi |
|
Cezayir'de Diller: |
Arapça (resmi), Fransızca,
Berberi lehçeleri konuşulmaktadır.
|
|
Cezayir'de Okuryazarlık
oranı: |
Tanım: 15 yaş ve üzeri okuyup yazabilir.
Toplam Nüfus: % 69.9
Erkek: % 79.6
Kadın: % 60.1 (2003 tahmini)
|
|
Yönetim |
|
|
Cezayir'in
Ülke adı: |
Kabul Edilen Uzun Biçimi: Cezayir Halkının
Demokratik Cumhuriyeti
Kabul Edilen Kısa Biçimi: Cezayir
Mahalli uzun biçimi: Al Jumhuriyah al
Jaza'iriyah ad Dimuqratiyah ash Sha'biyah
Mahalli kısa biçimi: Al Jaza'ir |
|
Cezayir'in Bağımlılık
durumu: |
|
|
Cezayir'in Yönetim biçimi: |
Ülkede yönetim biçimi
cumhuriyettir. |
|
Cezayir'in Başkenti: |
İsim: Algiers
coğrafi koordinatları: 36 47 K, 2 03 D
zaman farkı: UTC+10 (Standart zaman boyunca
Washington Dc’den 6 saat ileri) |
|
Cezayir'in İdari bölgeleri: |
48 eyalet bulunmaktadır: Adrar,
Ain Defla, Ain Temouchent, Alger, Annaba, Batna, Bechar, Bejaia, Biskra,
Blida, Bordj Bou Arreridj, Bouira, Boumerdes, Chlef, Constantine, Djelfa, El
Bayadh, El Oued, El Tarf, Ghardaia, Guelma, Illizi, Jijel, Khenchela,
Laghouat, Mascara, Medea, Mila, Mostaganem, M'Sila, Naama, Oran, Ouargla,
Oum el Bouaghi, Relizane, Saida, Setif, Sidi Bel Abbes, Skikda, Souk Ahras,
Tamanghasset, Tebessa, Tiaret, Tindouf, Tipaza, Tissemsilt, Tizi Ouzou,
Tlemcen |
|
Cezayir'de Bağımsızlık: |
5 Temmuz 1962 (Fransa’dan
bağımsızlığını kazanması) |
|
Cezayir'in Milli Bayramı: |
İhtilal Günü 1 Aralık (1954) |
|
Cezayir Anayasası: |
8 Eylül 1963’de hazırlanan
anayasa, 19 Kasım 1976’da gözden geçirildi, 22 Kasım 1976’da yürürlüğe
girdi. 3 Kasım 1988’de, 23 Şubat 1989’da ve 28 Kasım 1996’da tekrar gözden
geçirildi. |
|
Cezayir'de Kanun sistemi: |
Fransız ve İslam hukukuna
dayanan Anayasa Konseyi’nin kanun uygulamalarının hukuki incelemesi Yüce
Divan mahkemesi de dâhil olmak üzere farklı kamu memuriyetlerinden
oluşmaktadır. |
|
Cezayir'de Oy hakkı: |
18 yaş; evrensel ve zorunlu |
|
Cezayir'in Katıldığı
uluslar arası örgütler: |
ABEDA, AfDB, AFESD, AMF, AMU,
AU, BIS, FAO, G-15, G-24, G-77, IAEA, IBRD, ICAO, ICC, ICCt (imza yetkisine
sahip), ICRM, IDA, IDB, IFAD, IFC, IFRCS, IHO, ILO, IMF, IMO, Interpol, IOC,
IOM, IPU, ISO, ITU, ITUC, LAS, MIGA, MONUC, NAM, OAPEC, OAS (gözlemci), OIC,
ONUB, OPCW, OPEC, OSCE (üye), UN, UNCTAD, UNESCO, UNHCR, UNIDO, UNMEE, UNWTO,
UPU, WCO, WHO, WIPO, WMO, WTO (gözlemci) |
|
Cezayir'in Bayrak şekli: |
Bayrağın iki eşit yarısının
sol kısmı yeşil ve diğer kısmı beyaz zemin üzerine bu iki rengin birleştiği
bölümün üzerinde direk tarafı kısmında kırmızı hilal ve hilalin içinde ise
beş uçlu kırmızı bir yıldız bulunmaktadır. Hilal, yıldız ve yeşil renk
İslam’ın geleneksel sembollerindendir.
|
|
Ekonomi |
|
|
Cezayir'de Ekonomiye genel
bakış: |
|
Ülke gelirinin yaklaşık
olarak % 60’ını, GSYİH’nin % 30’unu ve ihracat gelirlerinin % 95’ini
karşılayan Hidrokarbon sektörü ülke ekonomisinin bel kemiği konumundadır.
Cezayir, dünyanın en büyük 8. doğal gaz üreticisidir ve doğal gazı ihraç
eden en büyük 4. ülke konumundadır. Son yıllardaki artan petrol fiyatları ve
IMF’nin desteği ile ülke ekonomisi iyiye doğru gitmeye başlamıştır.
Cezayir, bu yüksek gelirleri sayesinde
2006’da Paris ve Londra Kulüplerine borçlarını ödedikten sonra dış borcu %
10 azalmıştır. Hükümetin yerli ve yabancı yatırımcıları ülkeye çekme
çabaları da amacına ulaşmıştır. İşsizlik oranındaki azalma ve yükselen yaşam
standartları da bunların bir göstergesidir. Ekonomideki yapısal reformlar
banka sektörüne ve altyapı tesislerinin yapımına olumlu yansımıştır.
|
|
Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH)
(satın alma gücü paritesi): |
|
250 milyar $ (2006 tahmini) |
|
Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH)
(resmi döviz kuru): |
|
90 milyar $ (2006 tahmini) |
|
Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH)
– gerçek büyüme hızı): |
|
% 3 (2006 tahmini) |
|
Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH)
– kişi başına (PPP): |
|
7,600 $ (2006 tahmini) |
|
Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH)
– sektörlere göre dağılım: |
|
Tarım: % 9.4
Endüstri: % 58.1
Hizmet: % 32.5 (2006 tahmini) |
|
İş gücü: |
|
9.31 milyon kişi (2006
tahmini) |
|
İş gücü- iş alanlarına
göre: |
|
Tarım: % 14
Endüstri: % 13.4
Yapı ve kamu çalışmaları: % 10
Ticaret: 14.6
Yönetim: % 32
Diğerleri: % 16 (2003 tahmini) |
|
İşsizlik oranı: |
|
% 25 (2006 tahmini) |
|
Yoksulluk sınırı altındaki
nüfus: |
|
Mevcut Değil. |
|
Yüzdelik paya göre ev
geliri ya da gideri: |
|
En az: % 10: % 2.8
En fazla: % 10: % 26.8 (1992)
|
|
Enflasyon oranı (tüketici
fiyatları): |
% 3 (2006 tahmini) |
|
Cezayir Bütçesi: |
Gelirler: 59.26 milyar $
Giderler: 49.14 milyar $, mevcut olmayan 5
milyar $ lık sermaye giderleri dâhil.
(2006 tahmini) |
|
Cezayir'de Tarım –
Ürünleri: |
Buğday, arpa, yulaf, zeytin,
meyve, üzüm, turunçgiller, koyun, sığır |
|
Sanayiler: |
Petrol, doğal gaz, elektrik
endüstrisi, madencilik, elektrik, petrokimyasal ve yiyecek işleme |
|
Cezayir'in Endüstriyel
üretimin gelişme hızı: |
% 10 (2006 tahmini) |
|
Cezayir’in Elektrik
üretimi: |
29.39 milyar kWh (2004) |
|
Cezayir'in Elektrik
tüketimi: |
27.4 milyar kWh (2004) |
|
Cezayir'in Elektrik
ihracatı: |
230 milyon kWh (2004) |
|
Cezayir'in Elektrik
ithalatı: |
300 milyon kWh (2004) |
|
Cezayir'in Petrol üretimi: |
1.373 milyon bbl/gün (2004
tahmini) |
|
Cezayir'in Petrol tüketimi: |
233,000 bbl /gün (2004
tahmini) |
|
Cezayir'in Petrol ihracatı: |
1.127 milyon bbl /gün (2001)
|
|
Cezayir'in Petrol ithalatı: |
0 bbl/ gün (2001) |
|
Cezayir'in Doğal gaz
üretimi: |
80.15 milyon cu m (2004
tahmini) |
|
Cezayir'in Doğal gaz
tüketimi: |
19.28 milyon cu m (2004
tahmini) |
|
Cezayir’de İhracat: |
55.6 milyar $ f.o.b (2006
tahmini) |
|
Cezayir'de İhracat malları: |
Petrol, doğal gaz ve petrol
ürünleri ihracatın % 97’ini karşılar. |
|
Cezayir'de İhracat
ortakları: |
ABD % 22.6, İtalya % 15.9,
İspanya % 10.5, Fransa % 10, Kanada % 7.9, Brezilya % 6.5, Belçika % 4.3,
Almanya % 4.2 (2005) |
|
Cezayir'de İthalat: |
27.6 milyar $ (2006 tahmini) |
|
Cezayir'de İthalat malları: |
Ana mallar, yiyecek maddeleri,
tüketici malları |
|
İthalat ortakları: |
Fransa % 28, İtalya % 7.8,
İspanya % 7.2, Çin % 6.6, Almanya % 6.3, ABD % 5.4 (2005) |
|
Cezayir Dış borç: |
5 milyar $ (2006 tahmini)
|
|
Cezayir Ekonomik yardım -
alıcı |
313 milyon $ (2004 tahmini) |
|
Cezayir'in Para birimi
(kod): |
Cezayir Dinarı |
|
Döviz kurları: |
Cezayir Dinarının Amerikan
Dolarına oranı: 72.647 (2006), 73.276 (2005), 72.061 (2004), 77.395 (2003),
79.682 (2002) |
|
Cezayir'de
Mali yıl: |
Takvim Yılı |
|
İletişim |
|
|
Cezayir'de Telefonlar –
kullanımdaki ana hatlar: |
2.572 milyon (2005) |
|
Cezayir'de Telefonlar – cep
telefonu: |
13.661 milyon (2005)
|
|
Cezayir'de Telefon sistemi: |
Genel Değerlendirme: Telefon hatlarının
yoğunluğu Cezayir’de düşüktür. Ülkede her 100 kişiye ortalama 5 telefon
düşmektedir. Ülkedeki sabit telefonlar son birkaç yılda 2.6 milyon aboneye
ulaşmıştır. Bunların üçte ikisinin aboneliği bulunmaktadır. Fakat iletişimin
gelişimi için gerekli olan altyapı tesisleri yetersiz veya teknolojinin
gerisinde kalmıştır.
Yerel: Ülkenin kuzeyinde hizmet iyi iken
güneyinde biraz geri kalmıştır. 12 dünya istasyonuyla birlikte yerel uydu
sistemi bulunmaktadır. (20 tane daha yerel istasyonun yapımı
planlanmaktadır.
Uluslar arası: Ülke kodu 213, Deniz
altından kablolar – 5, İtalya’ya, İspanya’ya, Fas’a ve Tunus’a mikrodalga
radyo yayın bağlantısı uzanmaktadır. Uydu dünya istasyonları – 21 (10
Intelsat Intersputnik, ve Arabsat) (2005) |
|
Cezayir'de Radyo yayın
istasyonları: |
AM 25, FM 1, kısa dalga 8
(1999) |
|
Cezayir'de Televizyon yayın
istasyonları: |
46 ( artı 216 kesintisiz
yayın) (1995) |
|
Internet ülke kodu: |
.dz |
|
Cezayir İnternet sahibi: |
1,202 (2006) |
|
Internet kullanıcıları: |
1.92 milyon (2005)
|
|
Taşımacılık |
|
|
Cezayir'de Hava alanları: |
142 (2006) |
|
Döşeli pistleri (asfalt)
olan hava alanları: |
Toplam: 52
3,047 m' den fazla: 10
2,438’den 3,047 m ’e: 27
1,524’den 2,437 m 'e: 10
914’den 1,523 m’ e: 4
914 m altı: 1 (2006) |
|
Döşenmemiş pistli (asfalt
olmayan) hava alanları: |
Toplam: 90
1,524’den 2,437 m 'e: 28
914’den 1,523 m’ e: 39
914 m altı:23 (2006) |
|
Karayolları: |
Toplam: 108,302 km
Asfaltlanmış: 76,028 km
Asfaltlanmamış: 32,274 km (2004) |
|
Cezayir'de Limanlar ve
terminaller: |
Algiers, Annaba, Arzew, Bejaia,
Djendjene, Jijel, Mostaganem, Oran, Skikda |
|
Askerlik |
|
|
Cezayir Kuvvet
Komutanlıkları: |
Cezayir, 1954 ve 1962 yılları arasında Fransa
sömürgeciliğine karşı Cezayir Bağımsızlık Savaşı’nı sürdürmüştür.
Ulusal Halk Ordusu(UHO; Kara Kuvvetlerini
de kapsamaktadır)
Cezayir Ulusal Donanması (CUD), Hava
Kuvvetleri, Bölgesel Hava Savunma Kuvvetleri (2005) |
|
Askeri görev yaşı ve
zorunluluk: |
16 – 30 yaş arasındaki
erkekler için askerlik hizmeti zorunludur. Askerlik hizmeti 6 aylık temel
eğitimi ve 12 aylık sivil projeleri kapsamaktadır. (2006) |
