|
Giriş: |
GÜNEY KIBRIS |
|
Güney Kıbrıs'ın
Geçmişi: |
Özellikle son
yirmi yıl boyunca Kıbrıs adası hakkında çok önemli arkeolojik
kalıntılar bulundu. Adadaki ilk insan topluluklarının MÖ 10,000
yıllarında Akrotiri Yarımadası’ndaki Aetokremnos’da yaşadığı
belirlendi. Buradaki ilk insanlar genellikle avcı
toplayıcılardı. İlkel yaşam topluluklarından toplu yaşam tarzına
geçiş MÖ 8,200 yılları civarında gerçekleştiği tahmin
edilmektedir. Bronz ve Demir çağının adada da yaşandığına dair
bulgular mevcuttur.
Kıbrıs adası MÖ
1200lerde İranlılar, Mısırlılar tarafından işgal edildi. Bu
işgallerin sık olmasını en önemli nedeni ise adanın jeopolitik
konumudur.
MS 395’te ise
Kıbrıs, Roma imparatorluğu’nun yönetimi altına girdi ve yaklaşık
800 yıl boyunca Romalılar tarafından yönetildi. 1191’de İngiliz
I. Kral Richard adanın yönetimini eline geçirdi. 1489’da Viyana
Cumhuriyeti adayı kontrolü altına aldı. 1570’de ise Osmanlı
İmparatorluğu adayı yönetmeye başladı. Türklerin adayı işgali
ile adadaki Türk – Rum çekişmesi başlamış oldu. Osmanlı
İmparatorluğu eski gücünü kaybetmeye başlayınca 1878’de
İngilizler Akdeniz’deki güçlerini arttırtmak ve deniz ticaretini
geliştirmek amacıyla adayı işgal etti.
1960’a
gelindiğinde ada bağımsızlığını ilan etti. Rumlar ve Türkler
arasındaki çatışma 1963 Aralık ayında doruk noktasına ulaştı.
BM, barışı sağlamak amacıyla araya girmek istediyse de Türkleri
adadan atma çabaları devam etti. 1974’de Kıbrıslı Rumların
adanın tamamının kontrolünü eline geçirmek istediğinde Rumlar,
Türkiye’nin müdahalesiyle karşılaştı. 1983’de Türkler Kuzey
Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni (KKTC) kurdu. Adanın güneyinde de
Kıbrıslı Rumlar yaşamaktadır.
Not: Nisan 2004’te
yapılan referandumda Türk ve Rum kesimlerinin birleşmesi
düşüncesine Türkler evet derken Rumlar hayır dedi.
|
|
Coğrafya |
|
|
Güney
Kıbrıs'ın
Konumu: |
Kıbrıs adası Orta
Doğu’da Türkiye’nin güneyinde bulunmaktadır. Akdeniz’de
bulunmaktadır. Güney Kıbrıs Rum Kesimi adanın güneyindedir.
|
|
Güney Kıbrıs'ın
Coğrafi Koordinatları: |
35 00 K, 33 00 D |
|
Güney Kıbrıs'ın
Harita dizini: |
Akdeniz |
|
Güney Kıbrıs'ın
Yüzölçümü: |
toplam:
9,250
km² (3,355 km’si kuzey
Kıbrıs’tadır.)
toprak:
9,240
km²
su: 10 km² |
|
Güney Kıbrıs
Yüz ölçüm karşılaştırma: |
Yüzölçümü Connecticut’ın yaklaşık
% 60’ı kadardır. |
|
Güney
Kıbrıs'ın
Kara sınırları: |
Toplam: Yok
Not: Dhekelia ile olan sınırı
tartışma konusudur.
Sınır Komşuları: Akrotiri 47.4
km, Dhekelia Mevcut değil |
|
Güney Kıbrıs'ın
Kıyı boyu: |
Denize kıyı
boyu 648 km’dir.
|
|
Güney Kıbrıs'ın
Deniz hakları: |
karasal
deniz:12 nm
yakın bölge: 24 nm
kıtasal şelf: 200 m derinlik
veya sömürü bölgesi derinliğine kadar |
|
Güney Kıbrıs’ta
İklim: |
Ilıman iklime
sahip olan ülkede sıcak ve kurak geçen yazlarla ve soğuk
kışlarla Akdeniz iklimi kendini gösterir. |
|
Güney Kıbrıs’ta
Zemin: |
Güneyi ve kuzeyi
dağlarla çevrili ülkenin ortasında ovalar vardır. Güney sahili
boyunca dağların böldüğü önemli ovalar bulunmaktadır. |
|
Güney Kıbrıs’ın
Rakım uç değerleri: |
En alçak
noktası: Akdeniz 0 m
En yüksek noktası: Olympus Dağı
1,951 m |
|
Güney Kıbrıs’ın
Doğal Kaynakları: |
Bakır, asbest,
jips, kereste, tuz, mermer, kil pigmentleri |
|
Güney Kıbrıs'ın
Toprak kullanımı: |
Tarım alanı:
% 10.81
Sürekli tarım ürünleri: %
4.32
Diğer: %
84.87
(2005) |
|
Güney Kıbrıs’ta
Sulanan arazi: |
400 km² (2003) |
|
Güney Kıbrıs’ta
Doğal afetler: |
Bazen meydana
gelen depremler ve kuraklıklar |
|
Güney Kıbrıs’ın
Çevre – bugünkü sorunları: |
Su kaynağı
sorunları (Ülkede hiç doğal su kaynağı bölgesi bulunmamaktadır;
mevsimlere göre yağmur yağışında dalgalanmalar olmaktadır; deniz
suları da yeraltı sularına karışmaktadır) lağım pisliğini ve
endüstriyel atıklarının yarattığı su kirliliği, şehirleşme
yüzünden vahşi yaşam alanlarını daralması |
|
Güney Kıbrıs
Çevre – uluslar arası anlaşmalar: |
Gruplar:
Hava Kirliliği, Hava Kirliliği-Nitrojen Oksitler, Hava
Kirliliği-Kalıcı Organik kirleticiler, Hava Kirliliği-Sülfür 94,
Biyofarklılık, İklim Değişikliği, İklim değişikliği-Kyoto
Protokolü, Çölleşme, Tehlikedeki Türler, Çevresel Modifikasyon,
Tehlikeli Atık Maddeler, Deniz Kanunu, Deniz İkmali, Ozon
tabakası korunması, Gemi Kirliliği, Sulak Alanlar,
İmzalanmış ama onaylanmamış:
Belirtilen antlaşmalardan hiçbiri |
|
Güney
Kıbrıs
Coğrafya - not: |
Akdeniz’deki
üçüncü en büyük adadır. (Sicilya ve Sardinya adalarından sonra)
|
|
Halk |
|
|
Güney Kıbrıs’ın
Nüfusu: |
788,457 kişi
(Temmuz 2007 tahmini) |
|
Yaş dağılımı: |
0–14 yaş: %
19.9
( erkek 80,273/ kadın 76,826)
15–64 yaş: %
68.3 ( erkek
272,924 / kadın 265,738)
65 yaş ve üstü: %
11.8
( erkek 40,458/ kadın 52,238)
(2007 tahmini.) |
|
Güney Kıbrıs’ta
Ortalama yaş: |
Toplam: 35.1
yaş
Erkek: 34.1 yaş
Kadın: 36.2 yaş (2007 tahmini) |
|
Güney Kıbrıs’ta
Nüfus artış oranı: |
%
0.527
(2007 tahmini) |
|
Güney Kıbrıs’ta
Doğum oranı: |
12.56
doğum/1000 nüfus (2007 tahmini) |
|
Güney Kıbrıs’ta
Ölüm oranı: |
7.72
ölüm/1000 nüfus (2007 tahmini) |
|
Güney Kıbrıs’ta
Net göç oranı: |
0.42
göçmen/1000 nüfus (2007 tahmini) |
|
Güney Kıbrıs’ta
Cinsiyet oranı: |
Doğumda:
1.05 erkek/kadın
15 yaş altı:
1.045
erkek/kadın
15-64yaş arası:
1.027
erkek/kadın
65 yaş ve üzeri:
0.774
erkek/kadın
Toplam Nüfus:
0.997
erkek/kadın (2007 tahmini) |
|
Güney Kıbrıs’ta
Bebek ölüm oranı: |
Toplam: 1000
canlı doğumda 6.89
ölüm
Erkek: 1000 canlı doğumda
8.54
ölüm
Kadın: 1000 canlı doğumda
5.16
ölüm (2007 tahmini) |
|
Güney Kıbrıs’ta
Ortalama yaşam süresi: |
Toplam
nüfus: 77.98
yaş
Erkek:
75.6yaş
Kadın:
80.49
yaş (2007 tahmini) |
|
Güney Kıbrıs’ta
Doğurganlık oranı: |
1.8 çocuk/kadın
(2007 tahmini) |
|
Güney Kıbrıs’ta
Uyruk: |
İsim:
Kıbrıslı (tekil veya çoğul)
Sıfat: Kıbrıslı |
|
Güney Kıbrıs’ta
Etnik gruplar: |
% 77 Yunan, % 18
Türk, % 5 diğerleri (2001) |
|
Güney Kıbrıs’ta
Dinler: |
% 78 Yunan
Ortodoks, % 18 Müslüman, % 4 diğerleri (Maronit ve Ermeni
Apostolik dâhil) |
|
Güney Kıbrıs’ta
Diller: |
Yunanca, Türkçe,
İngilizce |
|
Güney Kıbrıs’ta
Okuryazarlık oranı: |
Tanım: 15
yaş ve üzeri okuyup yazabilir.
Toplam Nüfus: % 97.6
Erkek: % 98.9
Kadın: % 96.3 (2003 tahmini) |
|
Yönetim |
|
|
Güney
Kıbrıs’ın
Ülke adı: |
Kabul Edilen
Uzun Biçimi: Kıbrıs Cumhuriyeti
Kabul Edilen Kısa Biçimi:
Kıbrıs
Mahalli uzun biçimi: Kypriaki
Dimokratia
Mahalli kısa biçimi: Kypros
Not: Adanın kuzey kesimindeki
Türk Kıbrıs topluluğu kendin Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti adı
altında yönetmektedir. |
|
Güney Kıbrıs’ın
Bağımlılık durumu: |
|
|
Güney Kıbrıs’ın
Yönetim biçimi: |
Ülkede
cumhuriyet yönetim biçimidir.
Not: Aynı adada yaşayan iki
topluluk arasında 1963’te yaşanan toplumsal mücadele sonucunda
ayrılmalar yaşandı. Bu ayrılma Temmuz 1974 yılında Türkiye’nin
adaya müdahalesiyle daha da belirginleşti. Rum Kıbrıslılar
uluslar arası tanınan hükümeti kontrol etmektedir. 15 Kasım
1983’te Başbakan Rauf Denktaş bağımsızlığını ilan ettiğini ve
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin kurulduğunu ilan etti. KKTC’yi
sadece Türkiye tanımaktadır. |
|
Güney Kıbrıs’ın
Başkenti: |
İsim:
Nicosia (Lefkoşa)
coğrafi koordinatları:
35 10 K, 33 22 D
zaman farkı: UTC+2 (Standart
zaman boyunca Washington DC’den 7 saat ileri)
Gün ışığından yararlanma
süresi: +1saat, Mart ayı son Pazar günü başlar; Ekim ayı son
Pazar günü sona erer. |
|
Güney Kıbrıs’ın
İdari bölgeleri: |
6 bölge:
Gazi Mağusa, Girne, Larnaka, Limasol, Lefkoşa, Baf
Not: Türk Kıbrıs kesiminin
yönetimi Girne’nin tamamını, Lefkoşa’nın ve Gazi Mağusa ve
Larnaka’nın bazı kısımlarını kapsamaktadır. |
|
Güney Kıbrıs’ta
Bağımsızlık: |
16 Ağustos 1960
(Birleşik Krallıktan ayrılma) Not: Türk Kıbrıslılar kendi
yönetimini 13 Şubat 1975’te ve bağımsızlığını 1983’te ilan etti.
Ama bu bildiriler sadece Türkiye tarafından tanınmaktadır.
|
|
Güney Kıbrıs’ın
Milli Bayramı: |
Bağımsızlık Günü 1
Ekim (1960); Türk Kıbrıslılar 15 Kasım’ı (1983) Bağımsızlık Günü
olarak kutlamaktadır. |
|
Güney Kıbrıs
Anayasası: |
16 Ağustos
1960 Not: Türk
Kıbrıslılar Aralık 1963’ten sonra yönetime katılmadı. Türkler ve
Yunanlar arasında uzlaşmayı sağlamak amacıyla 1960ların
ortasından beri görüşmeler yapılsa da sonuç alınamadı ve 1974’te
Türkiye’nin müdahalesiyle Türk Kıbrıslılar Kıbrıs Türk
Federasyonu’nu adı altında kendi anayasasını ve kurumlarını
kurdu. 1983’te Bağımsızlığını ilan ettikten sonra Kuzey Kıbrıs
Türk Cumhuriyeti (KKTC) adını aldı. KKTC’nin yeni anayasası
referandumla 5 Mayıs 1985’te kabul edildi. |
|
Güney Kıbrıs’ta
Kanun sistemi: |
Medeni hukuk
değişiklikleri ile genel hukuka dayanmaktadır. Belli şartlar
altında ICJ zorunlu yargı hakkını kabul etti.. |
|
Güney Kıbrıs’ta
Oy hakkı: |
18 yaş; evrensel
|
|
Güney Kıbrıs’ın
Katıldığı uluslar arası örgütler: |
Avustralya Grubu,
C, CE, EBRD, EIB, EU, FAO, IAEA, IBRD, ICAO, ICC, ICCt, IDA,
IFAD, IFC, IHO, ILO, IMF, IMO, Interpol, IOC, IOM, IPU, ISO, ITU,
ITUC, MIGA, NSG, OAS (gözlemci), OIF, OPCW, OSCE, PCA, UN,
UNCTAD, UNESCO, UNHCR, UNIDO, UNWTO, UPU, WCL, WCO, WFTU, WHO,
WIPO, WMO, WTO |
|
Güney Kıbrıs’ın
Bayrak şekli: |
Beyaz zemin
üzerinde bakır renkte adanın silueti vardır (Kıbrıs adı Yunanca
bakır kelimesinden gelmektedir) adanın silueti altında çapraz
şekilde iki zeytin dalı yer almaktadır. Zeytin dalları Türk ve
Yunan toplulukları arasında barış ümidini ve uzlaşmayı sembolize
eder.
|
|
Ekonomi |
|
|
Güney Kıbrıs’ta
Ekonomiye genel bakış: |
|
Kıbrıs,
gelişmiş altyapı tesisleri ile farklı iş alanlarında gelişme
kaydetti. Kıbrıs Yunan kesiminde hizmet sektörünün etkili olduğu
pazar ekonomisi egemendir. Turizm ve finansal sektörler en
önemli sektörlerdir. Son birkaç yılda Batı Avrupa’da ekonomik
şartlarda dalgalanmalar yaşanırken ülkede gerçekleşen büyüme
turizme karşı güvencenin bir göstergesidir. Kıbrıs, 1 Ocak
2008’de AB’nin para birimi Euro’ya geçecek.
Son zamanlarda Kıbrıs ve Mısır
arasındaki deniz yatağında petrol bulundu ve Lübnan ve Mısır
arasında bu kaynakları çıkarmak amacıyla gerekli görüşmeler
yapılmaktadır. Lübnan’ın ve Kıbrıs’ın arasındaki deniz yatağında
ham petrol ve doğal gazın olduğu düşünülmektedir.
|
|
Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH)
(satın alma gücü paritesi): |
|
18.04 milyar
$ |
|
Gayrisafi
yurtiçi hâsıla (GSYİH) (resmi döviz kuru): |
|
16.37 milyar
$ (2006 tahmini) |
|
Gayrisafi
yurtiçi hâsıla (GSYİH) – gerçek büyüme hızı): |
|
% 3.8 |
|
Gayrisafi
yurtiçi hâsıla (GSYİH) – kişi başına (PPP): |
|
23,000 $
(2006 tahmini)
|
|
Gayrisafi
yurtiçi hâsıla (GSYİH) – sektörlere göre dağılım: |
|
Tarım % 3.7, Endüstri % 19.6,
hizmet % 76.8 (2005 tahmini) |
|
İş gücü: |
|
380,000 (2006 tahmini) |
|
İş gücü- iş
alanlarına göre: |
|
Tarım % 7.4,
Endüstri % 38.2,
Hizmet % 54.4 (2004 tahmini)
|
|
İşsizlik oranı: |
|
% 5.5 |
|
Yoksulluk
sınırı altındaki nüfus: |
|
Mevcut Değil |
|
Yüzdelik paya
göre ev geliri ya da gideri: |
|
En az: % 10:
Mevcut değil En fazla: %
10: mevcut değil |
|
Enflasyon oranı
(tüketici fiyatları): |
% 2.8 (2005 tahmini) |
|
Güney Kıbrıs
Bütçesi: |
Gelirler:
7.395 milyar
$,
Harcamalar:
7.695 $ (2005 tahmini) |
|
Güney Kıbrıs’ta
Tarım – Ürünleri: |
Narenciye, sebze,
arpa, üzüm, zeytin, kümes hayvanları, domuz, kuzu, süt, peynir |
|
Sanayiler: |
Turizm, yiyecek ve
meşrubat yapım, çimento ve jips üretimi, gemi tamiri ve tekstil
ürünleri, kimyasallar, metal ve orman ürünleri, kâğıt, taş ve
kil ürünleri |
|
Güney Kıbrıs’ın
Endüstriyel üretimin gelişme hızı: |
% 2.4
(2005 tahmini) |
|
Güney Kıbrıs’ın
Elektrik üretimi: |
3.926 milyar kWh |
|
Güney Kıbrıs’ın
Elektrik tüketimi: |
3.651 milyar kWh (2004) |
|
Güney Kıbrıs’ın
Elektrik ihracatı: |
0 kWh (2004) |
|
Güney Kıbrıs’ın
Elektrik ithalatı: |
0 kWh (2004) |
|
Güney Kıbrıs’ın
Petrol üretimi: |
300 bbl/gün (2005) |
|
Güney Kıbrıs’ın
Petrol tüketimi: |
53,000
bbl/gün (2004 tahmini) |
|
Güney Kıbrıs’ın
Petrol ihracatı: |
Mevcut değil
|
|
Güney Kıbrıs’ın
Petrol ithalatı: |
Mevcut değil |
|
Güney Kıbrıs’ta
İhracat: |
1.31 milyar $
f.o.b. |
|
Güney Kıbrıs’ta
İhracat malları: |
Narenciye,
patates, çimento, giysi ve sigara |
|
Güney Kıbrıs’ta
İhracat ortakları: |
İtalya % 12,
Türkiye % 10.5, Almanya % 9.8, Yunanistan % 9.5, Bielçika % 5.9,
Fransa % 4.6 (2005) |
|
Güney Kıbrıs’ta
İthalat: |
5.8 milyar $
f.o.b. |
|
Güney Kıbrıs’ta
İthalat malları: |
Tüketici malları,
petrol ve yağlayıcı maddeler, makine, taşımacılık malzemeleri |
|
İthalat
ortakları: |
Yunanistan % 17.3,
Birleşik İtalya % 10.3, Birleşik Krallık % 9, Almanya % 8.4,
İsrail % 7.1, (2005) |
|
Güney Kıbrıs
Dış borç: |
12.63 milyar $
|
|
Güney Kıbrıs
Ekonomik yardım - alıcı |
Yardım almıyor. |
|
Güney Kıbrıs’ın
Para birimi (kod): |
Kıbrıs Poundu
|
|
Döviz kurları: |
Kıbrıs
Poundunun Amerikan Dolarına oranı:
0.4586
(2006), 0.4641 (2005),
0.4686 (2004), 0.5174
(2003), 0.6107
(2002) |
|
Güney Kıbrıs’ta
Mali yıl: |
Takvim yılı
|
|
İletişim |
|
|
Güney Kıbrıs’ta
Telefonlar – kullanımdaki ana hatlar: |
420,000 (2005)
|
|
Güney Kıbrıs’ta
Telefonlar – cep telefonu: |
718,800
(2005) |
|
Güney Kıbrıs’ta
Telefon sistemi: |
Genel
Değerlendirme: Sistem gayet güzel çalışıyor.
Yerel: Fiber optik kablo,
mikrodalga radyo yayınları
Uluslar arası: Ülke kodu 357,
uydu dünya istasyonları – 3 Intelsat (1 Atlantik Okyanusu ve 2
Hint Okyanusu), 2 Eutelsat, 2 Intersputnik, and 1 Arabsat |
|
Güney Kıbrıs’ta
Radyo yayın istasyonları: |
AM 5, FM 76 kısa
dalga 0 (2004) |
|
Güney Kıbrıs’ta
Televizyon yayın istasyonları: |
8 (2004)
|
|
Internet ülke
kodu: |
.cy |
|
Güney Kıbrıs
İnternet sahibi: |
67,589
(2006) |
|
Internet
kullanıcıları: |
298,000
(2005) |
|
Taşımacılık |
|
|
Güney Kıbrıs’ta
Hava alanları: |
16 (2006)
|
|
Döşeli pistleri
(asfalt) olan hava alanları: |
Toplam:13
2,438’den 3,047 m ’e: 7
1,524’den 2,437 m 'e: 2
914’den 1,523 m’ e: 3
914 m altı: 1 (2006)
|
|
Döşenmemiş
pistli (asfalt olmayan) hava alanları: |
Toplam: 85
1,524’den 2,437 m 'e: 2
914’den 1,523 m’ e: 11
914 m altı:72 (2006)
|
|
Karayolları: |
Toplam:
12,146
km
Asfaltlanmış:
7,845
( 276 km lik
ekspres yolu da kapsar.)
Asfaltlanmamış:
4,301
km (2004) |
|
Güney
Kıbrıs’taki Limanlar ve terminaller: |
Larnaka, Limsol,
Vasilikos |
|
Askerlik |
|
|
Güney Kıbrıs
Kuvvet Komutanlıkları: |
Kıbrıs Rum Ulusal
Güvenliği (hava ve deniz kısımlarını kapsar) Kıbrıs Rum
kesiminin askeri kurumudur.
|
|
Askeri görev
yaşı ve zorunluluk: |
18 yaşına girenler
için zorunludur. |
