Bosna Hersek

 

Giriş: BOSNA
HERSEK
Bosna
Hersek’in Geçmişi:


Bosna’ya cilalı taş devrinde
insanlar yerleşmeye başlamıştır. Tunç çağının başlarında buradaki
topluluklarının yerini Hint-Avrupa kabileleri aldı. MÖ 4. ve 3.
yüzyıllarda bölgeye Kelt göçü başladı. Bölgeye Hıristiyanlık birinci
yüzyılın sonlarına doğru ulaştı. Roma döneminde Roma
İmparatorluğundaki Latince konuşan topluluklar bölgeye yerleşti.
Roma İmparatorluğunun yıkılması sonucunda bazı toprakların yönetimi
Batı Roma İmparatorluğuna geçti. Daha sonra bölgeye Ostrogotlar,
Hunlar egemen oldu.    


Şu anki politik durumun
geçmişi 9. yüzyılda Slavların bölgeye gelirken kendi özgü sosyal
yapılarını ve Feodalizmi beraberinde getirmeleriyle başladı. Güneyde
yaşayan Slavların Hıristiyanlaşması aynı dönemde olmuştur. Sırbistan
ve Hırvatistan prenslikleri Bosna ve Hersek’in yönetimini
paylaştılar.


Bosna’nın Osmanlı işgali
altına girmesi ülke için yeni bir dönemi başlatmıştır. Osmanlılar,
bölgeye kültürel ve politik bakış açılarını bölgeye taşıdılar.
Osmanlı İmparatorluğu, 4 yüzyıl süren hâkimiyeti boyunca
Bosnalıların kimliklerini korumalarına ve geleneklerini
sürdürmelerine izin vermiştir. Bu Balkanlar’da yaşanan eşsiz bir
durumdur. Osmanlı Devleti Orta Avrupa’ya doğru ilerledikçe Bosna,
tampon bölge görevini yapmış ve Avrupa’dan getirilen ilk yeni olgu
ve olaylarla ilk tanışan bölge olmuştur. İmparatorluğun askeri
başarısızlığı ve başa geçen hükümdarların yeteneksizliği sonucu
Osmanlı yönetimi Avrupa’dan Anadolu’ya doğru çekilmeye başladı.
1878’deki Paris Antlaşması üzerine Bosna’nın yönetimi
Avusturya-Macaristan imparatorluğu’na bırakıldı. Yönetimde
değişiklik olduktan sonra özellikle Müslüman kesim göç etmeye
başladı. Sırp ve Hırvatistan ulusluğu kavramı Bosna ve Hersek’in
Katolik ve Ortodoks topluluklarına yayılmaya başladı. Birleşik Güney
Slav Devleti düşüncesi o dönemde oldukça meşhurdu. Bu fikir, Bosna
ve Hersek’i de kapsamaktaydı. 1914’te Sırp öğrenci Gavrilo
Princip’in Avusturya-Macaristan veliaht’ını öldürmesiyle gerilim
doruk noktasına ulaştı. Bu olay, I. Dünya Savaşının başlangıcını
teşkil eder. II. Dünya Savaşı’nda bölge Nazi güçleri tarafından
işgal edildi. Nazilerin Bosna üzerindeki hâkimiyeti Sırp ve
Yahudilerin çekilmesine ve azalmasına sebep oldu.  Hırvat Suasha’nın
yaptığı soy kırım sonucunda yaklaşık 750,000 Sırplı öldürüldü.
Savaşın sonunda Yugoslavya Sosyal Federal Cumhuriyeti kuruldu ve
Bosna Hersek bu çatı altındaki 6 cumhuriyetten biri oldu. 1990larda
Yugoslavya dağıldı. 3 Mart 1992’de Bosna Hersek bağımsızlığını ilan
etti. Fakat Sırplar bu durumu boykot etti. Bosnalı Sırplar Büyük
Sırbistan düşüncesiyle silahlı mücadeleye başladı. Sırbistan ve
Karadağ tarafından desteklendi. 14 Aralık 1995’te imzalanan Dayton
Barış Antlaşması, Bosna Hersek’in ulusal sınırlarını tanıdı ve
yabancı, mali ve diplomasiyi yürütecek birleşik çok etnik gruplu bir
yönetim kurdu. Yaklaşık aynı büyüklükte Boşnak/Bosna Hersek
Hırvatistan Federasyonu ve Bosnalı Sırpların yönettiği Sırp
Cumhuriyeti adı altında iki sıra yönetimde uzlaşıldı.


Askerlik
 
Bosna
Hersek Kuvvet Komutanlıkları:
Bosna
Hersek Savunma Kuvvetleri: Ordusu, Hava Savunma Kuvvetleri

Askeri
görev yaşı ve zorunluluk:


18 yaşına girenler Bosna
Hersek Federasyonu’nda zorunlu olarak askere alınırlar. Savaş
zamanında bu yaş sınırı 16ya düşer. Sırp Cumhuriyetinde bu limit
17dir. 18–60 yaş arasındaki bütün sağlıklı erkekler ve 18–55 yaş
arasındaki bütün sağlıklı bayanlar askerlik hizmeti yapmak
zorundadırlar. Zorunlu hizmet süresi 4 aydır. (Haziran 2004)


Coğrafya
 
Bosna
Hersek’ in

Konumu:
Güneydoğu
Avrupa’dadır. Adriya Denizi ve Hırvatistan ile sınırı bulunmaktadır.
Bosna
Hersek’in Coğrafi Koordinatları:
44 00 K,
18 00 D
Bosna
Hersek’in Harita dizini:
Avrupa
Bosna
Hersek’in Yüzölçümü:
toplam:
51,129 km²

toprak: 51,129 km²
su: 0
km²
Bosna
Hersek Yüz ölçüm karşılaştırma:
Yüzölçümü
Batı Virginia’dan biraz küçüktür.
Bosna
Hersek’in

Kara sınırları:
Toplam:
1,459 km.
Sınır
Komşuları: Hırvatistan 932 km, Karadağ 225 km, Sırbistan 302 km   
Bosna
Hersek’in Kıyı boyu:
20 km
Bosna
Hersek’in Deniz hakları:
Hiçbir
veri bulunmamaktadır.
Bosna
Hersek’te İklim:
Yazlar
sıcak ve kışlar soğuk geçer. Yüksekte kalan kesimlerde yazlar daha
kısa ve serin iken kışlar daha çetindir. Kıyı boyunca kışlar nemli
ve yağışlıdır.
Bosna
Hersek’te Zemin:
Bosna
Hersek’in genelinde dağlar ve vadiler yer alır.  
Bosna
Hersek’in Rakım uç değerleri:
En alçak
noktası: Adriya Denizi 0 m 
En
yüksek noktası: Maglic 2,386 m
Bosna
Hersek’in Doğal Kaynakları:
Kömür,
demir filizi, boksit, bakır, kurşun, çinko, kromit, kobalt,
manganez, nikel, kil, jips, tuz, kum, orman, su gücü
Bosna
Hersek’in Toprak kullanımı:
Tarım
alanı: % 19.61

Sürekli tarım ürünleri: % 1.89
Diğer:
% 78.5 (2005)
Bosna
Hersek’te Sulanan arazi:
30 km²
(2003)
Bosna
Hersek’te Doğal afetler:
Yıkıcı
depremler 
Bosna
Hersek’in Çevre – bugünkü sorunları:
Metalurji
tesislerinin saçtığı hava kirliliği, kentsel atıkların yok edildiği
bölge sınırlıdır. 1992–1995 sivil mücadele sonucu alt yapıda oluşan
yıkımlar, su kıtlığı, orman alanlarının tahribatı    
Bosna
Hersek Çevre – uluslar arası anlaşmalar:
Gruplar:
Hava Kirliliği, Biyofarklılık, İklim Değişikliği, Çölleşme,
Tehlikedeki Türler, Çevresel Modifikasyon, Tehlikeli Atık Maddeler,
Deniz Kanunu, Ozon Tabakası Korunması, Gemi Kirliliği, Sulak Alanlar

İmzalanmış ama onaylanmamış: seçilen antlaşmalardan hiçbiri

Bosna
Hersek

Coğrafya – not:
Bosna
Hersek’in tanınan sınırları içinde Boşnak/Bosna Hersek Hırvatistan
Federasyonu ve Bosnalı Sırpların yönettiği Sırp Cumhuriyeti
bulunmaktadır. Hersek diye bilinen bölge Hırvatistan ve Karadağ ile
bitişiktir. Geleneksel olarak batıda etnik Hırvat çoğunluğu ve
doğuda etnik Sırp çoğunluğu bulunmaktadır.

Ekonomi
 
Bosna
Hersek’te Ekonomiye genel bakış:


Bosna Hersek, Makedonya ile
birlikte eski Yugoslav Federasyonunda en fakir ülke konumundaydı.
Tarım özel sektöründe elinde olmasına rağmen çiftlikler küçük ve
yetersizdir. Bu yüzden ülke, yiyecek ithalatçısı konumundadır. Özel
sektör büyümekte ve yabancı yatırımlar yavaş yavaş artmaktadır. Ama
yönetim harcamaları ise GSİYH’ye oranla hala yüksektir. 1992 ve 1995
yılları arasındaki sivil savaş sebebiyle üretim % 80 düştü ve
işsizlik oranı hızla arttı. Euro ya geçilmesiyle banka sektöründe
büyüme yaşandı. Özelleştirme süreci Federasyonda yavaş işlemektedir.
Fakat bu süreç Sırp Cumhuriyetinde daha hızlıdır. Komünist dönemi
ödeme büroları kapatıldıktan sonra bankacılık reformlarına 2001’de
hız verildi; şu an ülkenin bankacılık sektörü çoğu Avrupa kökenli
bankaların elindedir. En önemli ekonomik sorunlar arasında yukarıda
belirttiğimiz gibi döviz açığı ve işsizlik oranının yüksek
olmasıdır.  


Bosna Hersek, Orta Avrupa
Serbest Ticaret Antlaşmasına Aralık 2006’da üye oldu. Ülke, Uluslar
arası topluluklardan yeniden yapılandırma için yardım almaktadır.
Ama tabiî ki ülkenin tek başına ayakta kalabilmesi için yardımların
yavaş yavaş kesilmesi gerekir.


Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH) (satın alma gücü paritesi):
$ 25.28
milyar
Not:
Ülkenin GSYİH’sinin % 50si kadar gayri resmi sektörü olduğu tahmin
edilmektedir. (2006 tahmini)

Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH) (resmi döviz kuru):

$ 9.217
milyar (2006 tahmini)

Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH) – gerçek büyüme hızı):
% 6 (2006
tahmini)

Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH) – kişi başına (PPP):
5,600 $
(2006 tahmini)

Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH) – sektörlere göre dağılım:
Tarım: %
14.2

Endüstri: % 30.8

Hizmet: % 55 (2006 tahmini)
İş
gücü:
1.026
milyon (2001)
İş
gücü- iş alanlarına göre:
Tarım:
mevcut değil

Endüstri: mevcut değil

Hizmet: mevcut değil

İşsizlik oranı:
% 45.5
resmi oran (2006 tahmini)

Yoksulluk sınırı altındaki nüfus:
 % 25
(2004 tahmini)

Yüzdelik paya göre ev geliri ya da gideri:
En az: %
10: mevcut değil

En fazla: % 10: mevcut değil

Enflasyon oranı (tüketici fiyatları):
% 8.2
(2006 tahmini)
Bosna
Hersek Bütçesi:
Gelirler:
5.643 milyar $  

Giderler: 5.677 milyar $,
mevcut olmayan sermaye giderleri dâhil.
(2006
tahmini)
Bosna
Hersek’te Tarım – Ürünleri:
Buğday,
mısır, meyve, sebze, canlı hayvan

Sanayiler:
Çelik,
kömür, demir filizi, kurşun, çinko, manganez, boksit, vasıta
birliği, tekstil ürünleri, tütün ürünleri, ağaç mobilya, tank ve
uçak birliği, yerel aletler, petrol rafineri
Bosna
Hersek’in Endüstriyel üretimin gelişme hızı:
% 5.5
(2003 tahmini)
Bosna
Hersek’in Elektrik üretimi:
12.98
milyar kWh (2004)
Bosna
Hersek’in Elektrik tüketimi:
11.03
milyar kWh (2004)
Bosna
Hersek’in Elektrik ihracatı:
3.05
milyar kWh (2004)
Bosna
Hersek’in Elektrik ithalatı:
2 milyar
kWh (2004)
Bosna
Hersek’in Petrol üretimi:
0 bbl/gün
(2004 tahmini)
Bosna
Hersek’in Petrol tüketimi:
23,000
bbl /gün (2004 tahmini)
Bosna
Hersek’in Petrol ihracatı:
Petrol
ihracatı yok
Bosna
Hersek’in Petrol ithalatı:
Petrol
ithalatı yok
Bosna
Hersek’in Doğal gaz üretimi:
0 cu m
(2004 tahmini)
Bosna
Hersek’in Doğal gaz tüketimi:
300
milyon cu m (2004 tahmini)
Bosna
Hersek’te İhracat:
3.5
milyar $ f.o.b. (2006 tahmini)
Bosna
Hersek’te İhracat malları:
Metaller,
giyim, ağaç ürünleri
Bosna
Hersek’te İhracat ortakları:

Hırvatistan % 19.1, Slovenya % 17, İtalya % 15.6, Almanya % 12.5,
Avusturya % 8.8, Macaristan % 5.3, Çin % 4 (2006)
Bosna
Hersek’te İthalat:
8.25
milyar $ (2006 tahmini)
Bosna
Hersek’te İthalat malları:
Makineler
ve malzemeler, kimyasal maddeler, yakıtlar, yiyecek maddeleri


İthalat ortakları:

Hırvatistan % 25.1, Almanya % 14.3, Slovenya % 13, İtalya % 9.9,
Avusturya % 5.9, Macaristan % 5.1 (2006)
Bosna
Hersek Dış borç:
3.927
milyar $ (2006 tahmini)
Bosna
Hersek Ekonomik yardım – alıcı
650
milyon $ (2001 tahmini)
Bosna
Hersek’in Para birimi (kod):

Çevrilebilir Mark
Döviz
kurları:

Çevrilebilir Markın Amerikan Dolarına oranı: 1.5576 (2006), 1.5727
(2005), 1.5752 (2004), 1.7329 (2003), 2.0782 (2002)
Not:
Çevrilebilir Mark, Euro ile birlikte kullanılır.
Halk  
Bosna
Hersek’in Nüfusu:

4,552,198 (Temmuz 2007 tahmini)
Yaş
dağılımı:
0–14
yaş: % 33.1 ( erkek 353,163 / kadın 331,133)
15–64
yaş: % 70.4 ( erkek 1,615,011 / kadın 1,587,956)
65
yaş ve üstü: % 14.6 ( erkek 273,240 / kadın 391,695)
(2007
tahmini)
Bosna
Hersek’te Ortalama yaş:
Toplam:
38.9 yaş

Erkek: 37.7 yaş

Kadın: 40.1 yaş (2007 tahmini)
Bosna
Hersek’te Nüfus artış oranı:
% 1.003
(2007 tahmini)
Bosna
Hersek’te Doğum oranı:
8.8
doğum/1000 nüfus (2007 tahmini)
Bosna
Hersek’te Ölüm oranı:
8.42
ölüm/1000 nüfus (2007 tahmini)
Bosna
Hersek’te Net göç oranı:
9.65
göçmen/1000 nüfus (2007 tahmini)
Bosna
Hersek’te Cinsiyet oranı:
Doğumda:
1.07 erkek/kadın
15
yaş altı: 1.067 erkek/kadın

15-64yaş arası: 1.017 erkek/kadın
65
yaş ve üzeri: 0.698 erkek/kadın


Toplam Nüfus: 0.97 erkek/kadın (2007 tahmini)

Bosna
Hersek’te Bebek ölüm oranı:
Toplam:
1000 canlı doğumda 9.58 ölüm

Erkek: 1000 canlı doğumda 10.98 ölüm

Kadın: 1000 canlı doğumda 8.07 ölüm (2007 tahmini)
Bosna
Hersek’te Ortalama yaşam süresi:
Toplam
nüfus: 78.17 yaş

Erkek: 74.57 yaş

Kadın: 82.03 yaş (2007 tahmini)
Bosna
Hersek’te Doğurganlık oranı:
1.23
çocuk/kadın (2007 tahmini)
Bosna
Hersek’te Uyruk:
İsim:
Bosnalı, Hersekli (tekil veya çoğul)

Sıfat: Bosnalı, Hersekli
Bosna
Hersek’te Etnik gruplar:
 % 48
Boşnak, % 37.1 Sırp, % 14.3 Hırvat, % 0.6 diğerleri (2000)
Bosna
Hersek’te Dinler:
% 40
Müslüman, % 31 Ortodoks, % 15 Roma Katolik, % 14 diğerleri
Bosna
Hersek’te Diller:
Bosnaca,
Hırvatça, Sırpça
Bosna
Hersek’te Okuryazarlık oranı:
Tanım:
15 yaş ve üzeri okuyup yazabilir.

Toplam Nüfus: % 96.7

Erkek: % 99

Kadın: % 94.4 (2000 tahmini)

İletişim
 
Bosna
Hersek’te Telefonlar – kullanımdaki ana hatlar:
968,900
(2005)
Bosna
Hersek’te Telefonlar – cep telefonu:
1.594
milyon (2005)
Bosna
Hersek’te Telefon sistemi:
Genel
Değerlendirme: Telefon ve telgraf hatlarının modernize edilmesi ve
yaygınlaştırılması gerekiyor. Bir önceki Yugoslav cumhuriyetleriyle
karşılaştırıldığında kentsel bölgelerde hat yoğunluğu azdır.
Yerel:
Yok

Uluslar arası: Ülke kodu 387, uydu dünya istasyonları
bulunmamaktadır.
Bosna
Hersek’te Radyo yayın istasyonları:
AM, FM
16; kısa dalga 1 (1998)
Bosna
Hersek’te Televizyon yayın istasyonları:
33 (ek
olarak 277 kesintisiz yayın) (Eylül 1995)

Internet ülke kodu:
.ba
Bosna
Hersek İnternet sahibi:
31,490
(2006)

Taşımacılık
 
Bosna
Hersek’te Hava alanları:
28 (2006)
Döşeli
pistleri (asfalt) olan hava alanları:
Toplam: 81,524’den 2,437 m ‘e: 4
914’den 1,523 m’ e: 1

914 m
altı: 3 (2006)


Döşenmemiş pistli (asfalt olmayan) hava alanları:
Toplam:
20

1,524’den 2,437 m ‘e: 1

914’den 1,523’e: 7
914 m
altı: 12 (2006)

Karayolları:
Toplam:
21,846 km

Asfaltlanmış: 11,425 km

Asfaltlanmamış: 10,421 km (2005)
Bosna
Hersek’teki Limanlar ve terminaller:
Bosanska
Gradiska, Bosanski Brod, Bosanski Samac, and Brcko Orasje

Yönetim
 
Bosna
Hersek’in

Ülke adı:
Kabul
Edilen Uzun Biçimi: Yok  

Kabul Edilen Kısa Biçimi:
Bosna Hersek

Mahalli uzun biçimi: Yok

Mahalli kısa biçimi: Bosna i Hercegovina

Önceki
ismi: Bosna Hersek Halk Cumhuriyeti, Bosna Hersek Sosyalist
Cumhuriyeti

Bosna
Hersek’in Bağımlılık durumu:
 
Bosna
Hersek’in Yönetim biçimi:
Federal
demokratik cumhuriyettir.
Bosna
Hersek’in Başkenti:
İsim:
Saraybosna

Coğrafi koordinatları: 43 52
K, 18 25 D
Zaman
farkı: UTC+1 (Standart zaman boyunca Washington Dc’den 6 saat ileri)
Bosna
Hersek’in İdari bölgeleri:
2 ayrı
yönetim birimi ve 1 uluslar arası denetlenen bölge *: Boşnak/Bosna
Hersek Hırvatistan Federasyonu ve Bosnalı Sırpların yönettiği Sırp
Cumhuriyeti; Brcko Bölgesi *

Not: Brcko bölgesi Bosna’nın
kuzeydoğusundadır ve Bosna Hersek’in egemenliği altında bir
birimdir.
Bosna
Hersek’te Bağımsızlık:
1 Mart
1992 (Yugoslavya’dan referandumla ayrılma) Bağımsızlık 3 Mart
1992’de ilan edildi.  
Bosna
Hersek’in Milli Bayramı:
Ulusal
Gün – 25 Kasım (1943)
Bosna
Hersek Anayasası:
Paris’te
14 Aralık 1995’te imzalanan Dayton Antlaşması; şu an yürürlükte olan
anayasayı da kapsar. Her bir varlığın kendi anayasası mevcuttur.    
Bosna
Hersek’te Kanun sistemi:
Sivil
hukuk sistemine dayanmaktadır. Zorunlu ICJ yargılama yetkisini kabul
etmez.  
Bosna
Hersek’te Oy hakkı:
18 yaş;
evrensel
Bosna
Hersek’in Katıldığı uluslar arası örgütler:
BIS, CE,
CEI, EBRD, FAO, G–77, IAEA, IBRD, ICAO, ICCt, ICRM, IDA, IFAD, IFC,
IFRCS, ILO, IMF, IMO, IMSO, Interpol, IOC, IOM, IPU, ISO, ITSO, ITU,
ITUC, MIGA, MONUC, NAM (gözlemci), OAS (gözlemci), OIC (gözlemci),
OPCW, OSCE, PFP, SECI, UN, UNCTAD, UNESCO, UNIDO, UNMEE, UNWTO, UPU,
WHO, WIPO, WMO, WTO (gözlemci)
Bosna
Hersek’in Bayrak şekli:


Dalgalanan tarafta geniş, orta
mavi ve dikey şerit ve üzerinde şeritle ve bayrağın üstüyle bitişik
olan sarı ikizkenar üçgen yer alır. Bayrağın kalan kısmında orta
mavi zemin üzerine yedi tane içi dolu beş köşeli yıldız ve üçgenin
hipotenüsü boyunca altta ve üstte iki yarım yıldız vardır.