|
Giriş: |
Kırgızistan |
|
Kırgızistan'ın Geçmişi: |
Son tarihi bulgulara göre Kırgız
tarihi MÖ. 201 yılına kadar gidiyor. İlk Kırgızlar Yenisey Nerhi
vadisisnin yukarı kısımlarında, orta Sibiryada yaşadılar.
Pazırık ve Taştık kültürlerinin keşfedilmesi Kızgızların Türk ve
İranlıların karışımı göçebe kabilelerden meydana geldiklerini
gösterir. MS. 7.ve 12. yüzyıl Çin ve Müslüman kaynakları
Kırgızları mavi ve yeşilin güzel karışımı gözleri ve kızıl
saçları olan kişiler olarak tanımlamışlardır.
Gurur duyulacak göçebe gelenekleri
ve inanılmaz doğal güzellikleriyle Orta Asya ülkesi olan
Kırgızistan 1864 yılında Rusya tarafından işgal edilmiştir;
fakat Kırgızistan 1991 yılında bağımsızlığını Sovyet Rusya'dan
kazanabilmiştir. 2005 yılı baharında ülke çapında görülen
gösteriler ülkeyi 1990 yılından beri yöneten başbakan Askar
AKAYEV'in devrilmesiyle sonuçlandı. Temmuz 2005 yılında yapılan
bir sonraki başbakanlık seçimlerini eski başbakan Kurmanbek
BAKIYEV ezici bir üstünlükle kazandı. Bişkekte Nisan, Mayıs ve
Kasım aylarında yapılan poltika karşıtı gösteriler başbakanın
güçlerinin parlemento ve hükümete dağıtıldığı bir yeni bir
anayasanın kabul edilmesiyle sonuçlandı. Aralık 2006'da
Kırgızistan Parlementosu, Kasım 2006'daki anayasa değişikliğiyle
başbakanın elinden alanın haklarının bazılarını geri veren yeni
düzenlemeleri oylayarak kabul etti. Şu anki endişeler; devletin
sahibi olduğu yatırımların özelleştirlmesi, demokratik ve
politik özgürlüklerin genişletilmesi, rüşvetçiliğin azaltılması,
kökenler arası ilişkilerin geliştirilmesi ve terörizmle
mücadeleyi içermektedir. |
|
Kırgızistan Coğrafya |
|
|
Kırgızistan' in
Konumu: |
Orta Asya'da Çin'in batısındadır. |
|
Kırgızistan'ın
Coğrafi Koordinatları: |
41 00 K, 75 00 D |
|
Kırgızistan'ın Harita dizini: |
Asya |
|
Kırgızistan'ın Yüzölçümü: |
toplam:198,500 km²
toprak: 191,300 km²
su: 7,200 km² |
|
Kırgızistan
Yüz ölçüm karşılaştırma: |
Güney Dakota'dan çok az küçüktür.
|
|
Kırgızistan'ın
Kara sınırları: |
Toplam: 3,878 km
Sınır Komşuları: Çin 858 km,
Kazakistan 1,051 km, Tacikistan 870 km, Özbekistan 1,099 km
|
|
Kırgızistan'ın
Kıyı boyu: |
0 km (Denize kıyısı yoktur.)
|
|
Kırgızistan'ın
Deniz hakları: |
0 km (Denize kıyısı yoktur.)
|
|
Kırgızistan'da
İklim: |
Kurak Karasal iklimden Tanrı
dağları yükseklerinde kutupsal iklime değişiklik gösterir; güney
batısındaki Fergana Vadisi civarları yarı-tropikal; kuzeydeki
dağ etekleri ılmandır. |
|
Kırgızistan'da
Zemin (Toprak Yapısı- Arazi) : |
Tanrı Dağlarının zirveleri,
vadileri ve havzaları tüm ülkeyi kapsar. |
|
Kırgızistan'ın
Rakım uç değerleri: |
En alçak noktası: Kara-Daryya (Karadar'ya)
132 m
En yüksek noktası: Jengish
Chokusu (Pik Pobedy) 7,439 m |
|
Kırgızistan'ın
Doğal Kaynakları: |
Su gücü boldur; altın ve nadir
metal kaynakları kayda değer çokluktadır; bölgesel olarak
kullanılan kömür, petrol, doğal gazbulunur; Nepelin, civa,
bizmut, kurşun ve çinko kaynakları da bulunur. |
|
Kırgızistan'ın
Toprak kullanımı: |
Tarım alanı: % 6.55
Sürekli tarım ürünleri: %0.28
Diğer: %93.17
Not: Kırgızistan dünyanın en
büyük yetişkin doğal ceviz ağacı ormanına sahiptir.(2005)
|
|
Kırgızistan'da
Sulanan arazi: |
10,720 km² |
|
Kırgızistan'da Doğal afetler: |
Mevcut Değil. |
|
Kırgızistan'ın
Çevre – bugünkü sorunlar: |
su kirliliği; birçok insan
sularını doğrudan kirletilmiş dere veya su kuyularından temin
eder; bunun sonucunda, su kaynaklı hastalıklar yaygındır; yanlış
sulama tekniklerinden kaynanlanan toprak tuzlanması görülür.
|
|
Kırgızistan
Çevre – uluslar arası anlaşmalar: |
Gruplar: Hava Kirliliği,
Biyofarklılık ,İklim Değişikliği ,İklim değişikliği-Kyoto
Protokolü, Çölleşme, Tehlikeli Atık Maddeler, Ozon tabakası
korunması, Bataklık Alanlar
İmzalanmış ama onaylanmamış:
seçilmiş anlaşmalardan hiçbiri |
|
Kırgızistan
Coğrafya - not: |
Denize kıyısı yoktur; Tanrı
Dağları kuşağı ülkeye hakim olduğundan tamamen dağlıktır. Bir
çok zirveler, buzullar, ve yüksek rakımlı göller bulunur. |
|
Kırgızistan
Halkı |
|
|
Kırgızistan'ın
Nüfusu: |
5,284,149 kişi (Temmuz 2007
tahmini) |
|
Yaş dağılımı: |
0-14 yaş: %30.3 ( erkek 817,663 /
kadın 785,167 )
15-64 yaş: % 63.5 ( erkek
1,645,270 / kadın 1,709,522 )
65 yaş ve üstü: % 6.2 ( erkek
127,600 / kadın 198,927 ) (2007 tahmini.) |
|
Kırgızistan'da Ortalama yaş: |
Toplam: 23.9 yaş
Erkek: 23.1 yaş
Kadın: 24.8 yaş (2007 tahmini) |
|
Kırgızistan'da
Nüfus artış oranı: |
% 1.354 (2007 tahmini) |
|
Kırgızistan'da
Doğum oranı: |
23.08 doğum/1000 nüfus (2007
tahmini) |
|
Kırgızistan'da
Ölüm oranı: |
7.02 ölüm/1000 nüfus (2007
tahmini) |
|
Kırgızistan'da
Net göç oranı: |
-2.52 göçmen/1000 nüfus (2007
tahmini) |
|
Kırgızistan'da
Cinsiyet oranı: |
Doğumda: 1.05 erkek/kadın
15 yaş altı: 1.41 erkek/kadın
15-64yaş arası: 0.962
erkek/kadın
65 yaş ve üzeri: 0.641
erkek/kadın
Toplam Nüfus: 0.962 erkek/kadın
(2007 tahmini) |
|
Kırgızistan'da
Bebek ölüm oranı: |
Toplam: 1000 canlı doğumda 33.38
ölüm Erkek: 1000 canlı
doğumda 38.51 ölüm
Kadın: 1000 canlı doğumda 27.97
ölüm (2007 tahmini) |
|
Kırgızistan'da Ortalama yaşam
süresi: |
Toplam nüfus: 68.81 yaş
Erkek: 64.8 yaş
Kadın: 73.02 yaş (2007 tahmini) |
|
Kırgızistan'da Doğurganlık oranı: |
2.68 çocuk/kadın (2007 tahmini) |
|
Kırgızistan'da
Uyruk: |
İsim: Kırgız(lar)
Sıfat: Kırgız |
|
Kırgızistan'da
Etnik gruplar: |
Kırgız %64.9, Özbek %13.8, Rus
%12.5, Dungans %1.1, Ukraynalı %1, Uygur %1, diğer %5.7 (1999
nüfus sayımı) |
|
Kırgızistan'da
Dinler: |
Müslüman %75, Rus Ortodoks %20,
diğer %5 |
|
Kırgızistan'da
Diller: |
Kırgızca %64.7 (resmi dil),
Özbekçe %13.6, Rusca %12.5 (resmi dil), Dungun %1, diğerleri
%8.2 (1999 nüfus sayımı) |
|
Kırgızistan'da Okuryazarlık oranı: |
Tanım: 15 yaş ve üzeri okuyup
yazabilir., Toplam Nüfus:
98.7 %
Erkek: 99.3 %
Kadın: 98.1 % (1999 nüfus
sayımı) |
|
Yönetim |
|
|
Kırgızistan'ın
Ülke adı: |
Kabul Edilen Uzun Biçimi: Kırgız
Cumhuriyeti Kabul Edilen
Kısa Biçimi: Kırgızistan
mahalli uzun biçimi: Kyrgyz
Respublikasy
mahalli kısa biçimi: Kyrgyzstan
Önceki ismi: Sovyet Sosyalist
Kırgızistan Cumhuriyeti |
|
Kırgızistan'ın Bağımlılık durumu: |
|
|
Kırgızistan'ın
Yönetim biçimi: |
Cumhuriyet |
|
Kırgızistan'ın Başkenti: |
İsim: Bişkek
coğrafi koordinatları: 42 54 K, 74
36 D
zaman farkı: UTC+6 (Standart
zaman boyunca Washington Dc’den 11saat ileri) |
|
Kırgızistan'ın
İdari bölgeleri: |
7 bölge ve 1 şehir* ; Batken
Oblasty, Bişkek Şehri*, Chuy Oblasty (Bişkek), Jalal-Abad
Oblasty, Naryn Oblasty, Osh Oblasty, Talas Oblasty, Ysyk-Kol
Oblasty (Karakol)
not: Yönetim birimleri yönetim merkezleriyle aynı adı
taşır.(istisna olanlar parantez içinde verilmiştir.)
|
|
Kırgızistan'da Bağımsızlık: |
31 Ağustos 1991 (Sovyetler
Birliği'nden) |
|
Kırgızistan'ın
Milli bayramı: |
Kurtuluş Günü, 31 Ağustos 1991
|
|
Kırgızistan Anayasası: |
5 Mayıs 1993'te kabul edildi; not:
Başbakan Askar AKAYEV başbakanın yetkilerini yasama konusunda
genişleten anayasa değişikliğini taslağını meclise sundu, 2
Şubat 2003'te referanduma gidildi ve bu değişiklik kabul edildi.
Kasım 2006'daki geniş çaplı isyan zamanında Başbakan BAKIYEV ve
muhalefet, parlemento ve hükümete daha fazla güç kazandıran yeni
bir anayasa üzerinde görüşüyorlardı; 30 Aralık 2006'da eklemeler
yapıldı ve başbakana bazı yetkiler tanındı. |
|
Kırgızistan'da
Kanun sistemi: |
Sivil Hukuk Sistemi üzerine
kurulmuştur. |
|
Kırgızistan'da
Oy hakkı: |
18 yaş; evrensel |
|
Kırgızistan'ın
Katıldığı uluslar arası örgütler:
|
AsDB, CIS, EAEC, EAPC, EBRD, ECO,
FAO, GCTU, IAEA, IBRD, ICAO, ICCt (imza sahibi), ICRM, IDA, IDB,
IFAD, IFC, IFRCS, ILO, IMF, Interpol, IOC, IOM, IPU, ISO
(vekil), ITU, MIGA, NAM (gözlemci), OIC, OPCW, OSCE, PCA, PFP,
SCO, UN, UNCTAD, UNESCO, UNIDO, UNMIL, UNMIS, UNWTO, UPU, WCO,
WFTU, WHO, WIPO, WMO, WTO |
|
Kırgızistan'ın
Bayrak şekli: |
Zemin kırmızıdır. Ortada ışın
yayan ve 40 ışınının 40 Kızgız boyunu temsil ettiği sarı bir
güneş bulunur. Ön yüzünden bakıldığında ışınlar saat yönünün
tersinedir; arka yüzünde ise saat yönündedir.Güneşin ortasında
üç çizgili iki tane şerit bir halka içinde yer almaktadır, bu
ortada ki tasarım geleneksel Kırgız Yurt'unu temsil etmektedir. |
|
Kırgızistan
Ekonomisi |
|
|
Kırgızistan'da Ekonomiye genel
bakış:
|
|
Kırgızistan ekonomisi tarıma
dayalı olan fakir ve dağlık bir ülkedir. Pamuk, tütün, yün ve et
ana tarım ürünleri olmalarına rağmen bunlardan sadece tütün ve
pamuk küçük miktarlarda ihraç edilir. Endüstriyel ihraç ürünleri
ise altın, civa, uranyum, doğal gaz ve elektriktir. Bağımsızlığı
ilan ettikten sonra Kırgısiztan toprak reformu ve gelişmiş
düzenleme sistemleri gibi pazar reformlarında ilerlemeler
kaydetmiştir; fakat 2005-2006 yıllarındaki politik
istikrarsızlık yatırım havasının değişmesine neden olmuştur.
Kırgızistan Bağımsız Devletler Topluluğu üyeleri arasından Dünya
Ticaret Örgütüne kabul edilen ilk ülkedir. Devletin mallarının
çoğu girişimlerde satılmıştır. 1991yılında Sovyetler Birliğinin
dağılmasından sonra üretimdeki düşüşler şiddetliydi; fakat 1995
yılının ortalarına doğru üretim yeniden düzelmeye ve ihracat
yeniden canlanmaya başladı. Ekonomi altın ihracıta büyük ölçüde
bağımlıdır ve ana altın madeni olan Kumtor madenindeki üretimin
azalması 2002yılı GSYİH'na doğrudan %0.5 azalma olarak yansıdı;
fakat GSYİH'daki artış bir sonraki sene toparlandı ve eski
yerine zıpladı. 2005 yılında Kırgızistan GSYİH'da %0.6lık bir
azalma daha yaşadı. Hükümet gelir ile gider arasındaki farkı
2006 yılında neredeyse kapatarak cari açık için uzun vadede
önlemler aldı. Hükümet ve uluslararası finans kuruluşları orta
vadede ekonomik büyüme ve yoksulluğu düşürme ile ilgili
çalışmalarla meşguldürler; 2005 yılında Bişkek fazlaca ihtiyac
duyulan vergi reformunu kabul etti ve 2006 yılında Fazlaca Borcu
Olan Fakir Ülkeler arasına katılmak için ilk adımı attı.
Rüşvetçilikle mücadele, yerel endüstrinin yeniden
yapılandırılması ve yabancı yatırımcıyı yeniden cezbetme ileriki
büyüme için anahtar faktörlerdir. |
|
Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH)
(satın alma gücü paritesi): |
|
Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH)
(resmi döviz kuru): |
|
Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH)
– gerçek büyüme hızı): |
10.73 milyar $ (2006 tahmini) |
|
2.255 milyar $ (2006 tahmini) |
|
Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH)
– kişi başına (PPP): |
|
%2.7
(2006 tahmini) |
|
Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH)
– sektörlere göre dağılım: |
|
2,100 $ (2006 tahmini) |
|
İş gücü: |
|
Tarım: %34.5
Endüstri: % 19.5
Hizmet: % 46.1 (2006 tahmini) |
|
İş gücü- iş alanlarına göre: |
|
2.7 milyon
(2000) |
|
İşsizlik oranı: |
|
Yoksulluk sınırı altındaki
nüfus: |
|
Tarım: %55
Endüstri: %15
Hizmet: %30 (2000 tahmini) |
|
Yüzdelik paya göre ev geliri ya
da gideri: |
|
%18 (2004 tahmini) |
|
%40 (2004 tahmini) |
|
En az: 10%: %3.9
En fazla: 10%: %223.3
(2001) |
|
Enflasyon oranı (tüketici
fiyatları): |
%6.4 (2006 tahmini) |
|
Kırgızistan Bütçesi: |
Gelirler: 498.3 milyon $
Giderler: 5544.8 milyon $ , mevcut
olmayan sermaye giderleri dahil. (2006 tahmini) |
|
Kırgızistan 'teTarım – Ürünleri: |
Tütün, pamuk, patates, sebzeler,
üzüm, meyveler ve böğürtlenler; koyun, keçi, sığır, yün.
|
|
Sanayiler: |
Hafif makine, dokuma, besin
işleme, çimento, ayakkabı, doğranmış tomruk, buzdolabı, mobilya,
elektrikli motor, aştın ve ender metal sanayileri. |
|
Kırgızistan'ın Endüstriyel
üretimin gelişme hızı: |
% -4.5 (2006 tahmini) |
|
Kırgızistan 'inElektrik üretimi: |
14.06 milyar kWh (2004) |
|
Kırgızistan'ın Elektrik tüketimi: |
6.777 milyar kWh (2004) |
|
Kırgızistan'ın Elektrik ihracatı: |
6.4 milyar kWh (2004) |
|
Kırgızistan 'inElektrik ithalatı: |
100 milyon kWh (2004) |
|
Kırgızistan 'in Petrol üretimi: |
1,378 varil/gün (2004 tahmini) |
|
Kırgızistan'ın Petrol tüketimi: |
10,000 varil /gün (2004 tahmini) |
|
Kırgızistan 'in Petrol ihracatı: |
Mevcut Değil. |
|
Kırgızistan'ın Petrol ithalatı: |
Mevcut Değil. |
|
Kırgızistan 'in Doğal gaz üretimi: |
29 milyon cu m (2004 tahmini) |
|
Kırgızistan 'in Doğal gaz
tüketimi: |
919 milyon cu m (2004 tahmini) |
|
Kırgızistan'da İhracat: |
701.8 milyar $ f.o.b. (2006
tahmini) |
|
Kırgızistan'da İhracat malları: |
Pamuk, yün, et, tütün; altın, civa,
uranyum, doğal gaz, su gücü; makine ve ayakkabı. |
|
Kırgızistan'ın İhracat
ortakları: |
BAE 35.6%, Rusya 18.6%, Çin 13.4%,
Kazakistan 13% (2005) |
|
Kırgızistan 'te İthalat: |
1.177 milyar $ f.o.b (2006
tahmini) |
|
Kırgızistan'da İthalat malları: |
Petrol ve ürünleri, makine ve
malzemeleri, kimyasallar, besin maddeleri. |
|
İthalat ortakları: |
Çin 43%, Rusya 19.7%, Kazakistan
12.1%, Türkiye 4.4% (2005) |
|
Kırgızistan Dış borç: |
2.483 milyar $ (30 Haziran 2006)
|
|
Kırgızistan Ekonomik yardım alıcı: |
50 milyon $
ABD'den (2001) |
|
Kırgızistan 'in Para birimi (kod): |
som (KGS) |
|
Döviz kurları: |
KGS 'nin Amerikan Dolarına oranı:
40.149 (2006), 41.012 (2005), 42.65 (2004), 43.648 (2003),
46.937 (2002) |
|
Kırgızistan'da Mali yıl: |
Takvim yılı |
|
İletişim |
|
|
Kırgızistan'da Telefonlar –
kullanımdaki ana hatlar: |
438,200 (2005) |
|
Kırgızistan'da Telefonlar – cep
telefonu: |
541,700 (2005) |
|
Kırgızistan 'te Telefon sistemi: |
Genel Değerlendirme:
Telekomünikasyon alt yapısı büyümektedir.Sabit kablolu hat
kesintileri kırsal kesimde ve şehirlerde düşüktür.
Yerel: Kapsama alanı günden güne
genişleyen 4 adet mobil Gsm servisi sunucusu bulunmaktadır.
Uluslar arası: Ülke kodu 996;
yüzey uydu istasyonları: 1 Intersputnik, 1 Intelsat;
Trans-Asya-Avrupa (TAE) fiber-optik hattı tarafından bağlanılan
uluslar arası bağlantı (2006)
|
|
Kırgızistan'da Radyo yayın
istasyonları: |
AM 3( ek olarak 10 kesintisiz
yayın istasyonu), FM 20, kısa dalga 0, (2006) |
|
Kırgızistan'da Televizyon yayın
istasyonları: |
7 (1 ülkeçapında ve 6 yerel
istasyon olmak üzere) (2006) |
|
Internet ülke kodu: |
.kg |
|
Kırgızistan İnternet sahibi: |
18,928 (2006) |
|
Internet kullanıcıları: |
280,000 (2005) |
|
Taşımacılık |
|
|
Kırgızistan'da Hava alanları: |
37 (2006) |
|
Döşeli pistleri (asfalt) olan hava
alanları: |
toplam:
18
3,047'den fazla: 1
2,438’den 3,047 m ’e: 3
1,524’den 2,437 m 'e :
11
914’m altı:
3 (2006) |
|
Döşenmemiş pistli (asfalt olmayan)
hava alanları: |
Toplam: 19
1,524’den 2,437 m 'e :2
914’den 1,523 m’ e: 1
914 m altı: 16
(2006) |
|
Karayolları: |
Toplam: 18,500 km
Asfaltlanmış:16,854 km
Asfaltlanmamış: 1,646 km (1999)
|
|
Kırgızistan'da Limanlar ve
terminaller: |
Balykchy (Ysyk-Kol yada Rybach'ye)
|
|
Askeri |
|
|
Kırgızistan
Kuvvet Komutanlıkları: |
Kara Kuvvetleri, Hava Kuvvetleri,
Ulusal Muhafızlar (2005) |
|
Askeri görev yaşı ve zorunluluk: |
18 yaş zorunlu. (2001) |
|
Askeri hizmet için mevcut insan
gücü: |
yaşları 18-49 arası erkekler:
1,193,529 kişi
yaşları 18-49 arası kadınlar: 1,219,080 kişi (2005
tahmini) |
|
yaşları 18-49 arası erkekler:
871,493 kişi
yaşları 18-49 arası kadınlar: 1,024,568 kişi (2005
tahmini) |
|
Askeri hizmet için uygun insan
gücü: |
|
yaşları 18-49 arası erkekler:
61,091 kişi
yaşları 18-49 arası kadınlar: 59,784 kişi (2005 tahmini) |
|
Askeri hizmete hazır hale gelen
insan gücü(yıllık) |
| |
| |
|
