Çad

Giriş: Çad
Çad’ın Geçmişi: MÖ.7000 civarında Çad bölgesinin kuzey kısmı ekolojik olanakları nedeniyle insan yerleşmelerine ev sahipliği yapmış ve bölge büyük bir nüfus artışına tanık olmuştur. En önemli Afrika arkeolojik yerleşimlerinden bazıları Çad’da bulunmuştur ve bunların bazılarının tarihi MÖ.2000yılına kadar uzanır. 2000 yıldan fazla bir süredir Çad Havzası’da tarımla uğraşan ve yerleşik hayata geçmiş insanlar yaşamaktadır. Bölge, medeniyetlerin kavşak noktası haline gelmiştir. Bu medeniyetlerin en eskisi duvar yazıtları ve sözlü tarih sayesinde bildiğimiz efsanevi Saolar’dır.1960 yılına kadar Fransa’nın Afrikadaki sömürgelerinden biri olan Çad, 1990 yılında sözde barış tekrar ilan edilene kadar 30 yıl süren iç savaş ve Libya işgallerine karşı direndi. Hükümet sonunda demokratik bir anayasa hazırladı ve 1996 ve 2001 yıllarında hatalı seçimler organize etti. 1998’de, isyancılar ve hükümet arasında imzalanan onca barış antlaşmasına rağmen Çad’ın kuzey kısmında bir isyan çıktı. 2005 yılında Sudan’ın batısında yeni isyancı gruplar belirdi ve bunlar Çad’ın doğusuna saldırmaya başladılar. Güç etnik azınlıkların elindeydi. Haziran 2005’te başbakan Idriss DEBY anayasal kısıtlamaları kaldıran başarılı bir referandum yaptı.
Çad Coğrafyası
Çad’ in Konumu: Libya’nın güneyinde Orta Afrika’da bulunur.
Çad’ın Coğrafi Koordinatları: 15 00 K, 19 00 D
Çad’ın Harita dizini: Afrika
Çad’ın Yüzölçümü: toplam: 1.284.000 km²toprak: 1,259,200 km²su: 24,800 km²
ÇadYüz ölçüm karşılaştırma: Kaliforniya’ nın üç katından çok az büyüktür.
Çad’ınKara sınırları: Toplam: 5,968 kmSınır Komşuları:Kamerun 1,094 km, Orta Afrika Cumhuriyeti 1,197 km, Libya 1,055 km, Nijer 1,175 km, Nijerya 87 km, Sudan 1,360 km
Çad’ınKıyı boyu: 0 km (kara ile çevrili, denize kıyısı yok.)
Çad’ınDeniz hakları: Yoktur. (kara ile çevrili, denize kıyısı yok.
Çad’daİklim: Kuzeyde çöl iklimi, güneyde tropikal iklim.
Çad’daArazi(toprak yapısı): Ortasında geniş çorak ovalar, kuzeyinde çöller, kuzey-batısında dağlar, güneyinde ise ovalar bulunur.
Çad’ınRakım uç değerleri: En alçak noktası: Djourab Çukuru 160 mEn yüksek noktası: Emi Koussi 3,415 m
Çad’ınDoğal Kaynakları: petrol, uranyum, natron, kaolinit, balık (Çad Gölü), altın, kireçtaşı, kum ve çakıl, tuz
Çad’ınToprak kullanımı: Tarım alanı: %2.8Sürekli tarım ürünleri:% 0.02Diğer:% 97.18 (2005)
Çad’daSulanan arazi: 300 km² (2003)
Çad’da Doğal afetler: Kuzeyde sıcak, kuru, tozlu harmattan rüzgarları meydana gelir; periyodik kuraklık; çekirge istilaları.
Çad’ınÇevre – bugünkü sorunlar: İçilebilir su kaynaklarının yetersizliği; kırsal kesimlerde düzgün dönüştürülemeyen atıklar toprak ve su kirliliğine neden olmaktadır; çölleşme
ÇadÇevre – uluslar arası anlaşmalar: Gruplar: Biyofarklılık ,İklim Değişikliği , Çölleşme, Tehlikedeki Türler, Tehlikeli Atık Maddeler, Ozon tabakası korunması, Bataklık Alanlarİmzalanmış ama onaylanmamış: Deniz Kanunu, Deniz Kirliliği
ÇadCoğrafya – not: Karayla çevrilidir (Denize kıyısı yoktur.) Çad Gölü Sahel bölgesinin en önemli su kaynağıdır.
Çad Halk
Çad’ınNüfusu: 9,885,661 kişi (Temmuz 2007 tahmini)
Yaş dağılımı: 0-14 yaş: %47.3 ( erkek 2,366,496 / kadın 2,308,155 )15-64 yaş: % 49.8 ( erkek 2,250,211 / kadın 2,676,076 )65 yaş ve üstü: % 2.9 ( erkek 120,666 / kadın 164,057 ) (2007 tahmini.)
Çad’da Ortalama yaş: Toplam: 16.3 yaşErkek: 15 yaşKadın: 17.4 yaş (2007 tahmini)
Çad’daNüfus artış oranı: % 2.32% (2007 tahmini)
Çad’daDoğum oranı: 42.35 doğum/1000 nüfus (2007 tahmini)
Çad’daÖlüm oranı: 16.69 ölüm/1000 nüfus (2007 tahmini)
Çad’daNet göç oranı: 2.46 göçmen/1000 nüfus (2007 tahmini)
Çad’da Cinsiyet oranı: Doğumda: 1.04 erkek/kadın15 yaş altı: 1.025 erkek/kadın15-64yaş arası: 0.841 erkek/kadın65 yaş ve üzeri: 0.736 erkek/kadın

Toplam Nüfus: 0.92 erkek/kadın (2007 tahmini)

Çad’daBebek ölüm oranı: Toplam: 1000 canlı doğumda 102.07 ölümErkek: 1000 canlı doğumda 108.27 ölümKadın: 1000 canlı doğumda 95.62 ölüm (2007 tahmini)
Çad’da Ortalama yaşam süresi: Toplam nüfus: 47.2 yaşErkek: 46.17 yaşKadın: 48.27 yaş (2007 tahmini)
Çad’da Doğurganlık oranı: 5.56 çocuk/kadın (2007 tahmini)
Çad’daUyruk: İsim: Çadlı(lar)Sıfat: Çadlı
Çad’daEtnik gruplar: Saralar 27.7%, Araplar 12.3%, Mayo-Kebbiler 11.5%, Kanem-Bornoular 9%, Ouaddailer 8.7%, Hadjarailer 6.7%, Tandjileler 6.5%, Goraneler 6.3%, Fitri-Bathalar 4.7%, diğerleri 6.4%, bilinmeyen 0.3% (1993 Nüfus sayımı)
Çad’daDinler: Müslüman 53.1%, Katolik 20.1%, Protestan 14.2%, Animist 7.3%, Diğerleri 0.5%, Bilinmeyen 1.7%, Ateist 3.1% (1993 Nüfus Sayımı)
Çad’daDiller: Fransızca (resmi dil), Arapça (resmi dil), Sara (güneyde),120 farklı dil ve lehçe bulunur.
Çad’da Okuryazarlık oranı: Tanım: 15 yaş ve üzeri Fransızca veya Arapça okuyup yazabilir.Toplam Nüfus: %47.5Erkek: %56Kadın: %39.3 (2003 tahmini)
Yönetim
Çad’ınÜlke adı: Kabul Edilen Uzun Biçimi: Çad CumhuriyetiKabul Edilen Kısa Biçimi: Çadmahalli uzun biçimi: Republique du Tchad/Jumhuriyat Tshadmahalli kısa biçimi: Tchad/Tshad
Çad’ın Bağımlılık durumu:
Çad’ınYönetim biçimi: Cumhuriyet
Çad’ın Başkenti: İsim: N’Djamenacoğrafi koordinatları: 12 07 K, 15 03 Dzaman farkı: UTC+1 (Standart zaman boyunca Washington Dc’den 6 saat ileri)
Çad’ınİdari bölgeleri: 14 küçük eyalet : Batha, Biltine, Borkou-Ennedi-Tibesti, Chari-Baguirmi, Guera, Kanem, Lac, Logone Occidental, Logone Oriental, Mayo-Kebbi, Moyen-Chari, Ouaddai, Salamat, TandjileNot: Bu 14 küçük eyaletin dışında 28 bölümün ve bir şehrin bulunduğu yeni bir yönetim yapısı da olabilir: Assongha, Baguirmi, Bahr El Gazal, Bahr Koh, Batha Oriental, Batha Occidental, Biltine, Borkou, Dababa, Ennedi, Guera, Hadjer Lamis, Kabia, Kanem, Lac, Lac Iro, Logone Occidental, Logone Oriental, Mandoul, Mayo-Boneye, Mayo-Dallah, Monts de Lam, N’Djamena (şehir), Ouaddai, Salamat, Sila, Tandjile Oriental, Tandjile Occidental, Tibesti
Çad’da Bağımsızlık: 11 Agustos 1960 (Fransa’dan)
Çad’ınMilli bayramı: Kurtuluş Günü, 11 Agustos (1960)
Çad Anayasası: 31 Mart 1996’da referandumla geçirildi; Haziran 2005 anayasası sınırlamalar getiren kavramları yürürlükten kaldırdı.
Çad’daKanun sistemi: Fransız Sivil Hukuk Sistemi ve geleneksel Çad yasaları üzerine kurulmuştur; zorunlu ICJ yargılama yetkisini kabul etmedi.
Çad’daOy hakkı: 18 yaş;evrensel
Çad’ınKatıldığı uluslar arası örgütler: ACCT, ACP, AfDB, AU, BDEAC, CEMAC, FAO, FZ, G-77, IAEA, IBRD, ICAO, ICCt, ICRM, IDA, IDB, IFAD, IFC, IFRCS, ILO, IMF, Interpol, IOC, ITU, ITUC, MIGA, NAM, OIC, OIF, ONUB, OPCW, UN, UNCTAD, UNESCO, UNIDO, UNOCI, UNWTO, UPU, WCL, WCO, WHO, WIPO, WMO, WTO
Çad’ınBayrak şekli: Mavi (köşe kısmı), sarı ve kırmızı olmak üzere üç eşit dikey şeritten oluşur; bayrak Romanya bayrağına benzediği gibi sarı şeridin üzerinde ulusal armaları bulunan Moldova ve Andorra bayraklarına da benzemektedir. Bayrağın tasarımı Fransa bayrağı göz önüne alınarak yapılmıştır.
ÇadEkonomisi
Çad’da Ekonomiye genel bakış:
Çad’ın genellikle tarıma dayalı olan ekonomisi 2000 yılında yabancı yatırımlarla canlanmaya başlayan petrol sektörüyle hareketlenmeye başlamıştır. Çad nüfusunun %80 yaşamını devam ettikmek için tarım ve hayvancılıkla uğraşmaktadır. Çad’ın ekonomisi tarihindeki istikrarsızlıklar, yüksek maliyetli enerji kaynakları ve denizlere kapalı olan coğrafi konumu nedeniyle uzun yıllardır gelişememiştir. Çad yerel ve özel sektör yarıtımları için yabancı girişimin yardımlarına ve sermayesine bel bağlamıştır. İki ABD şirketinin kurduğu konsorsiyum (birlik), Çad’ın güneyinde yer alan ve toplam rezervi yaklaşık 1 milyar varil olarak tahmin edilen petrol kaynaklarını geliştirmek için 3.7milyar $ yatırım yapmıştır. Ülkenin sahip olduğu toplam petrol rezervi 2milyar varil olarak tahmin edilmektedir. Petrol üretimi 2003 yılında artmaya başlamıştır ve Çad 2004 yılında petrol ihrac etmeye başlamıştır. Pamuk, sığır ve arap sakızı Çad’ın petrol dışındaki ihrac gelirlerini oluşturur.
Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH) (satın alma gücü paritesi):
14.98 milyar $ (2006 tahmini)
Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH) (resmi döviz kuru):
4.967 milyar $ (2006 tahmini)
Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH) – gerçek büyüme hızı):
% 1 (2006 tahmini)
  Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH) – kişi başına (PPP):
1,500 $ (2006 tahmini)
Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH) – sektörlere göre dağılım:
Tarım: % 32,5Endüstri: % 26,6Hizmet: %40,8 (2006 tahmini)
İş gücü:
2.719 milyon kişi (1993)
İş gücü- iş alanlarına göre: Tarım: %80 (tarım, çobanlık ve balıkçılık)Hizmet: %20
Mevcur Değil.
İşsizlik oranı:
% 80 (2001 tahmini)
Yoksulluk sınırı altındaki nüfus:
En az: 10%:Mevcur Değil.En fazla: 10%: Mevcur Değil.
Yüzdelik paya göre ev geliri ya da gideri:
Enflasyon oranı (tüketici fiyatları): %4 (2006 tahmini)
Çad Bütçesi: Gelirler: 617.3 milyon $Giderler: 877.6 milyon $, 146 milyon $’lık sermaye giderleri dahil.
Çad’daTarım – Ürünleri: Pamuk, sorgum bitkisi, darı, yer fıstığı, pirinç, patates, manyok bitkisi; sığır, koyun, keçi, deve
Sanayiler: Petrol Endüstrisi, Pamuklu Dokuma, Et paketleme, Bira İmalatı, natron (sodyum karbonat), sabun, Sigara, Yapı Malzemesi
Çad’ın Endüstriyel üretimin gelişme hızı: %5 (1995)
Çad’ınElektrik üretimi: 94 milyon kWh (2004)
Çad’ın Elektrik tüketimi: 87.42 milyon kWh (2004)
Çad’ın Elektrik ihracatı: 0 kWh (2004)
Çad’ınElektrik ithalatı: 0 kWh (2004)
Çad’ın Petrol üretimi: 225,000 varil/gün (2004 tahmini)
Çad’ın Petrol tüketimi: 1,460 varil /gün (2004 tahmini)
Çad’ın Petrol ihracatı: 0 varil /gün
Çad’ın Petrol ithalatı: 0 varil/ gün
Çad’ın Doğal gaz üretimi: 0 cu m (2004 tahmini)
Çad’ın Doğal gaz tüketimi: 0 cu m (2004 tahmini)
Çad’da İhracat: 4.342 milyar $ f.o.b. (2006 tahmini)
Çad’da İhracat malları: pamuk, sığır, günlük ağacı sakızı, petrol
Çad’da İhracat ortakları: ABD %78.1, Çin %9.9, Tayvan %4.1 (2005)
Çad’daİthalat: 823.1 milyon $ f.o.b. (2006 tahmini)
Çad’da İthalat malları: makine ve ulaşım malzemeleri, endüstiriyel mallar, besin maddeleri, dokuma ürünleri
İthalat ortakları: Fransa %21.2 , Kamerun %15.4, ABD %12.1, Belçika %6.7, Portekiz %4.6, Suudi Arabistan %4.3, Hollanda %4.1 (2005)
Çad Dış borç: 1.5 milyar $ (2003 tahmini)
Çad Ekonomik yardım – alıcı

ODA, 246.9 milyon $(2003 tahmini)

Çad’ın Para birimi (kod): CFA Frankı. Not: Sorumlu otorite Orta Afrika Ülkeleri Bankasıdır.
Döviz kurları: CFA’nın Amerikan Dolarına oranı: 522.59 (2006), 527.47 (2005), 528.29 (2004), 581.2 (2003), 696.99 (2002)
Çad’da Mali yıl: Takvim yılı
İletişim
Çad’da Telefonlar – kullanımdaki ana hatlar: 13,000 (2004)
Çad’da Telefonlar – cep telefonu: 210,000 (2005)
Çad’da Telefon sistemi: Genel Değerlendirme: İlkel Sistem.Yerel: Radyo telefon iletişim istasyonlarında vasat bir sistem vardır.Uluslar arası: Ülke kodu 235, zemine kurulu uydu istasyonu 1 Intelsat (Atlantik okyanusuna)
Çad’da Radyo yayın istasyonları: AM 2, FM 4 kısa dalga 5 (2001)
Çad’da Televizyon yayın istasyonları: 1 (2001)
Internet ülke kodu: .td
Çad İnternet sahibi: 9 (2006)
Internet kullanıcıları: 35,000 (2005)
Taşımacılık
Çad’da Hava alanları: 52 (2006)
Döşeli pistleri (asfalt) olan hava alanları: toplam: 7
3,047 m’ den fazla : 22,438’den 3,047 m ’e:31,524’den 2,437 m ‘e :1914 m altı: 1 (2006)
Döşenmemiş pistli (asfalt olmayan) hava alanları: Toplam: 451,524’den 2,437 m ‘e :14914’den 1,523 m’ e: 21914 m altı: 10 (2006)
Karayolları: Toplam: 33,400 kmAsfaltlanmış: 267 kmAsfaltlanmamış: 33,133 km (1999)
Çad’da Limanlar ve terminaller: Chari ve Legone nehirleri yağışlı dönemlerde su taşımacılığı için uygundur.
Askeri
Çad Kuvvet Komutanlıkları: Çad Ulusal Ordusu (Armee Nationale Tchadienne, ANT), Çad Hava Kuvvetleri (Force Aerienne Tchadienne, FAT), Jandarma (2007)
Askeri görev yaşı ve zorunluluk:

20 yaşına gelenlere 3 yıl hizmet zorunluluğu ile birlikte mecburi askerlik şartı vardır; 18 yaşa kadar gönüllük baz alınır; ailenin rızası alındığı takdirde gönüllülük için yaş sınırı yoktur; kadınlar 21 yaşına geldiklerinde 1 yıl mecburi askeri hizmet veya şehir hizmeti(toplum hizmeti) vermek zorundadırlar. (2004)

Askeri hizmet için mevcut insan gücü: yaşları 20-49 arası erkekler: 1,527,580 yaşları 20-49 arası kadınlar: 1,629,510 (2005 tahmini)
yaşları 20-49 arası erkekler: 794,988 yaşları 20-49 arası kadınlar:849,500 (2005 tahmini)
Askeri hizmet için uygun insan gücü:
yaşları 20-49 arası erkekler: 94,536 yaşları 20-49 arası kadınlar:93,521 (2005 tahmini)
Askeri hizmete hazır hale gelen insan gücü(yıllık)