|
Giriş: |
Haiti |
|
Haiti'nin Geçmişi: |
Haitinin üçte birini kapladığı
Hispanyola adasında önceleri Taino Arawak halkı yaşardı. 5
Aralık 1492'de Cristopher Kolomb Mole Aziz Nicolas'a ayak bastı
ve adayı İspanya adına aldığını söyledi. 19gün sonra Kolomb'un
gemisi olan Santa Maria şu an Cap Haiten olarak bilinen yerde
karaya oturdu; Kolomb La Navidad yerleşimini kurmak için 39
adamını mürettebattan ayırmak zorunda kaldı. Ülkenin ismi
yerliler tarafından kullanılan ve dağlık bölge anlamına gelen
Ayiti kelimesinden türemiştir.
Kolomb adaya geldiğinde adada
yaşayan yerli kızılderili halk, 25 yıl içerisinde İspanyollar
tarafından sistemli bir şekilde yok edildi. 17.yüzyılın
başlarında Fransa Hispanyola adasına temsilcilik kurdu ve
1697'de İspanya, daha sonra ismi Haiti olacak olan adanın
batısında kalan üçte birlik kısmını Fransa'ya verdi. Genellikle
ormancılık ve şeker endüstrisiyle uğraşan Fransız kolonisi,
Afrika'dan bir sürü köle getirerek ve çevreye inanılmaz zararlar
vererek Karayiplerin en zenginlerinden biri haline geldi.
18.yüzyılın sonlarına doğru yaklaşık yarım milyon civarındaki
Haitili köle Toussaint L'OUVERTURE önderliğinde ayaklandı.Uzun
süren çabalardan sonra Haiti 1804 yılında bağımsızlığını ilan
ederek siyah insanların kurduğu ilk cumhuriyet oldu. Batı
yarımküredeki en fakir ülke olan Haiti tarihi boyunca politik
şiddetlerle kasılıp kavrulmuştur. Başbakan Jean-Bertrand
ARISTIDE'in ülkeden ayrılmasına neden olan silahlı bir isyandan
sonra geçici hükümet Haiti'deki Birleşmiş Milletler Dengeleme
Görevi'nin (MINUSTAH) yardımıyla yeni seçimleri organize etme
görevini aldı. Devam eden şiddet ve teknik aksamalar sık sık
ertelemelerin olmasına neden oldu fakat Haiti sonunda Mayıs
2006'da yeni başbakını ve parlementosunu seçtiğini törenle ilan
etti. |
|
Haiti Coğrafyası |
|
|
Haiti' in
Konumu: |
Karayiplerdedir. Hispanyola
adasının batısının üçte birini kaplar, Karayip Denizinin ve
Atlas Okyanusunun arasında Dominik Cumhuriyeti'nin batısındadır. |
|
Haiti'nin
Coğrafi Koordinatları: |
19 00 K, 72 25 B |
|
Haiti'nin Harita dizini: |
Orta Amerika ve Karayipler. |
|
Haiti'nin Yüzölçümü: |
toplam: 27,750 km²
toprak: 27,560 km²
su: 190 km² |
|
Haiti Yüz ölçüm
karşılaştırma: |
Maryland 'dan çok az küçüktür. |
|
Haiti'nin Kara sınırları: |
Toplam: 360 km
Sınır Komşuları: Dominik Cumhuriyeti 360 km |
|
Haiti'nin Kıyı boyu: |
1,771 km |
|
Haiti'nin Deniz hakları: |
karasal deniz: 12nm bitişik
bölge: 24 nm
özel ekonomik bölge: 200nm
Kıtasal şelf: İşletme derinliği. |
|
Haiti'de İklim: |
Genellikle tropikaldir; fakat
doğuda dağların ticaret rüzgarlarını kestiği yerlerde
yarı-kuraktır. |
|
Haiti'de Arazi(toprak
yapısı): |
Genellikle yüksek ve dağlıktır. |
|
Haiti'nin Rakım uç değerleri: |
En alçak noktası: Karayip Denizi 0
m
En yüksek noktası: Chaine de la Selle 2,680 m |
|
Haiti'nin Doğal Kaynakları: |
Boksit, Bakır, Kalsiyum Karbonat,
Altın, Mermer, Su gücü |
|
Haiti'nin Toprak kullanımı: |
Tarım alanı: %28.11
Sürekli tarım ürünleri: %11.53
Diğer: % 60.36 (2005) |
|
Haiti'de Sulanan arazi: |
920 km² (2003) |
|
Haiti'de Doğal afetler: |
Fırtına ve kasırga bölgesinin orta
yerinde olduğundan Hazirandan Ekime kadar çok şiddetki
fırtınalara maruz kalır; zaman zaman meydana gelen sel ve
depremler; dönemsel kuraklıklar. |
|
Haiti'nin Çevre – bugünkü
sorunlar: |
Ormanların aşırı hızlı tüketilmesi
(geriye kalan orman alanları tarım alanı açmak veya petrol
aramak için tahrip edildi.), İçilebilir su kaynaklarının
yetersizliği, Toprak erozonu |
|
Haiti Çevre – uluslar arası
anlaşmalar: |
Gruplar: Biyofarklılık ,İklim
Değişikliği ,İklim Değişikliği-Kyoto Protokolü, Çölleşme, Deniz
Kanunu, Deniz Kirliliği, Deniz yaşamının korunması, Ozon
tabakası korunması İmzalanmış ama onaylanmamış: Tehlikeli Atık
Maddeler. |
|
Haiti Coğrafya - not: |
Hispanyola adasını Dominik
Cumhuriyeti ile birlikte paylaşır.(Batıdaki üçte birlik kısım
Haiti'ye, Doğudaki üçte ikilik kısım ise Dominik Cumhuriyetine
aittir.) |
|
Haiti Halk |
|
|
Haiti'nin Nüfusu: |
8,706,497 kişi
Not: Bu ülke hakkındaki rakamlar AIDS'e bağlı ölümler göz
önüne alınarak özellikle hesaplanmıştır. Bu etkiler; düşük yaşam
beklentisi, yüksek çocuk ölümleri oranı, düşük nüfuslanma ve
büyüme oranları ve de beklentilerin aksine nüfus içindeki yaş ve
cinsiyet dağılımlarında değişikliklerin olmasıyla
sonuçlanabilir.(Temmuz 2007 tahmini) |
|
Yaş dağılımı: |
0-14 yaş: %42.1 ( erkek 1,846,175
/ kadın 1,817,082 )
15-64 yaş: % 54.4 (erkek 2,313,542 / kadın 2,426,326 )
65 yaş ve üstü: %3.5 ( erkek 134,580 / kadın 168,792 ) (2007
tahmini.) |
|
Haiti'de Ortalama yaş: |
Toplam: 18.4 yaş
Erkek: 17.9 yaş
Kadın: 18.8 yaş (2007 tahmini) |
|
Haiti'de Nüfus artış oranı: |
% 2.453 (2007 tahmini) |
|
Haiti'de Doğum oranı: |
35.87 doğum/1000 nüfus (2007
tahmini) |
|
Haiti'de Ölüm oranı: |
10.4 ölüm/1000 nüfus (2007
tahmini) |
|
Haiti'de Net göç oranı: |
-0.94 göçmen/1000 nüfus (2007
tahmini) |
|
Haiti'de
Cinsiyet oranı: |
Doğumda: 1.03 erkek/kadın 15 yaş
altı: 1.016 erkek/kadın
15-64yaş arası: 0.954 erkek/kadın
65 yaş ve üzeri: 0.797 erkek/kadın
Toplam Nüfus: 0.973 erkek/kadın (2007 tahmini) |
|
Haiti'de Bebek ölüm oranı: |
Toplam: 1000 canlı doğumda 63.83
ölüm Erkek: 1000 canlı doğumda 68.45 ölüm
Kadın: 1000 canlı doğumda 59.07 ölüm (2007 tahmini) |
|
Haiti'de Ortalama yaşam süresi: |
Toplam nüfus: 57.03 yaş
Erkek: 55.35 yaş
Kadın: 58.75 yaş (2007 tahmini) |
|
Haiti'de Doğurganlık oranı: |
4.86 çocuk/kadın (2007 tahmini) |
|
Haiti'de Uyruk: |
İsim: Haitili(ler)
Sıfat: Haitili |
|
Haiti'de Etnik gruplar: |
Zenciler %95, Melez ve Beyazlar %5
|
|
Haiti'de Dinler: |
Katolik %80, Protestan %16 (Baptist
%10, Pentecostal %4, Adventist %1, diğer 1%), hiçbiri 1%, diğer
3%
not: Kabaca nüfusun yarısı Vodoo çalışır. |
|
Haiti'de Diller: |
Fransızca (resmi dil), Creole
(resmi dil) |
|
Haiti'de Okuryazarlık oranı: |
Tanım: 15 yaş ve üzeri okuyup
yazabilir. Toplam Nüfus:
% 52.9
Erkek: % 54.8
Kadın: % 51.2 (2003 tahmini) |
|
Yönetim |
|
|
Haiti'nin Ülke adı: |
Kabul Edilen Uzun Biçimi: Haiti
Cumhuriyeti Kabul Edilen Kısa Biçimi: Haiti
mahalli uzun biçimi: Republique d'Haiti/Repiblik d' Ayiti
mahalli kısa biçimi: Haiti/Ayiti |
|
Haiti'nin Bağımlılık durumu: |
|
|
Haiti'nin Yönetim biçimi: |
Cumhuriyet |
|
Haiti'nin Başkenti: |
İsim: Port-au-Prince
coğrafi koordinatları: 18 32 K, 72 20 B
zaman farkı: UTC-5 (Standart zaman boyunca Washington ile
aynı.)
Gün ışığından yararlanma süresi: +1saat, Nisan ayının ilk
Pazar günü başlar; Ekim ayı son Pazar günü sona erer.
|
|
Haiti'nin İdari bölgeleri: |
10 Bölge: Artibonite, Centre,
Grand 'Anse, Nippes, Nord, Nord-Est, Nord-Ouest, Ouest, Sud, Sud-Est
|
|
Haiti'de Bağımsızlık: |
1 Ocak 1804 (Fransa'dan)
|
|
Haiti'nin Milli bayramı: |
Kurtuluş Günü, 1 Ocak (1804) |
|
Haiti Anayasası: |
Mart 1987'de onaylandı; Haziran
1988'de askıya alındı ve Mart 1989'da çoğu hükümleri eski haline
geri döndürüldü, Eylül 1991'de Anayasal hükümet Askeri cunta
tarafından devrildi, ve Ekim 1991'de Askeriye anayasayı
uygulayacağını açıkladı. Ekim 1994'te Anayasal yönetime geri
dönüldü, anayasa 2004-2006 yılları arası teoride yürürlükteydi
fakat uygulanmıyordu. Mayıs 2006'da Anayasal yönetime tekrardan
geri dönüldü. |
|
Haiti'de Kanun sistemi: |
Roma Sivil Hukuk Sistemi üzerine
kurulmuştur; zorunlu ICJ yargılama yetkisini kabul etti. |
|
Haiti'de Oy hakkı: |
18 yaş;evrensel |
|
Haiti'nin Katıldığı uluslar
arası örgütler: |
ACCT, ACP, Caricom, FAO, G-77,
IADB, IAEA, IBRD, ICAO, ICCt (imza sahibi), ICRM, IDA, IFAD, IFC,
IFRCS, ILO, IMF, IMO, Interpol, IOC, IOM, ITU, ITUC, LAES, MIGA,
NAM, OAS, OIF, OPANAL, OPCW (imza sahibi), PCA, UN, UNCTAD,
UNESCO, UNIDO, UNWTO, UPU, WCL, WCO, WFTU, WHO, WIPO, WMO, WTO
|
|
Haiti'nin Bayrak şekli: |
Zemin, mavi(üstte) ve kırmızı
olmak üzere eşit olarak uzanmış iki yatay şeritten oluşur.
Bayrağın orta kısmındaki beyaz dikdörtgenin içinde iki adet top
arabasının üzerinde yandan bayraklarla süslenen bir palmiye
ağacı bulunan ve de slogan olarak “Birlikten Kuvvet Doğar” yazan
ülke arması bulunmaktadır. |
|
Haiti Ekonomisi |
|
|
Haiti'de Ekonomiye genel bakış: |
|
Nüfusunun %80'i yoksulluk, %54'ü
de açlık sınırının altında olan Haiti Batı yarımkürenin en
yoksul ülkesidir. Haitililerin üçte ikisi genelde küçük çaplı
tarımcılık olarak adlandırabileceğimiz tarım sektörüyle
uğraşmaktadır ve ülkedeki yaygın orman tahribatıve sık sık
görülen doğal afetler bu kişilerin bağlı oldugu bu sektöre ağır
darbeler vurmaktadır. 2005 yılında IMF'nin yardımlarıyla hayata
geçirilen makro ekonomik programekonomide 2006 yılında o zamana
kadar hiç görülmemiş olan %1.8'lik bir büyüme sağladı. Haiti,
fazla ticaret açığından, yatırım eksikliğinden ve az gelirli
ülkelerde görülen yüksek enflasyon oranlarından mağdur
durumdadır. 2005'de Haiti Dünya Bankasına tekrardan Banka ile
masaya oturabilmek için gecikmiş olan borcunu ödedi. Devlet mali
devamlılık için uluslar arası resmi ekonomik yardıma bel
bağlamıştır. 2006'da, Haiti istediği yardımdan daha fazla yardım
almayı garantilediği konferansta başarılı bir yardım alma
tablosu çizmiştir. GSYİH'nın neredeyse çeyreğini oluşturan
havaleler döviz girdilerinin en büyük kaynağıdır.
|
|
Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH)
(satın alma gücü paritesi): |
|
Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH)
(resmi döviz kuru): |
|
Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH)
– gerçek büyüme hızı): |
|
14.79 milyar $ (2006 tahmini) |
|
5.964 milyar $ (2006 tahmini) |
|
Gayrisafi yurtiçi
hasıla (GSYİH) – kişi başına (PPP): |
|
% 2.5 (2006 tahmini) |
|
Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH)
– sektörlere göre dağılım: |
|
$1,800 $ (2006 tahmini) |
|
İş gücü: |
|
İş gücü- iş alanlarına göre: |
Tarım: %28
Endüstri: % 20
Hizmet: % 52 (2004 tahmini) |
|
3.6 milyon kişi (2006 tahmini)
Not: Vasıflı işçi konusunda sıkıntı vardır fakat vasıfsız işçi
çok fazladır. (1995) |
|
İşsizlik oranı: |
|
Tarım: % 66
Endüstri: % 9
Hizmet: %25 |
|
Yoksulluk sınırı altındaki
nüfus: |
|
Yüzdelik paya göre ev geliri ya
da gideri: |
|
İşsizlik ve Eksik-istihdam çok
yaygındır. İşgücünün üç'te ikisinden fazlasının düzenli bir işi
yoktur. (2002 tahmini) |
|
% 80 (2003 tahmini) |
|
En az: 10%: Mevcut Değil. .
En fazla: 10%: Mevcut Değil. |
|
Enflasyon oranı (tüketici
fiyatları): |
%14.4 (2006 tahmini) |
|
Haiti Bütçesi: |
Gelirler: 385 milyon $
Giderler: 807.7 milyon $,Mevcut
olmayan sermaye giderleri dahil. (2006 tahmini) |
|
Haiti'deTarım – Ürünleri: |
Kahve, mango, şeker kamışı,
pirinç, mısır, sorgum bitkisi; kereste |
|
Sanayiler: |
Şeker arıtma, un imalatı, dokuma,
çimento, ithal edilen mallara bağlı olarak aydınlatıcılar. |
|
Haiti'nin Endüstriyel üretimin
gelişme hızı: |
Mevcut Değil. |
|
Haiti'ninElektrik üretimi: |
536.2 milyon kWh (2004) |
|
Haiti'nin Elektrik tüketimi: |
498.6 milyon kWh (2004) |
|
Haiti'nin Elektrik ihracatı: |
0 kWh (2006) |
|
Haiti'ninElektrik ithalatı: |
0 kWh (2006) |
|
Haiti'nin Petrol üretimi: |
0 varil/gün (2006 tahmini) |
|
Haiti'nin Petrol tüketimi: |
11,600 varil /gün (2004 tahmini) |
|
Haiti'nin Petrol ihracatı: |
0 varil /gün |
|
Haiti'nin Petrol ithalatı: |
0 varil/ gün |
|
Haiti'nin Doğal gaz üretimi: |
0 cu m (2004 tahmini) |
|
Haiti'nin Doğal gaz tüketimi: |
0 cu m (2004 tahmini) |
|
Haiti'de İhracat: |
443.7 milyon $ f.o.b. (2006
tahmini) |
|
Haiti'de İhracat malları: |
Üretilmiş ürünler, kahve, yağlar,
kakao, mango |
|
Haiti'de İhracat ortakları: |
ABD 80.9%, Dominik Cumhuriyeti
6.9%, Kanada 4% (2005) |
|
Haiti'de İthalat: |
1.721 milyar $ f.o.b. (2006
tahmini) |
|
Haiti'de İthalat malları: |
Besin Maddeleri, Üretim malları,
Makine ve Ulaşım araç-gereçleri, Yakıtlar, Ham maddeler
|
|
İthalat ortakları: |
ABD 48.7%, Hollanda Antilleri
11.9%, Brezilya 3.3% (2005) |
|
Haiti Dış borç: |
1.309 milyar $ (2006 tahmini)
|
|
Haiti Ekonomik yardım – alıcı: |
153 milyon $
(FY05 tahmini)
|
|
Haiti'nin Para birimi (kod): |
gourde (HTG) |
|
Döviz kurları: |
HTG 'nin Amerikan Dolarına oranı:
40.232 (2006), 40.449 (2005), 38.352 (2004), 42.367 (2003),
29.251 (2002) |
|
Haiti'de Mali yıl: |
1 Ekim- 30 Eylül |
|
İletişim |
|
|
Haiti'de Telefonlar –
kullanımdaki ana hatlar: |
140,000 (2004) |
|
Haiti'de Telefonlar – cep
telefonu: |
400,000 (2004) |
|
Haiti'de Telefon sistemi: |
Genel Değerlendirme: Yerel
olanaklar açıkça yeterlidir; ama uluslar-arası olanaklar daha
iyidir. Yerel:Eş eksenli kablolar ve mikrodalga telsiz yayınlı
kütük kablo sistemi.
Uluslar arası: Ülke kodu 509 , zemine kurulu uydu istasyonu 1
Intelsat (Atlas Okyanusuna) |
|
Haiti'de Radyo yayın
istasyonları: |
AM 41, FM 26 kısa dalga 0 (1999)
|
|
Haiti'de Televizyon yayın
istasyonları: |
2(ek olarak kablolu TV servisi)
(1997) |
|
Internet ülke kodu: |
.ht |
|
Haiti İnternet sahibi: |
6 (2006) |
|
Internet kullanıcıları: |
500,000 (2005) |
|
Taşımacılık |
|
|
Haiti'de Hava alanları: |
12 (2006) |
|
Döşeli pistleri (asfalt) olan
hava alanları: |
toplam: 4 2,438’den
3,047 m ’e: 1
914’den 1,523 m’ e: 4 (2006) |
|
Döşenmemiş pistli (asfalt
olmayan) hava alanları: |
Toplam: 8 914’den 1,523 m’ e:
1
914 m altı: 7 (2006) |
|
Karayolları: |
Toplam: 4,160 km
Asfaltlanmış: 1,011 km
Asfaltlanmamış: 3,149 km (1999)
|
|
Haiti'de Limanlar ve
terminaller: |
Cap-Haitien |
|
Askeri |
|
|
Haiti
Kuvvet Komutanlıkları: |
Düzenli olmayan Askeri birimler -
küçük sahil güvenlik birimleri; Düzenli olan Askeri Birimler-
Ordu, Donanma, Hava Kuvvetleri aslında dağıtılmıştır fakat
tamamen kaldırılana kadar kağıt üzerinde hala varlıklarını
sürdürürler.(2007) |
|
Askeri görev yaşı ve
zorunluluk: |
18 yaşına
gelenlere polis gücü mecburidir. (2001)
|
|
Askeri hizmet için mevcut insan
gücü: |
yaşları 18-49 arası erkekler:
1,626,491
yaşları 18-49 arası kadınlar: 1,637,657 (2005 tahmini) |
|
yaşları 18-49 arası erkekler:
948,320
yaşları 18-49 arası kadınlar: 931,972 (2005 tahmini)
|
|
Askeri hizmet için uygun insan
gücü: |
|
yaşları 18-49 arası erkekler:
98,554
yaşları 18-49 arası kadınlar: 97,690 (2005 tahmini) |
|
Askeri hizmete hazır hale gelen
insan gücü(yıllık) |
| |
| |
|
