|
Giriş: |
KKTC |
|
KKTC'nin
Geçmişi: |
Özellikle son
yirmi yıl boyunca Kıbrıs adası hakkında çok önemli arkeolojik
kalıntılar bulundu. Adadaki ilk insan topluluklarının MÖ 10,000
yıllarında Akrotiri Yarımadası’ndaki Aetokremnos’da yaşadığı
belirlendi. Buradaki ilk insanlar genellikle avcı
toplayıcılardı. İlkel yaşam topluluklarından toplu yaşam tarzına
geçiş MÖ 8,200 yılları civarında gerçekleştiği tahmin
edilmektedir. Bronz ve Demir çağının adada da yaşandığına dair
bulgular mevcuttur.
Kıbrıs adası MÖ
1200lerde İranlılar, Mısırlılar tarafından işgal edildi. Bu
işgallerin sık olmasını en önemli nedeni ise adanın jeopolitik
konumudur.
MS 395’te ise
Kıbrıs, Roma imparatorluğu’nun yönetimi altına girdi ve yaklaşık
800 yıl boyunca Romalılar tarafından yönetildi. 1191’de İngiliz
I. Kral Richard adanın yönetimini eline geçirdi. 1489’da Viyana
Cumhuriyeti adayı kontrolü altına aldı. 1570’de ise Osmanlı
İmparatorluğu adayı yönetmeye başladı. Türklerin adayı işgali
ile adadaki Türk – Rum çekişmesi başlamış oldu. Osmanlı
İmparatorluğu eski gücünü kaybetmeye başlayınca 1878’de
İngilizler Akdeniz’deki güçlerini arttırtmak ve deniz ticaretini
geliştirmek amacıyla adayı işgal etti.
1960’a
gelindiğinde ada bağımsızlığını ilan etti. Rumlar ve Türkler
arasındaki çatışma, 1963 Aralık ayında doruk noktasına ulaştı.
BM, barışı sağlamak amacıyla araya girmek istediyse de Türkleri
adadan atma çabaları devam etti. 1974’de Kıbrıslı Rumların
adanın tamamının kontrolünü eline geçirmek istemesi üzerine
Rumlar, Türkiye’nin müdahalesiyle karşılaştı. 1983’de Türkler
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni (KKTC) kurdu. Adanın güneyinde
de Kıbrıslı Rumlar yaşamaktadır. KKTC’yi Türkiye Cumhuriyeti
dışında hiçbir devlet tanımamaktadır.
Not: Nisan 2004’te
yapılan referandumda Annan planı olarak da bilinen Türk ve Rum
kesimlerinin birleşmesi düşüncesine Türkler evet derken Rumlar
hayır dedi. Mayıs 2004’te Kıbrıs AB’ye tam üye oldu. Fakat AB
üyeliğinin getirmiş olduğu haklardan sadece Kıbrıs Cumhuriyeti
idaresi altındaki adanın güney kesimi yararlanabiliyor.
|
|
Coğrafya |
|
|
KKTC'nin
Konumu: |
Kıbrıs adası Orta
Doğu’da Türkiye’nin güneyinde bulunmaktadır. Akdeniz’de
bulunmaktadır. KKTC, adanın kuzeyindedir |
|
KKTC'nin
Coğrafi Koordinatları: |
35 00 K, 33 00 D |
|
KKTC'nin Harita
dizini: |
Akdeniz |
|
KKTC'nin
Yüzölçümü: |
toplam:
3,355
km²
toprak:
3,350
km²
su: 10 km² |
|
KKTC Yüz ölçüm
karşılaştırma: |
Yüzölçümü Connecticut’ın yaklaşık
dörtte biri kadardır. kadardır. |
|
KKTC'nin
Kara sınırları: |
Toplam: Yok
Not: Dhekelia ile olan sınırı
tartışma konusudur.
Sınır Komşuları: Akrotiri 47.4
km, Dhekelia Mevcut değil |
|
KKTC'nin Kıyı
boyu: |
Denize kıyı
boyu 648 km’dir.
|
|
KKTC'ın Deniz
hakları: |
karasal
deniz:12 nm
yakın bölge: 24 nm
kıtasal şelf: 200 m derinlik
veya sömürü bölgesi derinliğine kadar |
|
KKTC’de İklim: |
Ilıman iklime
sahip olan ülkede sıcak ve kurak geçen yazlarla ve soğuk
kışlarla Akdeniz iklimi kendini gösterir. |
|
KKTC’de Zemin: |
Kuzeydeki dağların
etrafını çevirdiği ovalar vardır. Kuzeydeki Zafer Burnu’na kadar
Beşparmak Dağları uzanmaktadır. |
|
KKTC’nin Rakım
uç değerleri: |
En alçak
noktası: Akdeniz 0 m
En yüksek noktası: Beşparmak
Dağları 1,023 m |
|
KKTC’nin Doğal
Kaynakları: |
Bakır, asbest,
jips, kereste, tuz, mermer, kil pigmentleri |
|
KKTC’nin Toprak
kullanımı: |
Tarım alanı:
% 10.81
Sürekli tarım ürünleri: %
4.32
Diğer: %
84.87
(2005) |
|
KKTC’de Sulanan
arazi: |
400 km² (2003) |
|
KKTC’de Doğal
afetler: |
Bazen meydana
gelen depremler ve kuraklıklar |
|
KKTC’nin Çevre
– bugünkü sorunları: |
Su kaynağı
sorunları (Ülkede hiç doğal su kaynağı bölgesi bulunmamaktadır;
mevsimlere göre yağmur yağışında dalgalanmalar olmaktadır; deniz
suları da yeraltı sularına karışmaktadır) lağım pisliğini ve
endüstriyel atıklarının yarattığı su kirliliği, şehirleşme
yüzünden vahşi yaşam alanlarını daralması |
|
KKTC Çevre –
uluslar arası anlaşmalar: |
Gruplar:
Hava Kirliliği, Hava Kirliliği-Nitrojen Oksitler, Hava
Kirliliği-Kalıcı Organik kirleticiler, Hava Kirliliği-Sülfür 94,
Biyofarklılık, İklim Değişikliği, İklim değişikliği-Kyoto
Protokolü, Çölleşme, Tehlikedeki Türler, Çevresel Modifikasyon,
Tehlikeli Atık Maddeler, Deniz Kanunu, Deniz İkmali, Ozon
tabakası korunması, Gemi Kirliliği, Sulak Alanlar,
İmzalanmış ama onaylanmamış:
Belirtilen antlaşmalardan hiçbiri |
|
KKTC
Coğrafya - not: |
Akdeniz’deki
üçüncü en büyük adadır. (Sicilya ve Sardinya adalarından sonra)
|
|
Halk |
|
|
KKTC’nin
Nüfusu: |
265,100
kişi (Temmuz 2007
tahmini) |
|
Yaş dağılımı: |
0–14 yaş: %
21
( erkek 28,639/ kadın 27,032)
15–64 yaş: %
69.7 ( erkek
89,651 / kadın 95,124)
65 yaş ve üstü: %
9.3
( erkek 11,859/ kadın 12,795)
(2007 tahmini.) |
|
KKTC’de
Ortalama yaş: |
Toplam: 35.1
yaş
Erkek: 34.1 yaş
Kadın: 36.2 yaş (2007 tahmini) |
|
KKTC’de Nüfus
artış oranı: |
%
0.527
(2007 tahmini) |
|
KKTC’de Doğum
oranı: |
12.56
doğum/1000 nüfus (2007 tahmini) |
|
KKTC’de Ölüm
oranı: |
7.72
ölüm/1000 nüfus (2007 tahmini) |
|
KKTC’de Net göç
oranı: |
0.42
göçmen/1000 nüfus (2007 tahmini) |
|
KKTC’de
Cinsiyet oranı: |
Doğumda:
1.05 erkek/kadın
15 yaş altı:
1.045
erkek/kadın
15-64yaş arası:
1.027
erkek/kadın
65 yaş ve üzeri:
0.774
erkek/kadın
Toplam Nüfus:
0.997
erkek/kadın (2007 tahmini) |
|
KKTC’de Bebek
ölüm oranı: |
Toplam: 1000
canlı doğumda 6.89
ölüm
Erkek: 1000 canlı doğumda
8.54
ölüm
Kadın: 1000 canlı doğumda
5.16
ölüm (2007 tahmini) |
|
KKTC’de
Ortalama yaşam süresi: |
Toplam
nüfus: 77.98
yaş
Erkek:
75.6yaş
Kadın:
80.49
yaş (2007 tahmini) |
|
KKTC’de
Doğurganlık oranı: |
1.8 çocuk/kadın
(2007 tahmini) |
|
KKTC’de Uyruk: |
İsim:
Kıbrıslı (tekil veya çoğul)
Sıfat: Kıbrıslı |
|
KKTC’de Etnik
gruplar: |
% 77 Yunan, % 18
Türk, % 5 diğerleri (2001) |
|
KKTC’de Dinler: |
% 78 Yunan
Ortodoks, % 18 Müslüman, % 4 diğerleri (Maronit ve Ermeni
Apostolik dâhil) |
|
KKTC’de Diller: |
Türkçe, İngilizce
|
|
KKTC’de
Okuryazarlık oranı: |
Tanım: 15
yaş ve üzeri okuyup yazabilir.
Toplam Nüfus: % 97.6
Erkek: % 98.9
Kadın: % 96.3 (2003 tahmini) |
|
Yönetim |
|
|
KKTC’nin
Ülke adı: |
Kabul Edilen
Uzun Biçimi: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti
Kabul Edilen Kısa Biçimi:
Kıbrıs
Mahalli uzun biçimi: Kıbrıs
Cumhuriyeti
Mahalli kısa biçimi: Kıbrıs |
|
KKTC’nin
Bağımlılık durumu: |
|
|
KKTC’nin
Yönetim biçimi: |
Ülkede
cumhuriyet yönetim biçimidir.
Not: Aynı adada yaşayan iki
topluluk arasında 1963’te yaşanan toplumsal mücadele sonucunda
ayrılmalar yaşandı. Bu ayrılma Temmuz 1974 yılında Türkiye’nin
adaya müdahalesiyle daha da belirginleşti. Rum Kıbrıslılar
uluslar arası tanınan hükümeti kontrol etmektedir. 15 Kasım
1983’te Başbakan Rauf Denktaş bağımsızlığını ilan ettiğini ve
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin kurulduğunu ilan etti. KKTC’yi
sadece Türkiye tanımaktadır. |
|
KKTC’nin
Başkenti: |
İsim:
Lefkoşa
coğrafi koordinatları:
35 10 K, 33 22 D
zaman farkı: UTC+2 (Standart
zaman boyunca Washington DC’den 7 saat ileri)
Gün ışığından yararlanma
süresi: +1saat, Mart ayı son Pazar günü başlar; Ekim ayı son
Pazar günü sona erer. |
|
KKTC’nin İdari
bölgeleri: |
3 bölge:
Gazi Mağusa, Girne, Lefkoşa |
|
KKTC’de
Bağımsızlık: |
16 Ağustos 1960
(Birleşik Krallıktan ayrılma), 13 Şubat 1975 ve 15 Kasım 1983
(KKTC’nin kurulması) |
|
KKTC’nin Milli
Bayramı: |
Bağımsızlık Günü
15 Kasım (1983) |
|
KKTC Anayasası: |
5 Mayıs 1985
|
|
KKTC’de Kanun
sistemi: |
Medeni hukuk
değişiklikleri ile genel hukuka dayanmaktadır. Belli şartlar
altında ICJ zorunlu yargı hakkını kabul etti.. |
|
KKTC’de Oy
hakkı: |
18 yaş; evrensel
|
|
KKTC’nin
Katıldığı uluslar arası örgütler: |
Avustralya Grubu,
C, CE, EBRD, EIB, EU, FAO, IAEA, IBRD, ICAO, ICC, ICCt, IDA,
IFAD, IFC, IHO, ILO, IMF, IMO, Interpol, IOC, IOM, IPU, ISO, ITU,
ITUC, MIGA, NSG, OAS (gözlemci), OIF, OPCW, OSCE, PCA, UN,
UNCTAD, UNESCO, UNHCR, UNIDO, UNWTO, UPU, WCL, WCO, WFTU, WHO,
WIPO, WMO, WTO |
|
KKTC’nin Bayrak
şekli: |
Beyaz zeminin
ortasında kırmızı hilal ve beş uçlu yıldız bulunmaktadır.
Bayrağın üst ve alt kısımlarında yatay kırmızı şerit yer alır.
Türkiye Cumhuriyeti’nin bayrağına benzer. |
|
Ekonomi |
|
|
KKTC’de Ekonomiye genel bakış: |
|
Türk Kıbrıslıların
yönettiği kuzey kesimde su kıtlıkları önemli sorunlardandır. 10
yıl yaşanan kuraklıktan sonra ülke 2001 – 2004 yılları arasında
yağmur yağışı aldı. 2005 ve 2006’daki yağışlar ise ihtiyacı
karşılayamadı. Türk Kıbrıs kesimi, sınırlı pazar alanı ve Türk
Lirasına olan güvenin az olması nedeniyle KKTC Rum kesiminin
GSYİH’sinin % 40’ına sahiptir. KKTC’nin ekonomisi büyüyen yapı
ve eğitim sektörüne bağlı olarak artan iş imkanları nedeniyle
2006’da % 10.6 büyüdü. Türkiye KKTC’nin bütçesinin üçte birini
finanse etmektedir. KKTC, Türkiye’den yıllık yaklaşık 400 milyon
$ yardım almaktadır. Tarım ve hizmet sektörü KKTC’deki iş
gücünün yarısından fazlasını istihdam etmektedir. |
|
Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH)
(satın alma gücü paritesi): |
|
4.54 milyar
$ (2006 tahmini) |
|
Gayrisafi
yurtiçi hâsıla (GSYİH) (resmi döviz kuru): |
|
16.37 milyar
$ (2006 tahmini) |
|
Gayrisafi
yurtiçi hâsıla (GSYİH) – gerçek büyüme hızı): |
|
% 10.6 |
|
Gayrisafi
yurtiçi hâsıla (GSYİH) – kişi başına (PPP): |
|
7,135 $
(2006 tahmini)
|
|
Gayrisafi
yurtiçi hâsıla (GSYİH) – sektörlere göre dağılım: |
|
Tarım % 10.6
Endüstri % 20.5
Hizmet % 68.9 (2005 tahmini)
|
|
İş gücü: |
|
95,025 (2006 tahmini) |
|
İş gücü- iş
alanlarına göre: |
|
Tarım % 14.5
Endüstri % 29
Hizmet % 56.5 (2004 tahmini)
|
|
İşsizlik oranı: |
|
% 5.6 |
|
Yoksulluk
sınırı altındaki nüfus: |
|
Mevcut Değil |
|
Yüzdelik paya
göre ev geliri ya da gideri: |
|
En az: % 10:
Mevcut değil En fazla: %
10: mevcut değil |
|
Enflasyon oranı
(tüketici fiyatları): |
% 9.1 (2005 tahmini) |
|
KKTC Bütçesi: |
Gelirler:
685.7 milyon
$,
Harcamalar:
432.8 milyon $ (2005 tahmini) |
|
KKTC’de Tarım –
Ürünleri: |
Narenciye, sebze,
arpa, üzüm, zeytin, kümes hayvanları, domuz, kuzu, süt, peynir |
|
Sanayiler: |
Turizm, yiyecek ve
meşrubat yapım, çimento ve jips üretimi, gemi tamiri ve tekstil
ürünleri, kimyasallar, metal ve orman ürünleri, kâğıt, taş ve
kil ürünleri |
|
KKTC’nin
Endüstriyel üretimin gelişme hızı: |
-
% 0.3 (2005 tahmini) |
|
KKTC’nin
Elektrik üretimi: |
998.9 milyon kWh |
|
KKTC’nin
Elektrik tüketimi: |
797.9 milyon kWh (2004) |
|
KKTC’nin
Elektrik ihracatı: |
0 kWh (2004) |
|
KKTC’nin
Elektrik ithalatı: |
0 kWh (2004) |
|
KKTC’nin Petrol
üretimi: |
300 bbl/gün (2005) |
|
KKTC’nin Petrol
tüketimi: |
53,000
bbl/gün (2004 tahmini) |
|
KKTC’nin Petrol
ihracatı: |
Mevcut değil
|
|
KKTC’nin Petrol
ithalatı: |
Mevcut değil |
|
KKTC’de
İhracat: |
68.1 milyon
$ f.o.b. |
|
KKTC’de İhracat
malları: |
Narenciye, süt
ürünleri, patates, tekstil ürünleri |
|
KKTC’de İhracat
ortakları: |
İtalya % 12,
Türkiye % 10.5, Almanya % 9.8, Yunanistan % 9.5, Bielçika % 5.9,
Fransa % 4.6 (2005) |
|
KKTC’de
İthalat: |
1.2 milyar $
f.o.b. |
|
KKTC’de İthalat
malları: |
Araçlar, yakıt,
sigara, yiyecek, mineraller, kimyasallar, makine |
|
İthalat
ortakları: |
Yunanistan % 17.3,
Birleşik İtalya % 10.3, Birleşik Krallık % 9, Almanya % 8.4,
İsrail % 7.1, (2005) |
|
KKTC Dış borç: |
Mevcut değil
|
|
KKTC Ekonomik
yardım - alıcı |
Türkiye gelecek üç
yılda yaklaşık 1.3 milyar $ yardım sağlayacak. |
|
KKTC’nin Para
birimi (kod): |
Yeni Türk Lirası
|
|
Döviz kurları: |
Yeni Türk
Lirasının Amerikan Dolarına oranı: 1.4451 (2006), 1.3436 (2005),
1.426 milyon lira(2004), 1.501 milyon lira (2003), 1.507 milyon
lira(2002) Not: 2005’ten
itibaren Türkiye Cumhuriyetinde ve KKTC’de Yeni Türk Lirasına (YTL)
geçildi ve TL’den 6 sıfır atıldı. |
|
KKTC’de Mali
yıl: |
Takvim yılı
|
|
İletişim |
|
|
KKTC’de
Telefonlar – kullanımdaki ana hatlar: |
86,228
(2005) |
|
KKTC’de
Telefonlar – cep telefonu: |
143,178
(2005) |
|
KKTC’de Telefon
sistemi: |
Genel
Değerlendirme: Sistem gayet güzel çalışıyor.
Yerel: Fiber optik kablo,
mikrodalga radyo yayınları
Uluslar arası: Ülke kodu 90,
uydu dünya istasyonları – 3 Intelsat (1 Atlantik Okyanusu ve 2
Hint Okyanusu), 2 Eutelsat, 2 Intersputnik, and 1 Arabsat |
|
KKTC’de Radyo
yayın istasyonları: |
AM 1, FM 20; kısa
dalga 1 (2004) |
|
KKTC’de
Televizyon yayın istasyonları: |
2 (2004)
|
|
Internet ülke
kodu: |
.cy |
|
KKTC İnternet
sahibi: |
67,589
(2006) |
|
Internet
kullanıcıları: |
298,000
(2005) |
|
Taşımacılık |
|
|
KKTC’de Hava
alanları: |
16 (2006)
|
|
Döşeli pistleri
(asfalt) olan hava alanları: |
Toplam:13
2,438’den 3,047 m ’e: 7
1,524’den 2,437 m 'e: 2
914’den 1,523 m’ e: 3
914 m altı: 1 (2006)
|
|
Döşenmemiş
pistli (asfalt olmayan) hava alanları: |
Toplam: 85
1,524’den 2,437 m 'e: 2
914’den 1,523 m’ e: 11
914 m altı:72 (2006)
|
|
Karayolları: |
Toplam:
2,350
km
Asfaltlanmış:
1,370
km
Asfaltlanmamış:
980
km (2004) |
|
KKTC’deki
Limanlar ve terminaller: |
Gazi Mağusa, Girne |
|
Askerlik |
|
|
KKTC Kuvvet
Komutanlıkları: |
Türk Kıbrıs
Güvenlik Kuvvetleri |
|
Askeri görev
yaşı ve zorunluluk: |
18 yaşına girenler
için zorunludur. |
