|
Giriş: |
İSPANYA |
|
İspanya'nın
Geçmişi: |
Şu anki
İspanya’nın bölgesine Keltler, İberyalılar, Vandallar,
Vizigotlar gibi birçok medeniyet yerleşti. Roma İmparatorluğu
yönetimi altındayken çağın en önemli yerlerinden biriydi.
Orta Çağ’ın birkaç
yüzyılında Almanlar bölgeye hâkim oldu. Alman hâkimiyetinden
sonra bölgeyi beş yüz yıl boyunca etkileyen İslami hükümdarlar
egemen oldu. 15. yüzyılın sonlarına doğru Hıristiyan tebaalar,
bölgenin kontrolünü ele geçirmeye başladı. Aynı yüzyılda
Christopher Kolombus yenidünyaya ulaştı. Yenidünya, o dönem için
bilinmeyen ve henüz yeni keşfedile topraklar için
kullanılmaktaydı. Buraları İspanya İmparatorluğu’nun yönetimi
altına aldı. İspanya bir dönem dünyanın en güçlü devleti olsa da
devam eden savaşlar ve diğer sorunlar sebebiyle bazı bölgeleri
kaybetti. Ticari ve endüstriyel yeniliklere ayak uyduramaması
sebebiyle ekonomik güçte İngiltere, Fransa ve Almanya’nın
gerisinde kaldı.
İspanya I. ve II.
Dünya Savaşına girmedi fakat 1936’da patlak veren iç savaş
sebebiyle ülke oldukça zarar gördü. Diktatör Francisco
Franco’nun ölümüyle hızlı bir ekonomik gelişme yaşandı ve
Avrupa’nın en büyük dinamik ekonomilerinden biri haline geldi.
1 Ocak 2002’de
İspanya Pezetadan Euroya geçti. Bu geçiş ülkeye ekonomik ivme
kazandırdı. |
|
Coğrafya |
|
|
İspanya'nın
Konumu: |
Güneybatı
Avrupa’daki bu ülkenin Biskay Körfezi, Akdeniz, Kuzey Atlantik
Okyanusu, Pirene dağları ve Fransa’nın güneybatısı ile sınırı
bulunmaktadır. |
|
İspanya'nın
Coğrafi Koordinatları: |
40 00 K, 4 00 B |
|
İspanya'nın
Harita dizini: |
Avrupa
|
|
İspanya'nın
Yüzölçümü: |
toplam:
504,782
km²
toprak:
499,542
km²
su:
5,240
km²
Not: iki özerk şehir – Ceuta ve
Melilla – bulunmaktadır ve Balear ve Kanarya adalarını kapsayan
17 özerk topluluk bulunmaktadır. Fas’ta İspanya’ya ait üç bölge
(Islas Chafarinas, Penon de Alhucemas, ve Penon de Velez de la
Gomera) vardır.
|
|
İspanya Yüz
ölçüm karşılaştırma: |
Ülkenin yüzölçümü
Oregon’un iki katından biraz büyüktür. |
|
İspanya'nın
Kara sınırları: |
Toplam:
1,917.8
km
Komşu ülkeler: Andorra 63.7 km,
Fransa 623 km, Cebelitarık 1.2 km, Portekiz
1,214
km, Fas (Ceuta) 6.3 km, Fas
(Melilla9 9.6 km |
|
İspanya'nın
Kıyı boyu: |
4,964 km |
|
İspanya'nın
Deniz hakları: |
karasal
deniz:12 nm
yakınsal bölge: 24 nm
özel ekonomik bölge: 200 m
(sadece Atlantik Okyanusu’nda uygulanır.) |
|
İspanya'da
İklim: |
Ilıman iklim
hâkimdir. Yazlar iç kesimlerde sıcak iken kıyı boyunca daha ılık
ve bulutludur. Kışlar iç kesimlerde soğuk geçerken kıyı
kesimlerde kısmen bulutlu ve serindir. |
|
İspanya'da
Zemin: |
Tepelerin
çevrelediği platolar yer alırken kuzeyde Pirene dağları uzanır.
|
|
İspanya'nın
Rakım uç değerleri: |
En alçak
noktası: Atlantik Okyanusu 0 m
En yüksek noktası: Kanarya
Adalarındaki
Pico de Teide (Tenerife)
5,775 m |
|
İspanya'nın
Doğal Kaynakları: |
Kömür, linyit,
demir filizi, bakır, kurşun, çinko, uranyum, tungsten, civa,
mıknatıs, jips, potas, su gücü, ekilebilir alan |
|
İspanya'nın
Toprak kullanımı: |
Tarım alanı:
% 27.18
Sürekli tarım ürünleri: %
9.85
Diğer: %
62.97
(2005) |
|
İspanya'da
Sulanan arazi: |
37,800 km²
(2003) |
|
İspanya'da
Doğal afetler: |
Zaman zaman
meydana gelen kuraklıklar |
|
İspanya'nın
Çevre – bugünkü sorunları: |
Petrol ve gaz
atıklarının ve lağım atığının Akdeniz’e karışması sonucu ortaya
çıkan kirlilik, ülke çapında su miktarının ve özelliğinin
düşüklüğü, hava kirliliği, orman alanlarının tahribatı, çölleşme |
|
İspanya Çevre –
uluslar arası anlaşmalar: |
Gruplar:
Hava Kirliliği, Hava Kirliliği-Nitrojen Oksitler, Hava
Kirliliği-Sülfür 94, Hava Kirliliği-Uçucu Organik Bileşenler,
Antarktik-Çevresel Protokolü, Antarktik Antlaşması,
Biyofarklılık, İklim Değişikliği, İklim Değişimi – Kyoto
Protokolü, Çölleşme, Tehlikedeki Türler, Tehlikeli Atıklar,
Deniz hayatının korunması, Ozon tabakasının korunması, Gemi
Kirliliği, Tropikal Kereste – 83, Tropikal Kereste – 94, Sulak
Alanlar, Deniz Kanunu
İmzalanmış ama onaylanmamış: Hava Kirliliği-Kalıcı Organik
Kirletici Maddeler |
|
İspanya
Coğrafya - not: |
Cebelitarık
Boğazı’na yakın stratejik konuma sahiptir. |
|
Halk |
|
|
İspanya'nın
Nüfusu: |
40,448,191
kişi (Temmuz 2007 tahmini) |
|
Yaş dağılımı: |
0–14 yaş: %
14.4
( erkek 3,005,818 / kadın
2,826,805)
15–64 yaş: %
67.8 ( erkek
13,758,869 / kadın
13,661,295)
65 yaş ve üstü: %
17.8
( erkek 3,002,585 / kadın
4,192,819)
(2007 tahmini.)
|
|
İspanya'da
Ortalama yaş: |
Toplam:
40.3
yaş
Erkek: 3 9
yaş
Kadın: 41.7 yaş (2007 tahmini) |
|
İspanya'da
Nüfus artış oranı: |
%
0.116
(2007 tahmini) |
|
İspanya'da
Doğum oranı: |
9.98
doğum/1000 nüfus (2007 tahmini) |
|
İspanya'da Ölüm
oranı: |
9.81
ölüm/1000 nüfus (2007 tahmini) |
|
İspanya'da Net
göç oranı: |
0.99
göçmen/1000 nüfus (2007 tahmini) |
|
İspanya'da
Cinsiyet oranı: |
Doğumda:
1.07 erkek/kadın
15 yaş altı: 1.063 erkek/kadın
15-64yaş arası: 1.007
erkek/kadın
65 yaş ve üzeri: 0.716
erkek/kadın
Toplam Nüfus: 0.957 erkek/kadın
(2007 tahmini) |
|
İspanya'da
Bebek ölüm oranı: |
Toplam: 1000
canlı doğumda 4.31 ölüm
Erkek: 1000 canlı doğumda 4.7
ölüm
Kadın: 1000 canlı doğumda 3.9
ölüm (2007 tahmini) |
|
İspanya'da
Ortalama yaşam süresi: |
Toplam nüfus
79.78
yaş
Erkek:
76.46
yaş
Kadın:
83.32
yaş (2007 tahmini) |
|
İspanya'da
Doğurganlık oranı: |
1.29
çocuk/kadın (2007 tahmini) |
|
İspanya'da
Uyruk: |
İsim:
İspanyol (tekil veya çoğul)
Sıfat: İspanyol |
|
İspanya'da
Etnik gruplar: |
Akdenizliler ve
Kuzey Avrupalılar |
|
İspanya'da
Dinler: |
% 90 Roma Katolik,
% 10 diğerleri |
|
İspanya'da
Diller: |
İspanyolca (resmi
dil) % 74, Catalan % 17, Galician % 7, Basque % 2 (resmi
bölgesel diller) |
|
İspanya'da
Okuryazarlık oranı: |
Tanım: 15
yaş ve üzeri okuyup yazabilir.
Toplam Nüfus: % 97.9
Erkek: % 98.7
Kadın: % 97.2 (2004 tahmini)
|
|
Yönetim |
|
|
İspanya'nın
Ülke adı: |
Kabul Edilen
Uzun Biçimi: İspanya Krallığı
Kabul Edilen Kısa Biçimi: İspanya
Mahalli uzun biçimi: Reino de
Espana
Mahalli kısa biçimi: Espana |
|
İspanya'nın
Bağımlılık durumu: |
|
|
İspanya'nın
Yönetim biçimi: |
Ülkenin yönetim
biçimi parlamenter monarşidir. |
|
İspanya'nın
Başkenti: |
İsim: Madrid
Coğrafi koordinatları:
40 24 K, 3 41 B
Zaman farkı: UTC41 (Standart
zaman boyunca Washington DC’den 6 saat ileri)
Not: kanarya Adaları da dâhil
olmak üzere İspanya iki zaman dilimine ayrılmıştır.
|
|
İspanya'nın
İdari bölgeleri: |
17 özerk
topluluk ve 2 özerk şehir*: Andalucia, Aragon, Asturias,
Baleares (Balear Adaları), Ceuta*, Canarias (Kanarya Adaları),
Cantabria, Castilla-La Mancha, Castilla y Leon, Cataluna,
Comunidad Valenciana, Extremadura, Galicia, La Rioja, Madrid,
Melilla*, Murcia, Navarra, Pais Vasco (Basque Country)
Not: Özerk şehirler Ceuta ve
Melilla ve üç küçük ada olan Islas Chafarinas, Penon de
Alhucemas, ve Penon de Velez de la Gomera doğrudan İspanya
merkezi yönetim tarafından yönetilmektedir. Bu adalar Fas
kıyısına yakın yerdedir. |
|
İspanya'da
Bağımsızlık: |
İberya yarımadası,
8. yüzyılda başlayan Müslüman işgalinden önce birçok bağımsız
krallıktan ayrıldı. Müslüman işgali 7 yüzyıl devam etti.
Kuzeydeki küçük Hıristiyan topluluklar hemen tekrar işgal etmeye
başladılar. 1492’de Granada’yı ellerine geçirdiler. Bu olay
birkaç krallığın birleşmesini sağladı. Bu durum şu anki
İspanya’nın temelini teşkil eder. |
|
İspanya'nın
Milli Bayramı: |
Ulusal Gün – 12
Ekim (1492); Kolombus’un Amerika’ya ilk adım attığı yıl. |
|
İspanya
Anayasası: |
31 Ekim 1978’de
yasama meclisi tarafından onaylandı. 6 Ekim 1978’de
referandumdan geçti ve 29 Ekim 1978’de yürürlüğe girdi.
|
|
İspanya'da
Kanun sistemi: |
Medeni hukuk
sistemine dayanır. Bölgesel uygulamalar da vardır. Belli
şartlarla ICJ zorunlu yargı yetkisini kabul eder. |
|
İspanya'da Oy
hakkı: |
18 yaş; evrensel |
|
İspanya'nın
Katıldığı uluslar arası örgütler: |
AfDB, AsDB,
Avustralya Grubu, BCIE, BIS, CE, CERN, EAPC, EBRD, EIB, EMU, ESA,
EU, FAO, IADB, IAEA, IBRD, ICAO, ICC, ICCt, ICRM, IDA, IEA, IFAD,
IFC, IFRCS, IHO, ILO, IMF, IMO, Interpol, IOC, IOM, IPU, ISO,
ITU, ITUC, LAIA (gözlemci), MIGA, MONUC, NAM (misafir), NATO,
NEA, NSG, OAS (gözlemci), OECD, OPCW, OSCE, Paris Kulübü, PCA,
SECI (gözlemci), UN, UNCTAD, UNESCO, UNHCR, UNIDO, UNIFIL, UNMEE,
UNRWA, UNWTO, UPU, WCL, WCO, WEU, WHO, WIPO, WMO, WTO, ZC |
|
İspanya'nın
Bayrak şekli: |
Üstten alta olmak
üzere üç yatay şerit ve bu şeritlerin renkleri sırasıyla
kırmızı, sarı(iki kat kalın) ve kırmızıdır. Sarı şeridin üstünde
gönder tarafında arma yer alır. Arma, Herkül Sütunlarının
çevrelediği kraliyet mührünü kapsar. Sütunlar, Cebelitarık
Boğazının bitimindeki her iki tarafta bulunan Cebelitarık ve
Ceuta burunlarını temsil eder. |
|
Ekonomi |
|
|
İspanya'da
Ekonomiye genel bakış: |
|
Dünya Bankasına
göre İspanya’nın ekonomisi dünya çapında 8., Avrupa’da ise 5. en
büyük ekonomiye sahiptir.
İspanya
ekonomisi 1986 ve 1990 yılları arasında ortalama % 5 büyüdü.
1990’da Avrupa çapındaki gerilemenin ardından ekonomi 1994
yılında orta seviyede büyümeye devam etti. İspanya’nın karma
kapitalist ekonomisi, Avrupa’nın en büyük 4 ülkesinin
GSYİH’sinin % 80’ine sahiptir. Başkan Aznar’ın merkez sağ
yönetimindeyken İspanya, 1 Ocak 1999’da Avrupa’nın tek para
birimi olan Euro’ya geçti. Aznar yönetimi altındayken İspanya’da
işsizlik oranı kısmen de olsa düşerken özelleştirme çalışmaları
hız kazandı. Sosyalist başkan Rodrigez Zapatero yönetiminde
ülkede yapısal reformlarda ilerleme kaydedildi. Ülke yeni iş
sahalarının yarısını AB’ye girdikten sonra açtı. İspanya’daki
turizm sektörü dünyanın en büyük 2. turizm sektörüdür. 2006
yılında turizmin ülkeye getirisi 40 milyon € idi.
|
|
Gayrisafi
yurtiçi hâsıla (GSYİH) (satın alma gücü paritesi): |
|
1.109 trilyon
$ (2006 tahmini) |
|
Gayrisafi
yurtiçi hâsıla (GSYİH) (resmi döviz kuru): |
|
1.084 trilyon
$ (2006 tahmini) |
|
Gayrisafi
yurtiçi hâsıla (GSYİH) – gerçek büyüme hızı): |
|
%
3.9
(2006 tahmini) |
|
Gayrisafi
yurtiçi hâsıla (GSYİH) – kişi başına (PPP): |
|
27,400 $
(2006 tahmini) |
|
Gayrisafi
yurtiçi hâsıla (GSYİH) – sektörlere göre dağılım: |
|
Tarım: %
3.9
Endüstri: %
29.4
Hizmet: %
66.7
(2006 tahmini) |
|
İş gücü: |
|
21.77 milyon
kişi (2006 tahmini) |
|
İş gücü- iş
alanlarına göre: |
|
Tarım: % 5.3
Endüstri: % 30.1
Hizmet: % 64.6 (2000 tahmini) |
|
İşsizlik oranı: |
|
%
8.1
(2006 tahmini) |
|
Yoksulluk
sınırı altındaki nüfus: |
|
% 19.8 (2005) |
|
Yüzdelik paya
göre ev geliri ya da gideri: |
|
En az: % 10:
% 2.8 En fazla: % 10: %
25.2 (2004) |
|
Enflasyon oranı
(tüketici fiyatları): |
% 3.5 (2006
tahmini) |
|
İspanya
Bütçesi: |
Gelirler:
488.2milyar
$
Giderler:
475.3milyar
$, 12.8 miyar $’lık sermaye giderleri dâhil.
(2006 tahmini) |
|
İspanya'da
Tarım – Ürünleri: |
Tahıllar, meyve,
zeytin, şarap üzümü, şeker pancarı, narenciye, sığır eti, domuz
eti, kümes hayvanları, süt ürünleri, balık |
|
Sanayiler: |
Tekstil ve giysi,
yiyecek ve meşrubat, metal ve metal imalatı, kimyasallar, gemi
yapımı, otomobil, makine, turizm, kil ve sıcağa dayanıklı
ürünler, ayakkabı, ilaç, tıbbi malzemeler |
|
İspanya'nın
Endüstriyel üretimin gelişme hızı: |
% 0.6 (2006
tahmini) |
|
İspanya’nın
Elektrik üretimi: |
263.3 milyar
kWh (2004) |
|
İspanya'nın
Elektrik tüketimi: |
241.8 milyar
kWh (2004) |
|
İspanya'nın
Elektrik ihracatı: |
11.4 milyar
kWh (2004) |
|
İspanya'nın
Elektrik ithalatı: |
8.3 milyar
kWh (2004) |
|
İspanya'nın
Petrol üretimi: |
31,250 bbl/gün
(2005 tahmini) |
|
İspanya'nın
Petrol tüketimi: |
1.573 milyon
bbl /gün (2004 tahmini) |
|
İspanya'nın
Petrol ihracatı: |
135,100 bbl
/gün (2001) |
|
İspanya'nın
Petrol ithalatı: |
1.582 milyar
bbl/ gün (2001) |
|
İspanya'nın
Doğal gaz üretimi: |
339 milyon
cu m (2004 tahmini) |
|
İspanya'nın
Doğal gaz tüketimi: |
27.01 milyar
cu m (2004 tahmini) |
|
İspanya’da
İhracat: |
222.1 milyar
$ f.o.b (2006 tahmini) |
|
İspanya'da
İhracat malları: |
Makine, motorlu
araçlar, yiyecek maddeleri, eczane ürünleri, ilaçlar, diğer
tüketici maddeleri |
|
İspanya'da
İhracat ortakları: |
Fransa % 19.3,
Almanya % 11.4, Portekiz % 9.6, Birleşik Krallık % 8.4, İtalya %
8.4, Birleşik Devletler % 4.1 (2005) |
|
İspanya'da
İthalat: |
324.4 milyar
$ f.o.b (2006 tahmini) |
|
İspanya'da
İthalat malları: |
Makine ve
malzemeler, yakıt, kimyasallar, yarı bitirilmiş ürünler, yiyecek
maddeleri, tüketici maddeleri, ölçü ve tıbbi kontrol malzemeleri
|
|
İthalat
ortakları: |
Almanya % 15.3,
Fransa % 14.7, İtalya % 8.6, Birleşik Krallık % 5.8, Hollanda %
5, Çin % 4.2 (2005) |
|
İspanya Dış
borç: |
1.591 trilyon
$ (30 Haziran 2006 tahmini)
|
|
İspanya
Ekonomik yardım - alıcı |
ODA, 1.33 milyar $
(1999) |
|
İspanya'nın
Para birimi (kod): |
Euro |
|
Döviz kurları: |
Euronun Amerikan Dolarına oranı:
0.7964
(2006), 0.8041 (2005),
0.8054 (2004), 0.886
(2003), 1.0626
(2002) |
|
İspanya'da Mali
yıl: |
Takvim Yılı
|
|
İletişim |
|
|
İspanya'da
Telefonlar – kullanımdaki ana hatlar: |
18.322 milyon
(2005) |
|
İspanya'da
Telefonlar – cep telefonu: |
41.328
milyon (2005) |
|
İspanya'da
Telefon sistemi: |
Genel
Değerlendirme: Genel olarak yeterli olan sistemin modern
özellikleri bulunmaktadır. Her 100 kişiye 45 telefon hattı
düşmektedir. Yerel:
Mevcut değil
Uluslar arası: Ülke kodu 34, 22
denizaltı kablosu, uydu dünya istasyonları – 2 (1 Atlantik
Okyanusu ve 1 Hint Okyanusu), Eutelsat mevcut değil; Yakın
ülkelerle troposferik dağılım vardır.
|
|
İspanya'da
Radyo yayın istasyonları: |
AM 208, FM 715,
kısa dalga 1 (1998) |
|
İspanya'da
Televizyon yayın istasyonları: |
224 (ek olarak
2,105 kesintisiz yayın; Kanarya Adalarındaki 11 televizyon
yayını istasyonu ve 88 kesintisiz yayın dahil) (1995)
|
|
Internet ülke
kodu: |
.es |
|
İspanya
İnternet sahibi: |
2.521 milyon
(2006) |
|
Internet
kullanıcıları: |
19.205
milyon (2006) |
|
Taşımacılık |
|
|
İspanya'da Hava
alanları: |
157 (2006)
|
|
Döşeli pistleri
(asfalt) olan hava alanları: |
Toplam: 96
3,047 m' den fazla: 16
2,438’den 3,047 m ’e: 10
1,524’den 2,437 m 'e: 20
914’den 1,523 m’ e: 24
914 m altı: 26 (2006)
|
|
Döşenmemiş
pistli (asfalt olmayan) hava alanları: |
Toplam: 61
1,524’den 2,437 m 'e: 2
914’den 1,523 m’ e: 15
914 m altı: 44 (2006)
|
|
Karayolları: |
Toplam:
666,292 km
Asfaltlanmış: 659,629 km
(12,009 km ekspres yol dahil)
Asfaltlanmamış: 6,663 km (2004) |
|
İspanya'da
Limanlar ve terminaller: |
Algeciras,
Barcelona, Cartagena, Gijon, Huelva, La Coruna, Tarragona,
Valencia |
|
Askerlik |
|
|
İspanya Kuvvet
Komutanlıkları: |
İspanya Silahlı
Kuvvetleri: Ordu, İspanyol Donanması, İspanya Hava Kuvvetleri
|
|
Askeri görev
yaşı ve zorunluluk: |
20 yaşına girenler
zorunlu veya gönüllü olarak orduya katılabilirler. (2004) |
