Çin

Giriş: Çin Halk Cumhuriyeti
Çin Geçmişi: Çin asırlardır dünyanın çoğunu geride bırakarak başlıca medeniyet olarak sanat ve bilimde yer almıştır, fakat 19. yy ve 20. yy başlarında ülke sivil karışıklık, büyük kıtlık, askeri hezimet ve yabancı işgalle kuşatılmıştır. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Çin’in egemenliği temin edilirken MAO Zedong hükmünde Komünistler günlük yaşamda katı kurallar uygulayan ve on milyonlarca insanın yaşamına mal olan müstebit sosyalist sistemi kurmuştur.1978’den sonra MAO Zedong’un varisi DENG Xiaoping ve diğer liderler piyasaya yönelik ekonomik gelişmeye yönelmiştir, bu yıldan sonra Amerika ile yakınlaşmaya başlayan Çin, bu ülkeden silah satın almaya başlamıştır ve 2000’e kadar verim dörde katlanmıştır. Nüfusun çoğu için yaşam standartları büyük ölçüde gelişmiştir ve kişisel seçim için yer genişlemiştir, fakat politik kontroller sıkı kalmıştır.
Coğrafya Çin
Çin Konumu: Doğu Asya’da, Doğu Çin Denizi, Kore Körfezi, Sarı Deniz ve Kuzey Kore ile Vietnam arasındaki Güney Çin Denizi ile çevrilidir.
Çin Coğrafi Koordinatları: 35 00 K, 105 00 G
Çin Harita dizini: Asya
Çin Yüzölçümü: toplam: 9,596,960 km²
toprak: 9,326,410 km²
su: 270,550 km²
Çin Yüz ölçüm karşılaştırma: ABD’den biraz küçük
Çin Kara sınırları: toplam: 22,117 km
komşu ülkeler: Afganistan 76 km, Bhutan 470 km, Burma 2,185 km, Hindistan 3,380 km, Kazakistan 1,533 km, Kuzey Kore 1,416 km, Kırgızistan 858 km, Laos 423 km, Mongolya 4,677 km, Nepal 1,236 km, Pakistan 523 km, Rusya (kuzeydoğu) 3,605 km, Rusya (kuzeybatı) 40 km, Tacikistan 414 km, Vietnam 1,281 km
bölgesel sınırlar: Hong Kong 30 km, Macau 0.34 km
Çin Kıyı boyu: 14,500 km
Çin Deniz hakları: kıtasal deniz: 12 nm
bitişik bölge: 24 nm
özel ekonomik bölge: 200 nm
kıtasal şelf:200 nm veya kıtasal deniz kenarı
Çin İklim: Çok çeşitli; güneyde tropikalden kuzeyde subarktik
Çin Zemin: Daha çok dağ, yüksek platolar, batıda çöller; doğuda ovalar, deltalar ve tepeler
Çin Rakım uç değerleri: en alçak nokta: Turpan Pendi -154 m
en yüksek nokta: Everest 8,850 m
Çin Doğal Kaynakları: Kömür, demir cevheri, petrol, doğalgaz, civa, kalay, volfram, antimony, manganez, molibden, magnetit, alüminyum, kurşun, çinko, uranyum, hidropower(dünyada en büyük)
Çin Toprak kullanımı: ekilebilir toprak: % 14.86
kalıcı ekinler: % 1.27
diğer:% 83.87 (2005)
Çin Sulanan arazi: 545,960 km² (2003)
Çin Doğal afetler: Sık tayfunlar(güney ve doğu kıyıları boyunca yılda 5 kadar); sel; tusunami; deprem; kıtlık; toprak kayması
Çin Çevre – bugünkü sorunlar: Kömür ürünlerine dayalı asit yağmurlarından hava kirliliği (sera gazları, sülfürdioksit partikülleri); su kıtlığı( özellikle kuzeyde); ilaçsız atıklardan su kirliliği; ağaçsızlanma; 1949’dan beri erozyon ve ekonomik gerileme nedeniyle tarımsal toprakların beşte birinin tahmini kaybı; çölleşme; nesli tükenen türlerin ticareti
Çin Çevre – uluslar arası anlaşmalar: taraf: Antartik-Çevresel Protokol, Antartik Antlaşma, Bioçeşitlilik, İklim Değişikliği, İklim Değişikliği-Kyoto Protokolü, Çölleşme, Nesli Tükenen Türler, Zararlı Atıklar, Deniz Yasası, Deniz Kirliliği, Ozon Tabakasını Koruma,Gemi Kirliliği, Tropikal Madde 83, Tropikal Madde 94,Sulak Alanlar, Balina Avcılığı imzalanmış fakat onaylanmamış: seçilmiş antlaşmaların hiç biri
Çin Coğrafya – not: Dünyanın dördüncü en geniş ülkesi8Rusta, Kanada ve ABD’den sonra);dünyanın en yüksek dağı Everest
Halk Çin
Çin Nüfus: 1,321,851,888 (Temmuz 2007 tahmini.)
Çin Yaş dağılımı: 0-14 yaş: %20.4(erkek 143,527,634/kadın 126,607,344)15-64 yaş: %71.7 (erkek 487,079,770/kadın 460,596,384)65 yaş ve üstü: % 7.9 (erkek 49,683,856/kadın 54,356,900) (2007 tahmini)
Çin Ortalama yaş: toplam: 33.2 yaşerkek: 32.7 yaş
kadın: 33.7 yaş (2007 tahmini.)
Çin Nüfus artış oranı: 0.606% (2007 tahmini.)
Çin Doğum oranı: 13.45 doğum/1,000 nüfus (2007 tahmini.)
Çin Ölüm oranı: 7 ölüm/1,000 nüfus (2007 tahmini.)
Çin Net göç oranı: -0.39 göç/1,000 nüfus (2007 tahmini.)
Çin Cinsiyet oranı: doğumda:1.11 erkek/kadın15 yaş altı:1.134 erkek/kadın15-64 yaş:1.057 erkek/kadın65 yaş ve üstü:0.914 erkek/kadın

toplam nüfus:1.06 erkek/kadın (2007 tahmini.)

 

Çin Bebek ölüm oranı: toplam:22.12 ölüm/1,000 canlı doğumerkek: 20.01 ölüm/1,000 canlı doğum
kadın: 24.47 ölüm/1,000 canlı doğum(2007 tahmini.)
Çin Ortalama yaşam süresi: toplam nüfus:72.88 yaşerkek:71.13 yaşkadın:74.82 yaş (2007 tahmini)
Çin Doğurganlık oranı: 1.75 doğan çocuk/kadın(2007 tahmini)
Çin Uyruk: Adı: ÇinSıfatı: Çin
Çin Etnik gruplar: Han Çinleri %91.9, Zuhang, Uygur, Hui, Yi, Tibet, Miao, Mançu, Mongol, Buyi, Kore ve diğer uluslar 8.1%
Çin Dinler:Diller: Taoist, Budist, Hıristiyan, %3-%4, Müslüman, %1-%2Not: resmi olarak ateist (2002 tahmini)Standart Çince veya Mandarince (Pekin diyalektine dayanan Putongua dili), Yue (Cantonese), Wu (Shanghaiese), Minbei (Fuzhou), Minnan (Hokkien-Taiwanese), Xiang, Gan, Hakka diyalektleri, azınlık dilleri(bakınız: etnik grupların girişi)
Çin Okuryazarlık oranı: Tanım: 15 yaş ve üstü okuyup yazabilmektedirToplam nüfus: %90.9Erkek: %95.1Kadın: % 86.5 (2000 nüfus sayımı)
Yönetim Çin
Çin Ülke adı: Kabul edilen uzun biçimi: Çin Halk CumhuriyetiKabul edilen kısa biçimi: ÇinMahalli uzun biçimi: Zhonghua Renmin GongheguoMahalli kısa biçimi: Zhongguo

Kısa biçimi: PRC

 

Çin Bağımlılık durumu:
Çin Yönetim biçimi: Komünizm; başbakanı Wen Jiabao’dur.
Çin Başkenti: Adı: PekinCoğrafi koordinatları: 39 56 K, 116 24 DZaman farkı: UTC+8 (Standart Zamanda Washington,DC’nin 13 saat ilerisinde)Not: Çin’in tüm yüzölçümü tam olarak 1 saat dilimine düşer
Çin İdari bölgeler: 23 eyalet(sheng), 5 özerk bölge(zizhiqu) ve 4 yerel yönetim(shi)Eyaletler: Anhiu, Fujian, Gansu, Guangdong, Guizhou, Hainan, Hebei, Heilongjiang, Henan, Hubei, Hunan, Jiangsu, Jiangxi, Jilin, Liaoning, Qinghai, Shaanxi, Shandong, Shanxi, Sichuan, Yunnan, Zhejiang;(Tayvan hakkındaki nota bakınız)Yarı özerk bölgeler: : Guangxi, Nei Mongol, Ningxia, Xinjiang Uygur, Xizang (Tibet)
Yerel yönetimler: Pekin, Chongqing, Shanghai, TianjinNot: Çin 23. eyaleti olan Tayvan’ı göz önünde bulundurmaktadır; Hong Kong ve Macau’nın özel yönetim bölgeleri için ayrı sınırlara bakınız
Çin Bağımsızlık: MÖ 221(Qin veya Ch’in İmparatorluğu altında birleşme); 1 Ocak 1912(Manchu İmparatorluğu Cumhuriyet olarak değiştirilmiştir); 1 Ekim 1949(Çin Halk Cumhuriyet’i kurulmuştur)
Çin Milli bayramı: Çin Halk Cumhuriyeti’nin kuruluş yıldönümü, 1 Ekimj (1949)
Çin Anayasa: En son 4 Aralık 1982’de yürürlüğe konmuştur
Çin Kanun sistemi: Medeni hukuk sistemine dayanır; Sovyet ve Avrupa medeni hukuku kanununa göre düzenlenmiştir; yasama organının yasaları yorumlama yetkisi vardır; yasanın adli olarak gözden geçirilmesinde anayasal belirsizlik; zorunlu ICJ yargı hükmü kabul edilmemiştir
Çin Oy hakkı: 18 yaş; evrensel
Katıldığı uluslar arası örgütler: AfDB, APEC, APT, ARF, AsDB, ASEAN (diyalog partneri), BCIE, BIS, CDB, EAS, FAO, G-24 (gözlemci), G-77, IAEA, IBRD, ICAO, ICC, ICRM, IDA, IFAD, IFC, IFRCS, IHO, ILO, IMF, IMO, Interpol, IOC, IOM (gözlemci), IPU, ISO, ITU, LAIA), MIGA, MINURSO, MONUC, NAM (gözlemci), NSG, OAS (gözlemci), OPCW, PCA, PIF (partner), SAARC (gözlemci), SCO, UN, UN Güvenlik Konseyi, UNCTAD, UNESCO, UNHCR, UNIDO, UNIFIL, UNITAR, UNMEE, UNMIL, UNMIS, , UNMOVIC, UNOCI, UNTSO, UNWTO, UPU, WCO, WHO, WIPO, WMO, WTO, ZC
Çin Bayrak şekli: Kırmızı üstüne bayrağın sol üst köşesine kendinden küçük dört sarı yıldızla çevrelenmiş büyük bir sarı yıldız(bayrağın ortasına doğru açısal olarak ayarlanmış)
Ekonomi Çin
Çin Ekonomiye genel bakış: Son 25 yılda Çin’in ekonomisi uluslar arası ticarete yakın olan planlanmış sistemden hızla büyüyen özel sektör ve global ekonomide büyük rol oynayan piyasaya yönelik ekonomiye dönüşmüştür. Reformlar 1970 sonlarında mülkiyet temeline dayanan tarım döneminin bitişiyle başlamıştır, fiyatlarda özgürlük giderek artmış, mali sorumluluğun dağıtılması gelişmiştir, devlet teşebbüsü, çeşitli bankacılık kurulumu, borsada gelişim, özel sektörde hızlı gelişim, dış ticaret ve yatırıma açılma için otonomi artmıştır. Çin genelde 2005’te döviz ve tahvil piyasasında Çin’in en büyük yabancı yatırım ve ıslah bankasında tahvillerin satışını kapsayan reformları aşamalı ve parça parça uygulamıştır. Ekonomide yenileşme ve yararlı kazançlar 1978’den beri GDP’ye on katı artıştan daha çok katkı sağlamıştır. Kişi başına düşen milli ortalama gelir halen düşük ve 130 milyon Çin’nin uluslar arası fakirlik sınırını halen aşamamış olmasına rağmen, 2006’da satın alma gücü paritesinde ölçülen Çin ABD’den sonra dünyada en büyük ekonomiye sahiptir ve 20 sene içerisinde birinci sıraya yükselmesi öngörülmektedir. Ekonomik gelişme kıyı şehirlerde genelde iç şehirlerden daha hızlıdır ve bu bölgeler arasında kişi başına düşen gelir miktarında büyük farklılıklar vardır. Devlet (a)devlet iktisadi teşebbüsü, göç ve işgücü için yeni kayıtlardan açığa çıkmış on milyonlarca işçi için iş sağlamaya (b)yolsuzluk ve diğer ekonomik suçları azaltmaya (c)çevreye zararı ve ekonominin hızlı değişimine bağlı sosyal karmaşayı önlemeye çalışmaktadır. 100- 150 milyon arası kırsal işçi fazlası köy ve şehir rasında sürüklenmiştir(çoğu part-time ve düşük ücretli işler). “tek çocuk”poliçesinin bir demografik sonucu Çin’in şuan dünyada en hızlı yaşlanan ülkelerinden biri olduğunu gösterir. Büyümenin bir diğer uzun süreli tehdidi çevre-özellikle hava kirliliği, erozyon, su tabakası yüzeyinde düşüş(özellikle kuzeyde). Çin erozyon ve ekonomik gelişme yüzünden ekilebilir arazilerini kaybetmeye devam etmektedir. Çin 2005 sonunda 100 milyondan fazla kullanıcıyla internetten büyük oranda yararlanmıştır. Yabancı yatırım Çin’in dünya ticaretinde kayda değer bir gelişim elde etmesinde güçlü bir etken, kentsel işlerin büyümesinde önemli bir faktördür. 2005 Temmuzunda Çin parasını ABD dolarına karşı %2.1değerlendirmiştir ve paranın potasının referansı olan döviz kuru sistemini etkilemiştir. 2006’da Çin dünyadaki en büyük cari hesap fazlasına sahipti-yaklaşık 180 milyar dolar. Daha çok güç üreten kapasite 2006’da büyük çapta yatırımın tamamlanmasıyla gelişmiştir. Yapılanmada 13 yıl 24 milyar dolar maliyetindedir, 2006’da Yangtze Nehri’nde büyük Üç Gorges Barajı tamamlanmıştır, bölgede elektriklendirme ve sel kontrolü yapılacaktır. Mart 2006’da Ulusal Halk Kongresi’ince onaylanan 11. Beş Yıllık Program 2010’a kadar enerji tüketiminde GDP birimi başına % 20 azalma ve GDP’de tahmini %45 artış talep etmektedir. Plan çevreyi ve kaynakları korumanın temel amaç olduğunu, fakat poliçelerde detayların eksik olduğunu ve bu amaçlara erişmek için reformların gerekli olduğunu belirtmektedir.
Çin Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH) (satın alma gücü paritesi): 10 trilyon dolar (2006 tahmini)
Çin Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH) (resmi döviz kuru): 2.512 trilyon dolar (2006 tahmini)
Çin Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH) – gerçek büyüme hızı): %10.5(resmi veri) (2006 tahmini)
Çin Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH) – kişi başına (PPP): 7,600 dolar (2006 tahmini)
Çin Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH) – sektörlere göre dağılım: Tarım:%11.9Endüstri:%48.1Hizmet:%40Not:endüstri yapıyı kapsamaktadır (2006 tahmini)

 

İş gücü: 798 milyon (2006 tahmini)
Çin İş gücü- iş alanlarına göre: Tarım:%45Endüstri:%24Hizmet:%31 (2005 tahmini)
Çin İşsizlik oranı: 2005’te kentsel bölgelerde resmi işsizlik kaydı %4.2; kırsal kesimde önemli işsizlik ve eksik istihdam
Çin Yoksulluk sınırı altındaki nüfus: %10 (2004 tahmini)
Çin Yüzdelik paya göre ev geliri ya da gideri: En alçak%10:%1.8 En yüksek%10:%33.1 (2001)
Çin Enflasyon oranı (tüketici fiyatları): %1.5 (2006 tahmini)
Çin Bütçe: Gelir:446.6 milyar dolarHarcama:489.6 milyar dolar; NA’nın ana harcamalarını da kapsar (2006 tahmini)
Çin Tarım – Ürünler: Pirinç, tahıl, patates, mısır, yerfıstığı, çay, darı, arpa, elma, pamuk, yağ tohumu, domuz eti, balık
Çin Sanayiler: Madencilik ve maden işletmeciliği, demir, çelik, alüminyum ve diğer metaller, kömür; makine yapımı; tekstil ve giyim; petrol; çimento; kimyasallar; gübrecilik; tüketim malları; ayakkabı, oyuncak ve elektronik; yiyecek işletmeciliği; taşıma araçları: otomobil, tren vagonu ve lokomotifi, gemi ve uçak; iletişim araçları, ticari uzay araçları, uydular
Çin Endüstriyel üretimin gelişme hızı: %22.9 (2006 tahmini)
Çin Elektrik üretimi: 2.5 trilyon kWh (2005)
Çin Elektrik tüketimi: 2.494 trilyon kWh (2005)
Çin Elektrik ihracatı: 11.2 milyar kWh (2005)
Çin Elektrik ithalatı: 5 milyar kWh (2005)
Çin Petrol üretimi: 3.631 milyon bbl/gün (2005)
Çin Petrol tüketimi: 6.534 milyon bbl/gün (2005)
Çin Petrol ihracatı: 443,300 bbl/gün (2005)
Çin Petrol ithalatı: 3.181 milyon bbl/ gün (2005)
Çin Doğal gaz üretimi: 52.88 milyar cu m (2005)
Çin Doğal gaz tüketimi: 47.91 milyar cu m (2005 tahmini)
Çin İhracat: 974 milyar dolar f.o.b. (2006 tahmini)
Çin İhracat malları: Makine ve teçhizat, plastik, optik ve medikal teçhizat, demir ve çelik
Çin İhracat ortakları: %21.4 ABD, %16.3 Hong Kong, %11 Japonya, %4.6 güney Kore, %4.3 Almanya (2005)
Çin İthalat: 777.9 milyar dolar f.o.b (2006 tahmini)
Çin İthalat malları: Makine ve teçhizat, petrol ve mineral yakıtlar, plastik, optik ve medikal teçhizat, organik kimyasallar, demir ve çelik
Çin İthalat ortakları: %15.2 Japonya, %11.6 Güney Kore, %11.2 Tayvan, %7.4 ABD, %4.6 Almanya (2005)
Çin Dış borç: 305.6 milyar dolar (2006 tahmini)
Çin Ekonomik yardım – alıcı NA dolar
Çin Para birimi (kod):Döviz kurları: Yen (CNY); not-Renminbi olarak ta kullanılır (RMB)
Çin Mali yıl: Takvim yılı
İletişim Çin
Çin Telefonlar – kullanımdaki ana hatlar: 350.433 milyon (2005)
Çin Telefonlar – cep telefonu: 437.48 milyon (2006)
Çin Telefon sistemi: Genel değerlendirme: yerel ve uluslar arası servisler özel kullanım için giderek artmaktadır; dağıtılan yerel sistem büyük şehirlere, endüstri merkezlerine ve birçok şehre hizmet vermektedir; Çin telekomünikasyon yapısını geliştirmeye devam etmektedir ve globalleşmek adına yabancı tedarikçilerle iletişim içine girmektedir; Çin’in 6 büyük telekomünikasyon operatörlerinden üçü Aralık 2006’da Verizon Business ile ABD ve Çin arasında direkt olarak bağ sağlayacak ilk gelecek nesil optik kablo sisteminin yapımı için imzalanan uluslar arası birlik anlaşmasının taraflarıdır.Mahalli: şehirlerarası fiber optik kablo hatları ve cep telefonu sistemleri kurulmuştur; cep telefonu kullananların sayısı hızla artmaktadır;elli beş dünya istasyonunu kapsayan yerel bir uydu sistemi vardırUluslar arası:ülke kodu-86; uydu istasyonları-5 Intelsat (4 Pasifik Okyanusu ve 1Hint Okyanusu), 1 Intersputnik (Hint Okyanusu Bölgesinde) ve 1 Inmarsat (Pasifik ve Hint Okyanusu bölgelerinde); Japonya, Güney Kore, Hong Kong, Rusya ve Almanya ile birkaç uluslar arası fiber optik bağı(2000)
Çin Radyo yayın istasyonları: AM 369, FM 259, kısa dalga 45 (1998)
Çin Televizyon yayın istasyonları: 3,240 (209’u Çin Merkez Televizyonu’nca işletilmektedir, 31’i eyalet TV istasyonu ve yaklaşık 3,000 yerel istasyon) (1997)
Çin Internet ülke kodu: .cn
Çin İnternet sahibi: 232,780 (2006)
Çin Internet kullanıcıları: 123 milyon (2006)
Taşımacılık Çin
Çin Hava alanları: 486 (2006)
Çin Döşeli pistleri (asfalt) olan hava alanları: toplam: 403
3,047 m üstü: 56
2,438 m.den 3,047 m.ye: 127
1,524 m.den 2,437 m.ye: 138
914 m.den 1,523 m.ye: 22 914 m altı: 60 (2006)
Çin Döşenmemiş pistli (asfalt olmayan) hava alanları: toplam: 83
3,047 m üstü: 4
2,438 m.den 3,047 m.ye: 2
1,524 m.den 2,437 m.ye: 13
914 m.den 1,523 m.ye: 25
914 m altı: 39 (2006)
Çin Karayolları: toplam: 1,870,661 km
döşeli: 1,515,797 km (tercihli yolun en az 34,288 km.si)
döşenmemiş: 354,864 km (2004)
Çin Limanlar ve terminaller: Dalian, Guangzhou, Nanjing, Ningbo, Qingdao, Qinhuangdao, Shanghai
Askeri Çin
Askeri branşlar: Özgür Halk Ordusu (PLA):Kara Kuvvetleri, Deniz Kuvvetleri, Hava Kuvvetleri,18-22 yaş arası 24 ay süreyle askerlik zorunludur; 18-22 yaş arası kadınlar özel askeri servislerde görev alabilirlerAskeri servis için mevcut güç 18-49 yaş arası erkeklerde 342,956,265; kadınlarda 324,701,244’tür.
Diğer Çin ve Hindistan arasında 2005 yılında yayımlanan önceliklere dayanan sınır, bölgesel nükleer çoğalma ve diğer konular hakkında anlaşmazlık; Çin, Hindistan ve Pakistan arasında Kashmir üzerine anlaşmazlıklar vardır. Ayrıca Bhutan ve Çin arasında Spratly Adaları nedeniyle anlaşmazlık vardır: Çin Malezya, Filipinler, Tayvan ve Brunei ile birlikte Sptarly adaları üzerinde hak talep etmektedir. 2005 Mart’ta Çin, Filipinler ve Vietnam bu konuyla ilgili bir antlaşma yapmıştır. Bununla birlikte Çin’in Vietnam ile sınır tartışmaları yaşamıştır.Çin’de Vietnam’dan 300,897, Kuzey Kore’den 30,000-50,000 arası mülteci vardır.Çin kadın, adam ve çocukların cinsel sömürü ve ağır işçi olarak çalıştırılması için bir kaynaktır ve bu alandaki kurban sayısı 10,000-20,000 arasındadır.Dünya Ticaret Örgütüne üyelik hakkı kazanan Çin’in dış pazarlara daha kolay erişim hakkı olacak ve dış rekabete açık hale geleceği düşünülmektedir.

Çin’deki sıkı yönetim, idam ve insanların dinlerini istediği gibi yaşayamaması dünyaca eleştirilen konular arasındadır.

Dünyanın en kalabalık nüfuslu ülkesi Çin’in dört bin yıllık geçmişi vardır ve barut, pusula, kağıt ve matbaacılık gibi pek çok buluşun kökeni de Çin’e dayanmaktadır.