Fas

Giriş: FAS
Fas’ın Geçmişi:

Faslıların tarihi,
Berberilerin MÖ 8,000’den itibaren ülkeye yerleşmesiyle başlar.
Fakat yapılan arkeolojik çalışmalar, bugünkü kültürün
oluşmasında birçok medeniyetin etkisi olduğunu göstermektedir.

Klasik dönemde,
Kuzey Afrika ve Fas, ham madde kaynağı arayan Avrupalı tüccarlar
tarafından sömürülmeye başlandı. 5. yüzyıla kadar ülkede Roma
İmparatorluğu hâkimiyetini sürdürdü. Roma İmparatorluğu’nun
ikiye bölünmesiyle bölgeye Vandallar, Vizigotlar ve Bizans
Yunanları egemen oldu. 7. yüzyılda Arapların yayılmasıyla ülkeye
Arapların gelenekleri, kültürü ve o dönemde yeni doğmuş olan
İslamiyet yayılmaya başladı. Bugünkü Fas’ın da temeli atılmış
oldu. İspanya’nın ve Osmanlı İmparatorluğu’nun yayılmacı
politikasına karşı kendini korumaya çalıştı. Birleşik
Devletlerin bağımsızlığını tanıyan ilk devlet Fas’tır. 1777’de
Sultan III. Muhammed, Amerikan ticaret gemilerinin güven içinde
denizlerde dolaşabileceğini belirtti. Fas -Birleşik Devletler
dostluğu en eski dostluklardan biridir. 1860’da İspanya, kuzey
Fas’ı işgal etti yarım yüzyıl boyunca Fas’ın egemenliğini
aleyhine kullandığını gören Avrupalı Devletlerle ticari
mücadeleye girişti. 1912’de Fransa Fas’ı koruması altına aldı.
Fransa’yla bağımsızlık mücadelesi 1956’da sona erdi.

1970lerin
sonlarına doğru Fas, Batı Sahra’yı topraklarına kattı. Ama hala
bu bölge ile ilgili çözüm bulunamadı.

Coğrafya  
Fas’ın Konumu: Kuzey Afrika’daki
ülkenin Kuzey Atlantik Okyanusuna ve Akdeniz’e kıyısı
bulunmaktadır. Cezayir ve Batı Sahra arasında yer almaktadır.
Fas’ın Coğrafi
Koordinatları:
32 00 K, 5 00 B
Fas’ın Harita
dizini:
Kuzey Afrika
Fas’ın
Yüzölçümü:
toplam:
446,550
km² toprak:
446,300
km² su:
250
km²
Fas Yüz ölçüm
karşılaştırma:
Yüzölçümü
Kaliforniya’dan biraz büyüktür.
Fas’ın
Kara sınırları:
Toplam:
2,017.9
km Sınır Komşuları: Cezayir 1,559
km, Batı Sahra 443 km., İspanya (Ceuta) 6.3 km., İspanya (Melilla)
9.6 km
Fas’ın Kıyı
boyu:
1,835 km
Fas’ın Deniz
hakları:
karasal
deniz:12 nm
yakınsal bölge: 24 nmözel ekonomik bölge: 200 nm

kıtasal şelf: 200 m derinlik

Fas’ta İklim: Kıyılarda Akdeniz
iklimi kendini gösterir. İç kesimlerde ise mevsim şartları daha
serttir.
Fas’ta Zemin: Kuzey kıyıları ve
iç bölgeler dağlıktır. Dağlara yakın kesimlerde platolar yer
alır. Kıyılarda zengin delta ovaları oluşmuştur.
Fas’ın Rakım uç
değerleri:
En alçak
noktası:
Sebkha Tah
-55 m
En yüksek noktası:
Jebel Toubkal 4,165 m
Fas’ın Doğal
Kaynakları:
Fosfat, demir
filizi, manganez, kurşun, çinko, balık, tuz
Fas’ın Toprak
kullanımı:
Tarım alanı:
% 19
Sürekli tarım ürünleri: % 2
Diğer: % 79 (2005)
Fas’ta Sulanan
arazi:
14,450 km²
(2003)
Fas’ta Doğal
afetler:
Kuzeydeki dağlar
hala oluşma dönemine olduğu için deprem faaliyetleri
görülmektedir.
Fas’ın Çevre –
bugünkü sorunları:
Toprak
aşınması/çölleşme(kenardaki bölgelerde çiftçilik yapılması
sebebiyle toprak erozyonu oluşmaktadır.), lağım pisliğinin
kirlettiği su kaynakları, su depolarının alüvyonlarla dolması,
kıyıda oluşan petrol kirliliği
Fas Çevre –
uluslar arası anlaşmalar:
Gruplar:
Biyofarklılık, İklim Değişikliği, İklim Değişimi – Kyoto
Protokolü, Çölleşme, Tehlikedeki Türler, Deniz İkmali, Tehlikeli
Atıklar, Ozon tabakasının korunması, Gemi Kirliliği, Sulak
Alanlar.
İmzalanmış ama onaylanmamış:
Çevresel Modifikasyon, Deniz Kanunu,
Fas
Coğrafya – not:
Ülke, Cebelitarık
Boğazı’na sahiptir.
Halk  
Fas’ın Nüfusu: 33,757,175
kişi (Temmuz 2007 tahmini)
Yaş dağılımı: 0–14 yaş: %
31
( erkek
5,339,730 / kadın
5,140,482

)
15–64 yaş: %
63.9 ( erkek
10,750,240 / kadın
10,815,470

)
65 yaş ve üstü: % 5.1 ( erkek
740,686
/ kadın 970,567

) (2007 tahmini.)
Fas’ta Ortalama
yaş:
Toplam: 24.3
yaş
Erkek: 23.8 yaşKadın: 24.8 yaş (2007 tahmini)
Fas’ta Nüfus
artış oranı:
%
1.528
(2007 tahmini)
Fas’ta Doğum
oranı:
21.64
doğum/1000 nüfus (2007 tahmini)
Fas’ta Ölüm
oranı:
5.54
ölüm/1000 nüfus (2007 tahmini)
Fas’ta Net göç
oranı:
-0.82 göçmen/1000
nüfus (2007 tahmini)
Fas’ta Cinsiyet
oranı:
Doğumda:
1.05 erkek/kadın
15 yaş altı: 1.039 erkek/kadın15-64yaş arası: 0.994
erkek/kadın

65 yaş ve üzeri: 0.763
erkek/kadın

Toplam Nüfus: 0.994 erkek/kadın
(2007 tahmini)

Fas’ta Bebek
ölüm oranı:
Toplam: 1000
canlı doğumda
38.85
ölüm
Erkek: 1000 canlı doğumda
42.56
ölümKadın: 1000 canlı doğumda

34.96
ölüm (2007 tahmini)

Fas’ta Ortalama
yaşam süresi:
Toplam
nüfus:
71.22
yaş Erkek:
68.88
yaşKadın:
73.67
yaş (2007 tahmini)
Fas’ta
Doğurganlık oranı:
2.62 çocuk/kadın
(2007 tahmini)
Fas’ta Uyruk: İsim: Faslı
(tekil veya çoğul)
Sıfat: Faslı
Fas’ta Etnik
gruplr:
% 99.1 Arap –
Berberi, % 0.7 diğerleri % 0.2 Yahudi
Fas’ta Dinler: % 98.7 Müslüman, %
1.1 Hıristiyan, % 0.2 Yahudi
Fas’de Diller: Arapça (resmi),
Berberi lehçeleri konuşulmaktadır. İş, yönetim ve diplomaside
Fransızca kullanılmaktadır.
Fas’ta
Okuryazarlık oranı:
Tanım: 15
yaş ve üzeri okuyup yazabilir.
Toplam Nüfus: % 52.3 Erkek: % 65.7

Kadın: % 39.6 (2003 tahmini)

Yönetim  
Fas’ın
Ülke adı:
Kabul Edilen
Uzun Biçimi: Fas Krallığı
Kabul Edilen Kısa Biçimi: FasMahalli uzun biçimi: Al
Mamlakah al Maghribiyah

Mahalli kısa biçimi: Al Maghrib

Fas’ın
Bağımlılık durumu:
 
Fas’ın Yönetim
biçimi:
Ülkede yönetim
biçimi anayasal monarşidir.
Fas’ın
Başkenti:
İsim: Rabatcoğrafi koordinatları: 34 02 K, 6 51 B

zaman farkı: UTC 0 (Standart zaman boyunca Washington DC’den
5 saat ileri)

Fas’ın İdari
bölgeleri:
15 bölge
bulunmaktadır: Grand Casablanca, Chaouia-Ouardigha, Doukkala-Abda,
Fes-Boulemane, Gharb-Chrarda-Beni Hssen, Guelmim-Es Smara,
Laayoune-Boujdour-Sakia El Hamra, Marrakech-Tensift-Al Haouz,
Meknes-Tafilalet, Oriental, Rabat-Sale-Zemmour-Zaer, Souss-Massa-Draa,
Tadla-Azilal, Tanger-Tetouan, Taza-Al Hoceima-Taounate
Not: Fas, şu an Birleşik Devletler
yönetimi altında olan Batı Sahra’da hak iddia etmektedir.
Guelmim-Es Smara and Laayoune-Boujdour-Sakia El Hamr bölgeleri
Batı Sahra’da hak talep ettiği bölgelerdir. Tamamen Batı
Sahra’da kalan Oued Eddahab-Lagouira Fas’ın hak talep ettiği
başka bir bölgedir.

Fas’ta
Bağımsızlık:
2 Mart 1956
(Fransa’dan bağımsızlığını kazanması)
Fas’ın Milli
Bayramı:
Taht Günü – (Kral
VI. Muhammed’in tahta çıkması) 30 Temmuz (1999)
Fas Anayasası: 10 Mart 1972’de
hazırlanan anayasa, 4 Eylül 1992’da gözden geçirildi. Eylül
1996’da düzenlemeler yapıldı.
Fas’ta Kanun
sistemi:
Fransız, İspanyol
ve İslam hukukuna dayanan anayasanın hukuki incelemesi Yüce
Mahkeme Anayasa Meclisi’nde yapılmaktadır.
Fas’ta Oy
hakkı:
18 yaş; evrensel
ve zorunlu
Fas’ın
Katıldığı uluslar arası örgütler:
ABEDA, ACCT, AfDB,
AFESD, AMF, AMU, EBRD, FAO, G-77, IAEA, IBRD, ICAO, ICC, ICCt
(imza yetkisine sahip), ICRM, IDA, IDB, IFAD, IFC, IFRCS, IHO,
ILO, IMF, IMO, Interpol, IOC, IOM, IPU, ISO, ITU, ITUC, LAS,
MIGA, MINUSTAH, MONUC, NAM, OAS (gözlemci), OIC, OIF, OPCW, OSCE
(partner), PCA, UN, UNCTAD, UNESCO, UNHCR, UNIDO, UNITAR, UNOCI,
UNWTO, UPU, WCL, WCO, WHO, WIPO, WMO, WTO
Fas’ın Bayrak
şekli:
Bayrağın
ortasında kırmızı zemin üzerine yeşil, beş uçlu çizgiden oluşmuş
yıldız bulunmaktadır. Bu sembol, Süleyman’ın mührü olarak
bilinmektedir. Kırmızı rengin kullanılması Basra Körfezindeki
devletin bayraklarında daha çok görülmesine rağmen kırmızı ve
yeşil, Arap bayraklarının geleneksel renkleridir. Bayrak 1912’de
tasarlandı.
Ekonomi
Fas’ta
Ekonomiye genel bakış:
Fas,
Afrika’da en güçlü beşinci ekonomiye sahiptir. Ülkenin en büyük
gelir kaynağı tarımsal gübre yapımında kullanılan fosfattır.
Ülkede bir başka ekonomik gelir kaynağı ise turizmdir. Fas,
dünyanın en büyük kenevir ihracatçısıdır.
1990larda ekonomik denge
sağlanmasına karşın işsizlik sorunu bir türlü çözüme
kavuşturulamadı. Fas’ın sürekli artan yabancı enerji
kaynaklarına bağımlılığı, artan yoksulluk oranı, küçük ve orta
ölçekli yatırımcıları ülkeye çekememesi ülkenin başlıca ekonomik
sorunlarındandır. 2004’te Faslı yöneticiler yabancı
yatırımcıları ve ticareti teşvik etmek amacıyla Birleşik
Devletler ve Avrupa Birliği ile serbest ticaret antlaşmaları
imzaladı. Birleşik Devletlerle imzalanan serbest ticaret
antlaşması ile iki yönlü yapılan tüketici ve endüstriyel
ürünleri % 98’i gümrük vergisi olmadan ülkeye girebilecek.
Antlaşma, Ocak 2006’da yürürlüğe girdi.
Gayrisafi
yurtiçi hâsıla (GSYİH) (satın alma gücü paritesi):
152.5 milyar
$ (2006 tahmini)
Gayrisafi
yurtiçi hâsıla (GSYİH) (resmi döviz kuru):
58.07 milyar
$ (2006 tahmini)
Gayrisafi
yurtiçi hâsıla (GSYİH) – gerçek büyüme hızı):
% 9.3 (2006
tahmini)
Gayrisafi
yurtiçi hâsıla (GSYİH) – kişi başına (PPP):
4,600 $
(2006 tahmini)
Gayrisafi
yurtiçi hâsıla (GSYİH) – sektörlere göre dağılım:
Tarım: %
13.3Endüstri: %
31.2Hizmet: %
55.5
(2006 tahmini)
İş gücü:
11.25 milyon
kişi (2006 tahmini)
İş gücü- iş
alanlarına göre:
Tarım: % 40
Endüstri: % 15Hizmet: % 45 (2003 tahmini)
İşsizlik oranı:
% 19 (2005
tahmini)
Yoksulluk
sınırı altındaki nüfus:
Mevcut Değil.
Yüzdelik paya
göre ev geliri ya da gideri:
En az: % 10:
% 2.6
En fazla: % 10: %
30.9 (1998 – 99)
Enflasyon oranı
(tüketici fiyatları):
% 2.8 (2006
tahmini)
Fas Bütçesi: Gelirler:
15.85
milyar $
Giderler:
20.39
milyar $,
mevcut olmayan 2.19 milyar $ lık sermaye giderleri dâhil.
(2006 tahmini)
Fas’ta Tarım –
Ürünleri:
Buğday, arpa,
narenciye, şarap, zeytin, sebze, canlı hayvan
Sanayiler: Fosfat çıkarma ve
işleme, yiyecek işleme, deri ürünleri, tekstil ürünleri, yapı,
turizm
Fas’ın
Endüstriyel üretimin gelişme hızı:
% 4 (2006 tahmini)
Fas’ın Elektrik
üretimi:
18.48 milyar
kWh (2004)
Fas’ın Elektrik
tüketimi:
18.89 milyar
kWh (2004)
Fas’ın Elektrik
ihracatı:
0 kWh (2004)
Fas’ın Elektrik
ithalatı:
1.7 milyar kWh
(2004)
Fas’ın Petrol
üretimi:
300 bbl/gün (2004
tahmini)
Fas’ın Petrol
tüketimi:
170,000 bbl /gün
(2004 tahmini)
Fas’ın Petrol
ihracatı:
0 bbl /gün (2001)
Fas’ın Petrol
ithalatı:
147,800 bbl/
gün (2001)
Fas’ın Doğal
gaz üretimi:
50 milyon cu m
(2004 tahmini)
Fas’ın Doğal
gaz tüketimi:
50 milyon cu m
(2004 tahmini)
Fas’ta İhracat: 11.72 milyar
$ f.o.b (2006 tahmini)
Fas’ta İhracat
malları:
Giysi, balık,
inorganik kimyasallar, transistor, ham mineraller, gübre, petrol
ürünleri, meyve, sebze
Fas’ta İhracat
ortakları:
Fransa % 30.3,
İspanya % 18, Birleşik Krallık % 6.2, İtalya % 5.2, Hindistan %
4.1 (2005)
Fas’ta İthalat: 21.22 milyar
$ (2006 tahmini)
Fas’ta İthalat
malları:
Ham petrol,
tekstil dokuma, telekomünikasyon malzemeleri, buğday, gaz ve
elektrik, transistor, plastik
İthalat
ortakları:
Fransa % 18.2,
İspanya % 11, Suudi Arabistan % 6.8, Rusya % 6.8, İtalya % 6.1,
Çin % 5.2, Almanya % 4.7 (2005)
Fas Dış borç: 17.9 milyar
$ (2006 tahmini)
Fas Ekonomik
yardım – alıcı
ODA, 706 milyon $
(2004 tahmini)
Fas’ın Para
birimi (kod):
Fas Dirhemi
Döviz kurları: Fas
Dirheminin Amerikan Dolarına oranı:

8.7722
(2006),
8.865 (2005), 8.868
(2004), 9.574
(2003),
11.021

(2002)
Fas’ta
Mali yıl:
Takvim Yılı
İletişim  
Fas’ta
Telefonlar – kullanımdaki ana hatlar:
1.341 milyon
(2005)
Fas’ta
Telefonlar – cep telefonu:
12.393
milyon (2005)
Fas’ta Telefon
sistemi:
Genel
Değerlendirme: modern sistemler bulunmaktadır. Fakat ülkede her
100 kişiye sadece 4 ana hat düşmektedir.
Yerel: Açık-telefon
hatlarından, kablolardan, mikrodalga radyo röleleri
bağlantılarından oluşan gelişmiş bir sisteme sahiptir. İnternet
ülkede mevcut ama pahalıdır. Ana şalter merkezleri Rabat ve
Casablanca’dır. Ulusal ağın nerdeyse % 100’ü dijitaldir.
Uluslar arası: Ülke kodu 212,
Deniz altından kablolar – 7, Uydu dünya istasyonları – 2
Intelsat (Atlantik Okyanusu) ve 1 Arabsat. Mikrodalga radyo
röleleri Gibraltar’a, İspanya’ya ve Batı Sahra’ya ulaşmaktadır.
(2005)
Fas’ta Radyo
yayın istasyonları:
AM 27, FM 25, kısa
dalga 6 (1998)
Fas’ta
Televizyon yayın istasyonları:
35 ( artı 66
kesintisiz yayın) (1995)
Internet ülke
kodu:
.ma
Fas İnternet
sahibi:
3,218 (2006)
Internet
kullanıcıları:
4.6 milyon (2005)
Taşımacılık  
Fas’ta Hava
alanları:
60 (2006)
Döşeli pistleri
(asfalt) olan hava alanları:
Toplam: 263,047 m’ den fazla: 11

3,218
1,524’den
2,437 m ‘e: 7
914’den 1,523 m’ e: 1

914 m altı: 2 (2006)

Döşenmemiş
pistli (asfalt olmayan) hava alanları:
Toplam: 343,218
1,524’den
2,437 m ‘e: 2
1,524’den 2,437 m ‘e: 9

914’den 1,523 m’ e: 12

914 m altı: 11 (2006)

Karayolları: Toplam:
57,493
km Asfaltlanmış:
32,716
km (507
km.lik ekspres yol da dahildir.)
Asfaltlanmamış:
24,777
km (2004)
Fas’ta Limanlar
ve terminaller:
Agadir, Casablanca, Mohammedia,
Nador, Safi, Tangier
Askerlik  
Fas Kuvvet
Komutanlıkları:
Kraliyet Silahlı
Kuvvetleri: Fas Kraliyet Ordusu, Donanma, Kraliyet Fas Hava
Kuvvetleri (2007)
Askeri görev
yaşı ve zorunluluk:
18yaşına girenler
için askerlik hizmeti zorunludur. Gönüllü olarak askerlik
hizmeti de yapılabilir. Zorunlu askerlik hizmeti 18 aydır.
(2004)