Libya

 

Giriş:


LİBYA


Libya’nın Geçmişi:


Arkeolojik kanıtlar, Libya’nın
kıyı şeridinin MÖ 8. yüzyıldaki cilalı taş devri insanları
tarafından yurt olarak benimsendiğini göstermektedir. Bu insanlar,
sığırları evcilleştirmede ve ekinleri dikmede ustaydılar. Bu kültür
yaklaşık 1,000 yıl bu bölgede sürdü. Bu medeniyetten sonra
Berberiler yerleşti. Modern dönemlerde bilinen Libya’ya daha sonra
Yunanlılar, Romalılar, Vandallar ve Bizanslılar hâkim oldu. Araplar
MS. 7. yüzyılda bölgeye İslamiyet’i taşıdı. Bundan sonraki
yüzyıllarda yerli halk, İslam dini ile birlikte Arapçayı da
benimsedi. 16. yüzyılın ortalarına doğru Osmanlı Türkleri Libya’yı
işgal etti.


İtalyanlar 1911’de Trablus
çevresindeki bölgeyi Osmanlı Türklerinden aldı. Bölgedeki İtalyan
hâkimiyeti II. Dünya Savaşı’nda yenilmeleriyle 1943’te son buldu.
Libya daha sonra BM yönetimine geçti ve 1951’de bağımsızlığını
kazandı. 1969 askeri darbesinin ardından Albay Muammar Abu Minyar el
Kaddafi kendi politik sistemini olan Üçüncü Evrensel Teoriyi kabul
edip uygulamaya başladı. Sistem, kısmen kabile uygulamalarından
türeyen sosyalizmin ve İslam’ın bir birleşimidir. Bu sistemin Libya
halkına doğrudan demokrasi sunacağı farz edilmektedir. Kaddafi,
kendi ideolojisini Libya dışına taşımak ve Marksizm ve Kapitalizm
ideolojilerinin sonlarını getirmek amacıyla 1970 ve 1980lerde petrol
fonlarını kullanmıştır. 1990larda Kaddafi Avrupa ile olan
ilişkilerini geliştirmeye çalıştı. BM yaptırımları Nisan 1999’da
askıya alındı ve Libya, Lockerbie olayını çözmesinin ardından Eylül
2003’te kaldırıldı. Aralık 2003’te Libya geniş çapta zarar
verebilecek silahların geliştirilmesi için hazırlanan programların
durdurulduğunu tüm dünyaya duyurdu. Bu dönemden beri Kaddafi Avrupa
devletleri ile olan ilişkileri normale döndürmek için önemli
girişimlerde bulunmuştur. Çalışma seviyesindeki ve ticari
delegasyonların yanında birçok Avrupalı liderleri kabul etti ve 15
yıllık bir dönemde Avrupa’ya ilk gezisini düzenledi. Birleşik
Devletler Mayıs 2006’da Libya ile olan tüm diplomatik ilişkilere
devam etme kararı aldı ve Haziran’da Libya’nın terörü destekleyen
devlet olduğunu savunmaktan vazgeçti.


Askerlik


 

Libya
Kuvvet Komutanlıkları:


Görevli Silahlı Halk, Libya
Arap Donanması, Libya Arap Hava Kuvvetleri


Askeri görev yaşı ve zorunluluk:


17 yaşına girenler gönüllü
olarak askerlik hizmetini yerine getirebilirler. (2004)


Coğrafya


 


Libya’nın Konumu:


Kuzey Afrika’daki ülkenin
Akdeniz’e sınırı bulunmaktadır. Tunus ve Mısır’ın arasındadır.


Libya’nın Coğrafi Koordinatları:


25 00 K, 17 00 D


Libya’nın Harita dizini:


Afrika


Libya’nın Yüzölçümü:


toplam: 1,759,540 km²


toprak: 1,759,540 km²


su: 0 km²

Libya
Yüz ölçüm karşılaştırma:


Ülkenin yüzölçümü Alaska’dan
biraz büyüktür.


Libya’nın

Kara sınırları:


Toplam: 4,348 km


Komşu ülkeler: Cezayir 952 km,
Çad 1,055 km, Mısır 1,115 km, Nijer 354 km, Sudan 383 km, Tunus 459
km     


Libya’nın Kıyı boyu:


1,770 km


Libya’nın Deniz hakları:


Karasal deniz:12 nm


Not: Sidra Körfezi kapanma
hattı – 32 derece, 30 dk kuzeyi


Özel Avlanma Bölgesi: 62 nm


Libya’da İklim:


Kıyı boyunca Akdeniz iklimi
hâkimdir. İçi bölgelerde kuru çöl iklimi kendini gösterir.


Libya’da Zemin:


Genellikle verimsiz
topraklarla kaplıdır. Düz ve dalgalı ovalar, platolar ve çöküntü
bölgeleri bulunmaktadır.


Libya’nın Rakım uç değerleri:


En alçak noktası: Sabkhat
Ghuzayyil -47 m


En yüksek noktası: Bikku Bitti
2,267 m


Libya’nın Doğal Kaynakları:


Petrol, doğal gaz, jips


Libya’nın Toprak kullanımı:


Tarım alanı: % 1.03


Sürekli tarım ürünleri: % 0.19


Diğer: % 98.78 (2005)


Libya’da Sulanan arazi:


4,700 km² (2003)


Libya’da Doğal afetler:


Kum ve toz fırtınaları


Libya’nın Çevre – bugünkü sorunları:


Çölleşme, içme suyu
kaynaklarının çok sınırlı olması; Dünyadaki en büyük su gelişim
programı olan Büyük İnsan Yapımı Nehir Projesi ile Sahara altındaki
büyük su kaynaklarını kıyıdaki şehirlere getirmek amaçlanmaktadır.

Libya
Çevre – uluslar arası anlaşmalar:


Gruplar: Biyofarklılık, İklim
Değişikliği, İklim Değişimi – Kyoto Protokolü, Çölleşme, Tehlikedeki
Türler, Çevresel Modifikasyon, Tehlikeli Atıklar, Ozon tabakasının
korunması, Gemi Kirliliği, Sulak Alanlar, Balina Avcılığı, Deniz
İkmali


İmzalanmış ama onaylanmamış:
Deniz Kanunu

Libya

Coğrafya – not:


Ülkenin % 90’ından fazla çöl
veya yarı çöldür.     


Ekonomi


 


Libya’da Ekonomiye genel bakış:


Libya ekonomisi, petrol
sektöründen gelen gelirlere dayanmaktadır. Bu da ihracatın % 95’i,
GSYİH’nin % 25’i, kamu sektörü ücretlerinin % 60’ıdır.  Ülkenin
nüfusunun az olması ve enerji sektöründeki gelirler Libya’yı
Afrika’da en yüksek kişi başı GSYİH’ye sahip ülke yapmaktadır.
Libyalı memurlar, son dört yılda ülkeyi uluslar arası platforma
taşımak amacıyla birçok ekonomik reform uyguladı. BM yaptırımlarının
kaldırılması ülkeye doğrudan yabancı yatırımcıların gelmesini
sağladı. Özellikle bu yatırımlar enerji sektörüne yapıldı.


Libya, sosyalist ekonomisini
liberalleştirmek için daha çok uzun yol kat etmesi gerekmektedir.
Öncelikli adımı Dünya Ticaret Örgütü’ne üye olması gerekir. Ardından
bazı sübvansiyonları düşürmeli ve özelleştirme çabalarına hız
vermesi gerekir. Petrol üretimi ile ilgili olmayan sektörler
genişletilmektedir. Özellikle petrokimyasal, demir, çelik ve
alüminyum üretimine hız verilmektedir. İklim şartları ve verimli
toprak oranının az olması tarımsal üretimi düşürmektedir. Libya’nın
yaptığı ithalatın % 75’i yiyecektir. Su ile ilgili umutlar, İnsan
Yapımı Büyük Nehir Projesi’ne bağlanmaktadır. Ama önemli kaynaklar
da araştırılmaktadır. 


Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH) (satın alma gücü paritesi):


72.68 milyar $ (2006 tahmini)


Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH) (resmi döviz kuru):


34.2 milyar $ (2006 tahmini)


Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH) – gerçek büyüme hızı):


% 6.1 (2006 tahmini)


Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH) – kişi başına (PPP):


12,300 $  (2006 tahmini)


Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH) – sektörlere göre dağılım:


Tarım: % 7.3


Endüstri: % 51.3


Hizmet: % 41.4 (2006 tahmini)

İş
gücü:


1.787 milyon kişi (2006
tahmini)

İş
gücü- iş alanlarına göre:


Tarım: % 17


Endüstri: % 23


Hizmet: % 59 (2004 tahmini)


İşsizlik oranı:


% 30 (2006 tahmini)


Yoksulluk sınırı altındaki nüfus:


% 7.4 (2004)


Yüzdelik paya göre ev geliri ya da gideri:


En az: % 10: mevcut değil


En fazla: % 10: mevcut değil


Enflasyon oranı (tüketici fiyatları):


% 3.1 (2006 tahmini)

Libya
Bütçesi:


Gelirler: 33.34 milyar $  


Giderler: 19.3 milyar $, 5.6
milyar $ lık sermaye giderleri dâhil.


(2006 tahmini)


Libya’da Tarım – Ürünleri:


Buğday, arpa, zeytin, hurma,
narenciye, sebze, yer fıstığı, soya fasulyesi, büyükbaş hayvan


Sanayiler:


Petrol, çimento, demir çelik
sanayi, yiyecek işleme, tekstil, el sanatları


Libya’nın Endüstriyel üretimin gelişme hızı:


Mevcut değil


Libya’nın Elektrik üretimi:


19.44 milyar kWh (2004)


Libya’nın Elektrik tüketimi:


18.08 milyar kWh (2004)


Libya’nın Elektrik ihracatı:


0 kWh (2004)


Libya’nın Elektrik ithalatı:


0 milyar kWh (2004)


Libya’nın Petrol üretimi:


1.72 milyon bbl/gün (2006
tahmini)


Libya’nın Petrol tüketimi:


237,000 bbl /gün (2004
tahmini)


Libya’nın Petrol ihracatı:


1,34 milyon bbl /gün (2004)


Libya’nın Petrol ithalatı:


0 bbl/ gün


Libya’nın Doğal gaz üretimi:


8.06 milyar cu m (2004
tahmini)


Libya’nın Doğal gaz tüketimi:


5.93 milyar cu m (2004
tahmini)


Libya’da İhracat:


37.02 milyar $ f.o.b  (2006
tahmini)


Libya’da İhracat malları:


Ham petrol, rafine edilmiş
petrol ürünleri, doğal gaz, kimyasallar


Libya’da İhracat ortakları:


İtalya % 37.4, Almanya % 14.8,
İspanya % 7.8, Birleşik Devletler % 6.2, Fransa % 5.6, Türkiye % 5.4
(2006)


Libya’da İthalat:


14.47 milyar $ f.o.b (2006
tahmini)


Libya’da İthalat malları:


Makine, yarı işlenmiş eşyalar,
yiyecek, taşımacılık malzemeleri, tüketici ürünleri


İthalat ortakları:


İtalya % 18.8, Almanya % 7.8,
Çin % 7.5, Tunus % 6.2, Fransa % 5.8, Türkiye % 5.2, Güney Kore %
4.8, Birleşik Devletler % 4.6, Birleşik Krallık % 4 (2006)

Libya
Dış borç:


4.492 milyar $ (2006 tahmini)

Libya
Ekonomik yardım – alıcı


ODA, 18 milyon $ (2004
tahmini)


Libya’nın Para birimi (kod):


Libya Dinarı

Döviz
kurları:


Libya Dinarının Amerikan
Dolarına oranı: 1.3108 (2006), 1.3084 (2005), 1.305 (2004), 1.2929
(2003), 1.2707 (2002)

Halk


 


Libya’nın Nüfusu:


6,036,914 kişi (Temmuz 2007
tahmini)

Yaş
dağılımı:


0–14 yaş: % 33.4 ( erkek
1,029,096 / kadın 985,606)


15–64 yaş: % 62.4 ( erkek
1,940,287 / kadın 1,827,429)


65 yaş ve üstü: % 4.2 ( erkek
124,892 / kadın 129,604)


(2007 tahmini)


Libya’da Ortalama yaş:


Toplam: 23.3 yaş


Erkek: 23.4 yaş


Kadın: 23.2 yaş (2007 tahmini)


Libya’da Nüfus artış oranı:


% 2.262 (2007 tahmini)


Libya’da Doğum oranı:


26.09 doğum/1000 nüfus (2007
tahmini)


Libya’da Ölüm oranı:


3.47 ölüm/1000 nüfus (2007
tahmini)


Libya’da Net göç oranı:


0 göçmen/1000 nüfus (2007
tahmini)


Libya’da Cinsiyet oranı:


Doğumda: 1.05 erkek/kadın


15 yaş altı: 1.044 erkek/kadın


15-64yaş arası: 1.062
erkek/kadın


65 yaş ve üzeri: 0.964
erkek/kadın


Toplam Nüfus: 1.052
erkek/kadın (2007 tahmini)


Libya’da Bebek ölüm oranı:


Toplam: 1000 canlı doğumda
22.82 ölüm


Erkek: 1000 canlı doğumda
25.07 ölüm


Kadın: 1000 canlı doğumda
20.47 ölüm (2007 tahmini)


Libya’da Ortalama yaşam süresi:


Toplam nüfus: 76.88 yaş


Erkek: 74.64 yaş


Kadın: 79.23 yaş (2007
tahmini)


Libya’da Doğurganlık oranı:


3.21 çocuk/kadın (2007
tahmini)


Libya’da Uyruk:


İsim: Libyalı (tekil veya
çoğul)


Sıfat: Libyalı


Libya’da Etnik gruplar:


 % 97 Berberiler ve Araplar, %
3 diğerleri (Yunanlılar, Maltalılar, İtalyanlar, Mısırlılar,
Pakistanlılar, Türkler, Hintliler ve Tunuslular)

Libya - Etnik Gruplar


Libya’da Dinler:


% 97 Sünni Müslüman, % 3
diğerleri 


Libya’da Diller:


Arapça, İtalyanca ve İngilizce
birçok büyük şehirde konuşulmaktadır.


Libya’da Okuryazarlık oranı:


Tanım: 15 yaş ve üstü
okuyabilir ve yazabilir.


Toplam Nüfus: % 82.6


Erkek: % 92.4


Kadın: % 72


İletişim


 


Libya’da Telefonlar – kullanımdaki ana hatlar:


750,000 (2003)


Libya’da Telefonlar – cep telefonu:


234,800 (2004)


Libya’da Telefon sistemi:


Genel Değerlendirme:
telekomünikasyon sistemleri modernize edilmektedir. Cep telefonu
sistemi ülkede 1996’da kuruldu.


Yerel: 14 dünya istasyonu ile
birlikte yerel uydu sistemi vardır. Mikrodalga radyo rölesi
mevcuttur.


Uluslar arası: Ülke kodu 218,
uydu dünya istasyonları – 4 Intelsat, Arabsat ve Intersputnik mevcut
değil, Fransa’ya ve İtalya’ya denizaltından kablolar gitmektedir.
Tunus ve Mısır’a mikro dalga radyo rölesi ulaşır. Yunanistan’a
troposfer yayılımı vardır. Medarabtel’e üyedir. (1999)  


Libya’da Radyo yayın istasyonları:


AM 16, FM 3, kısa dalga 3
(2001)


Libya’da Televizyon yayın istasyonları:


12 (ek olarak 1 kesintisiz
yayın) (1999)


Internet ülke kodu:


.ly

Libya
İnternet sahibi:


31 (2006)


Internet kullanıcıları:


205,000 (2005)


Taşımacılık


 


Libya’da Hava alanları:


141 (2006)

Döşeli
pistleri (asfalt) olan hava alanları:


Toplam: 60

3,047 m’ den fazla: 23


2,438’den 3,047 m ‘e: 6


1,524’den 2,437 m ‘e: 23


914’den 1,523 m’ e: 6


914 m altı:2 (2006)


Döşenmemiş pistli (asfalt olmayan) hava alanları:


Toplam: 81


3,047 m’ den fazla: 5


2,438’den 3,047 m ‘e: 2


1,524’den 2,437 m ‘e: 15


914’den 1,523 m’ e: 41


914 m altı: 18 (2006)


Karayolları:


Toplam: 83,200 km


Asfaltlanmış: 47,590 km


Asfaltlanmamış: 35,610 km
(1999)


Libya’da Limanlar ve terminaller:


As Sidrah, Az Zuwaytinah,
Marsa al Burayqah, Ra’s Lanuf, Trablus, Zawiyah


Yönetim


 


Libya’nın

Ülke adı:


Kabul Edilen Uzun Biçimi:
Büyük Sosyalist Halkın Libya Arap Cumhuriyeti


Kabul Edilen Kısa Biçimi:
Libya


Mahalli uzun biçimi: Al
Jumahiriyah al Arabiyah al Libiyah ash Shabiyah al Ishtirakiyah al
Uzma


Mahalli kısa biçimi yok


Libya’nın Bağımlılık durumu:


 


Libya’nın Yönetim biçimi:


Ülkenin yönetim biçimi
cumhuriyettir (emekçiler devleti); yerel konseyler yoluyla halk
tarafından yönetilmektedir. Otoriter bir devlettir.


Libya’nın Başkenti:


İsim: Trablus


Coğrafi koordinatları: 32 54
K, 13 11 D


Zaman farkı: UTC+2 (Standart
zaman boyunca Washington DC’den 7 saat ileri)


Libya’nın İdari bölgeleri:


25 belediye: Ajdabiya, Al ‘Aziziyah,
Al Fatih, Al Jabal al Akhdar, Al Jufrah, Al Khums, Al Kufrah, An
Nuqat al Khams, Ash Shati’, Awbari, Az Zawiyah, Banghazi, Darnah,
Ghadamis, Gharyan, Misratah, Murzuq, Sabha, Sawfajjin, Surt,
Tarabulus, Tarhunah, Tubruq, Yafran, Zlitan


Not: 25 belediyenin yerini 13
bölge aldı.


Libya’da Bağımsızlık:


24 Aralık 1951 (BM
mütevelliliğinden ayrılma)


Libya’nın Milli Bayramı:


İhtilal Günü – 1 Eylül (1969)

Libya
Anayasası:


Ülkenin kendine özgü anayasası
bulunmamaktadır. Not: Eylül 1969’daki askeri darbenin ardından
İhtilalci Komutanlık Konseyi var olan anayasayı Aralık 1969’da
Anayasa Bildirgesi ile değiştirmiştir. Mart 1977’de Libya, Halkın
Otoritesinin Kurulma Bildirgesini kabul etti. 


Libya’da Kanun sistemi:


İtalyan ve Fransız sivil hukuk
sistemlerine ve İslam hukukuna dayanır. Ayrı dini mahkemeler yoktur.
Yasama hareketlerinin anayasal inceleme mercisi yoktur. Zorunlu ICJ
yargı yetkisini kabul etmez.


Libya’da Oy hakkı:


18 yaş; evrensel ve zorunlu


Libya’nın Katıldığı uluslar arası örgütler:


ABEDA, AfDB, AFESD, AMF, AMU,
AU, CAEU, COMESA, FAO, G–77, IAEA, IBRD, ICAO, ICRM, IDA, IDB, IFAD,
IFC, IFRCS, ILO, IMF, IMO, IMSO, Interpol, IOC, IOM, IPU, ISO, ITSO,
ITU, LAS, MIGA, NAM, OAPEC, OIC, OPCW, OPEC, PCA, UN, UNCTAD,
UNESCO, UNIDO, UNWTO, UPU, WCL, WCO, WFTU, WHO, WIPO, WMO, WTO
(gözlemci)


Libya’nın Bayrak şekli:


Düz yeşil renktedir. Yeşil
İslamiyet’in geleneksel rengidir.