Macaristan

 

Giriş:


MACARİSTAN


Macaristan’ın Geçmişi:


Roma İmparatorluğu zamanında
Tuna nehrinin batısı Pannonia olarak bilinmekteydi. Batı Roma
İmparatorluğu Germen kabilelerinin göçleri sebebiyle çöktükten sonra
Kavimler Göçü sırasında Orta Asya’dan Avrupa’ya doğru gerçekleşti.
Avrupa Hun İmparatorluğu’nun hükümdarı Attila, devleti burada kurdu.
Macaristan’ın İngilizce adı ‘Hungary’ Avrupa Hun imparatorluğu’ndan
gelmektedir. Hunlardan sonra bölgeye 10. yüzyıla kadar Ostrogotlar,
Slav kabileleri, Avarlar, Bulgarlar hâkim olmaya çalıştı. 1000
yılında Kral Saint Stephen, Macaristan Krallığı’nı kurdu. Ayrıca
Macaristan’ın ilk Hıristiyan kralıdır. Zamanla, Arpads hanedanlığı
altındaki ülke büyük Avrupa medeniyetlerine katılmaya başladı.
1308’e kadar Angevinler tarafından yönetilen Macaristan Krallığı,
1330’da Wallaçya’yı, 1359’da Moldavya’yı kaybetti.


1500’lü yıllarda Macaristan’da
Osmanlı İmparatorluğu rüzgârı esmeye başladı. İmparatorluğun
bölgedeki egemenliği 2 yüzyıl sürdü. 1526’daki Mohaç Meydan
Savaşı’nda kesin bir zafer kazanarak Osmanlılar Macaristan’daki
yerlerini kesinleştirdiler. 150 yıl sonra 17.yüzyılın sonunda
Avusturya ve Hıristiyan müttefikleri Osmanlı imparatorluğu’ndan bazı
bölgeleri aldı ve Avusturya – Macaristan İmparatorluğu kuruldu. I.
Dünya Savaşında milliyetçilik akımlarının da etkisiyle bu
imparatorluk Osmanlı İmparatorluğu ile birlikte parçalandı.  II:
Dünya Savaşı’ndan sonra ise Rusya’dan yayılan komünizmin etkisi
altına girdi. Ülke 1956’da bir ayaklanma sonucunda Varşova
Paktı’ndan çekildiğini iddia etti. Bunun sonucunda Moskova’dan
askeri bir müdahale ile karşılaştı. 1968’de Janos Kadar’ın
liderliğinde Macaristan’da ekonomiyi liberalleştirme hareketleri
başladı. İlk çok partili seçimler 1990’da yapıldı ve ülke serbest
Pazar ekonomi yapısına başladı. 1999’da NATO’ya, 2004’te AB’ye üye
oldu.


Askerlik


 


Macaristan Kuvvet Komutanlıkları:


Kara Kuvvetleri, Macar Hava
Kuvvetleri (2006)

Askeri
görev yaşı ve zorunluluk:


18 yaşına girenler gönüllü
olarak askerlik hizmetini yapabilirler. Zorunlu askerlik hizmeti
Haziran 2004’te kaldırıldı. (2004)  


Macaristan’ın Coğrafi Koordinatları:


47 00 K, 20 00 D


Macaristan’ın Harita dizini:


Avrupa


Macaristan’ın Yüzölçümü:


Toplam: 93,030 km²


Toprak: 92,340 km²


Su: 690 km²


Macaristan Yüz ölçüm karşılaştırma:


Yüzölçümü Indiana’dan biraz
küçüktür.


Macaristan’ın

Kara sınırları:


Toplam: 2,171 km.


Sınır Komşuları: Avusturya 366
km, Hırvatistan 329 km, Romanya 443 km, Sırbistan 151 km, Slovakya
677 km, Slovenya 102 km, Ukrayna 103 km


Macaristan’ın Kıyı boyu:


Denize kıyısı bulunmamaktadır.


Macaristan’ın Deniz hakları:


Deniz hakkı yoktur.  


Macaristan’da İklim:


Ilıman iklim hâkimdir. Kışlar
serin ve bulutlu ve yağışlı iken yazlar sıcaktır.


Macaristan’da Zemin:


İnişli çıkışlı ovalar ile düz
bölgeler yer alır. Slovakya sınırında tepeler ve dağlar yükselir.


Macaristan’ın Rakım uç değerleri:


En alçak noktası: Tisza Nehri
78 m


En yüksek noktası: Kekes 1,014
m


Macaristan’ın Doğal Kaynakları:


Boksit, kömür, doğal gaz,
verimli topraklar, ekilebilir arazi


Macaristan’ın Toprak kullanımı:


Tarım alanı: % 49.58


Sürekli tarım ürünleri: % 2.06


Diğer: % 48.36 (2005)


Macaristan’da Sulanan arazi:


2,300 km² (2003)


Macaristan’da Doğal afetler:


Yıkıcı etkiye sahip depremler


Macaristan’ın Çevre – bugünkü sorunları:


Macaristan’ın AB
standartlarına göre atık yönetimi, enerji verimliliğinde, hava, su,
toprak ve su kirliliği standartlarının yükselmesi için büyük
yatırımlar yapılması gerekmektedir.


Macaristan Çevre – uluslar arası anlaşmalar:


Gruplar: Hava Kirliliği, Hava
Kirliliği – Nitrojen Oksitler, Hava Kirliliği – Kalıcı Organik
Kirletici Maddeler, Hava Kirliliği – Sülfür 85, Hava Kirliliği –
Sülfür 94,  Hava Kirliliği – Uçucu Organik Bileşenler, Antarktik
Antlaşması, Biyofarklılık, İklim Değişikliği, İklim Değişikliği –
Kyoto Protokolü Çölleşme, Tehlikedeki Türler, Tehlikeli Atıklar,
Çevresel Modifikasyon, Ozon tabakası korunması, Deniz Kanunu, Deniz
İkmali, Gemi Kirliliği, Sulak Alanlar, Balina Avcılığı


İmzalanmış ama onaylanmamış:
belirtilen antlaşmalardan hiçbiri


Macaristan

Coğrafya – not:


Denize kıyısı bulunmamaktadır;
Batı Avrupa ve Balkan Yarımadası arasında stratejik öneme sahiptir.
Ayrıca Ukrayna ile Akdeniz Çanağı arasında yer alması ülkeye başka
bir önem de katar. Kuzeyden güneye doğru akan Tuna ve Tisza
nehirleri ülkeyi üç büyük bölgeye böler.


Ekonomi


 


Macaristan’da Ekonomiye genel bakış:


Macaristan, AB’ye girmesiyle
merkezi bir ekonomiden Pazar ekonomisine doğru geçiş yapmıştır ve
kişi başı GSYİH’si AB – 25 ortalamasının üçte ikisidir. AB’ye giriş
ile birlikte ekonomisi de gelişmeye devam etmektedir. Özel sektör
GSYİH’nin % 80’ini oluşturmaktadır. Ülke, Orta Avrupa’ya akan
yabancı yatırımların üçte birini almaktadır. Macar firmalarında
yabancı ortaklık veya yabancı menşeli firmalar ülke çapında oldukça
yaygındır. Uluslar arası gözlemciler, Macaristan’ın mali ve şu anki
hesap açıkları ile ilgili büyük endişeleri olduğunu dile
getirmektedir. Enflasyon oranı 1998’de % 14 iken 2006’da % 3.7’ye
düşmüştür. Fakat işsizlik oranı hala % 6’nın üzerinde kalmıştır.
Macaristan iş gücünün ülke nüfusuna oranı % 57’dir. Şu anki yönetim
ciddi bir program uygulamaya başladı. Bu programın amacı ticari
açığı ve kamu açığını kapatmaktır. Sağlık alanı reformu, vergi
reformu ve yerel yönetimlerin finanse edilmesi ile ilgili reformlar
da yönetimin programının dâhilindedir. Ayrıca Euro’ya geçiş ile
ilgili bazı sorunlar halledilmeye çalışılmaktadır. Macaristan,
Polonya haricinde A sayısını alamayan bir diğer ülkedir.  

   

 

 


Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH) (satın alma gücü paritesi):


175.2 milyar $ (2006 tahmini)


Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH) (resmi döviz kuru):


113.2 milyar $ (2006 tahmini)


Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH) – gerçek büyüme hızı):


% 3.9 (2006 tahmini)


Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH) – kişi başına (PPP):


17,600 $  (2006 tahmini)


Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH) – sektörlere göre dağılım:


Tarım: % 3.1


Endüstri: % 32.1


Hizmet: % 64.8 (2006 tahmini)

  İş
gücü:


4.2 milyon kişi (2006 tahmini)

  İş
gücü- iş alanlarına göre:


Tarım: % 5.5


Endüstri: % 33.3


Hizmet: % 61.2 (2003)

 
İşsizlik oranı:


% 7.4 (2006 tahmini)


Yoksulluk sınırı altındaki nüfus:


% 8.6 (1993 tahmini)


Yüzdelik paya göre ev geliri ya da gideri:


En az: % 10: % 4.1


En fazla: % 10: % 22.2 (2002)


Enflasyon oranı (tüketici fiyatları):


% 3.7 (2006 tahmini)


Macaristan Bütçesi:


Gelirler: 48.73 milyar $  


Giderler: 59.62 milyar $,
mevcut olmayan sermaye giderleri dâhil.


(2006 tahmini)


Macaristan’da Tarım – Ürünleri:


Buğday, mısır, ayçiçeği
tohumu, patates, şeker pancarı, domuz, sığır, kümes hayvanları, süt
ürünleri


Sanayiler:


Madencilik, metalürji, yapı
malzemeleri, işlenmiş yiyecek, tekstil ürünleri, kimyasallar,
motorlu taşıtlar


Macaristan’ın Endüstriyel üretimin gelişme hızı:


% 9.5 (2006 tahmini)


Macaristan’ın Elektrik üretimi:


31.83 milyar kWh (2004)


Macaristan’ın Elektrik tüketimi:


37.1 milyar kWh (2004)


Macaristan’ın Elektrik ihracatı:


6.3 milyar kWh (2004)


Macaristan’ın Elektrik ithalatı:


13.8 milyar kWh (2004)


Macaristan’ın Petrol üretimi:


47,530 bbl/gün (2004 tahmini)


Macaristan’ın Petrol tüketimi:


132,000 bbl /gün (2004
tahmini)


Macaristan’ın Petrol ihracatı:


47,180 bbl /gün (2001)


Macaristan’ın Petrol ithalatı:


94,000 bbl/ gün (2004)


Macaristan’ın Doğal gaz üretimi:


2.963 milyar cu m (2004
tahmini)


Macaristan’ın Doğal gaz tüketimi:


14.46 milyar cu m (2004
tahmini)


Macaristan’ın Doğal gaz ihracatı:


0 cu m (2004 tahmini)


Macaristan’ın Doğal gaz ithalatı:


11.42 milyar cu m (2004
tahmini)


Macaristan’da İhracat:


67.99 milyar $ f.o.b (2006
tahmini)


Macaristan’da İhracat malları:


Makine ve malzeme % 61.1,
diğer imalatlar % 28.7, yiyecek maddeleri % 6.5, ham maddeler % 2,
yakıt ve elektrik % 1.6 (2003)


Macaristan’da İhracat ortakları:


Almanya % 29.5, İtalya % 5.6,
Avusturya % 5, Fransa % 5, Birleşik Krallık % 4.5, Romanya % 4.2,
Polonya % 4 (2006)


Macaristan’da İthalat:


69.75 milyar $ f.o.b (2006
tahmini)


Macaristan’da İthalat malları:


Makine ve malzeme % 51.6,
diğer imalatlar % 35.7, yakıt ve elektrik % 7.7, yiyecek maddeleri %
3.1, hammaddeler % 2 (2003)


İthalat ortakları:


Almanya % 27.2, Rusya % 8.4,
Çin % 7.1, Avusturya % 6.2, Fransa % 4.7, İtalya % 4.5, Hollanda %
4.3, Polonya % 4.2 (2006)


Macaristan Dış borç:


107.3 milyar $ (30 Haziran
2006)


Macaristan Ekonomik yardım – alıcı


Mevcut AB yapısal uyum
fonundan 3.4 milyar $ (2004–06)


Macaristan’ın Para birimi (kod):


Fiyorin

Döviz
kurları:


Fiyorinin Amerikan Dolarına
oranı: 210.39 (2006), 199.58 (2005), 202.75 (2004), 224.31 (2003),
257.89 (2002)

Halk


 


Macaristan’ın Nüfusu:


9,956,108 kişi (Temmuz 2007
tahmini)

Yaş
dağılımı:


0–14 yaş: % 15.3 ( erkek
785,643 / kadın 741,907)


15–64 yaş: % 69.3 ( erkek
3,399,926 / kadın 3,498,403)


65 yaş ve üstü: % 15.4 ( erkek
554,356 / kadın 975,873) (2007 tahmini)


Macaristan’da Ortalama yaş:


Toplam: 38.9 yaş


Erkek: 36.5 yaş


Kadın: 41.5 yaş (2007 tahmini)


Macaristan’da Nüfus artış oranı:


% – 0.253 (2007 tahmini)


Macaristan’da Doğum oranı:


9.66 doğum/1000 nüfus (2007
tahmini)


Macaristan’da Ölüm oranı:


13.05 ölüm/1000 nüfus (2007
tahmini)


Macaristan’da Net göç oranı:


0.86 göçmen/1000 nüfus (2007
tahmini)


Macaristan’da Cinsiyet oranı:


Doğumda: 1.06 erkek/kadın


15 yaş altı: 1.059 erkek/kadın


15-64yaş arası: 0.972
erkek/kadın


65 yaş ve üzeri: 0.568
erkek/kadın


Toplam Nüfus: 0.909
erkek/kadın (2007 tahmini)


Macaristan’da Bebek ölüm oranı:


Toplam: 1000 canlı doğumda
8.21 ölüm


Erkek: 1000 canlı doğumda 8.91
ölüm


Kadın: 1000 canlı doğumda 7.46
ölüm (2007 tahmini)


Macaristan’da Ortalama yaşam süresi:


Toplam nüfus: 72.92 yaş


Erkek: 68.73 yaş


Kadın: 77.38 yaş (2007
tahmini)


Macaristan’da Doğurganlık oranı:


1.33 çocuk/kadın (2007
tahmini)


Macaristan’da Uyruk:


İsim: Macar (tekil veya çoğul)


Sıfat: Macar


Macaristan’da Etnik gruplar:


Macar % 92.3, Roma % 1.9, %
diğerleri veya bilinmiyor (2001 nüfus sayımı)


Macaristan’da Dinler:


Roma Katolik % 51.9, Kalvinist
% 15.9, Lüther % 3, Roma Katolik % 2.6, diğer Hıristiyan % 1,
diğerleri veya belirlenmemiş % 11.1, hiçbir dini benimsememiş % 14.5
(2001 nüfus sayımı)


Macaristan’da Diller:


Macarca % 93.6, diğerleri veya
belirlenmemiş % 6.4 (2001 nüfus sayımı)


Macaristan’da Okuryazarlık oranı:


Tanım: 15 yaş ve üzeri okuyup
yazabilir.


Toplam Nüfus: % 99.4


Erkek: % 99.5


Kadın: % 99.3(2003
tahmini)     


İletişim


 


Macaristan’da Telefonlar – kullanımdaki ana hatlar:


3.356 milyon (2005)


Macaristan’da Telefonlar – cep telefonu:


9.32 milyon (2005)


Macaristan’da Telefon sistemi:


Genel Değerlendirme: Telefon
sistemi modernize edilmiştir ve iletişim hizmeti bakımından tüm
talepleri karşılayabilir.


Yerel: Sistem dijital hale
getirilmektedir. Ana şalter hizmetleri fiber optik kablolarla ve
mikrodalga radyo rölesi ile ülkede cep telefonu kullanımı ve hizmeti
yaygındır.


Uluslar arası: Ülke kodu 36,
Ülkenin tüm komşu ülkelerle fiber optik kablo bağlantıları
bulunmaktadır. Uluslar arası şalter Budapeşte’dedir. Uydu dünya
istasyonları – 2 Intelsat (Atlantik Okyanusu ve Hint Okyanusu
bölgeleri), 1 Inmarsat,


Macaristan’da Radyo yayın istasyonları:


AM 17, FM 57, kısa dalga 3
(1998)


Macaristan’da Televizyon yayın istasyonları:


35 (ek olarak 161 kesintisiz
yayın) (1995)


Internet ülke kodu:


.hu


Macaristan İnternet sahibi:


608,085 (2006)


Macaristan’ın

Ülke adı:


Kabul Edilen Uzun Biçimi:
Macaristan Cumhuriyeti


Kabul Edilen Kısa Biçimi:
Macaristan


Mahalli uzun biçimi: Magyar
Koztarsasag


Mahalli kısa biçimi:
Magyarorszag


Macaristan’ın Bağımlılık durumu:


 


Macaristan’ın Yönetim biçimi:


Ülkede yönetim biçimi
parlamenter demokrasidir.  


Macaristan’ın Başkenti:


İsim: Budapeşte  


Coğrafi koordinatları: 47 30
K, 19 05 D


Zaman farkı: UTC+1 (Standart
zaman boyunca Washington DC’den 6 saat ileri)


Gün ışığından yararlanma
süresi: +1saat, Mart ayı son Pazar günü başlar; Ekim ayı son Pazar
günü sona erer.


Macaristan’ın İdari bölgeleri:


19 ilçe, 22 il ve 1 başkent
bulunmaktadır.


İlçeler:

Bacs-Kiskun, Baranya, Bekes, Borsod-Abauj-Zemplen, Csongrad, Fejer,
Gyor-Moson-Sopron, Hajdu-Bihar, Heves, Jasz-Nagykun-Szolnok, Komarom-Esztergom,
Nograd, Pest, Somogy, Szabolcs-Szatmar-Bereg, Tolna, Vas, Veszprem,
Zala


İller:

Bekescsaba, Debrecen, Dunaujvaros, Eger, Gyor, Hodmezovasarhely,
Kaposvar, Kecskemet, Miskolc, Nagykanizsa, Nyiregyhaza, Pecs,
Salgotarjan, Sopron, Szeged, Szekesfehervar, Szekszard, Szolnok,
Szombathely, Tatabanya, Veszprem, Zalaegerszeg


Başkent:

Budapeşte 


Macaristan’da Bağımsızlık:


1001 (Kral I. Stephen
tarafından birleştirme)


Macaristan’ın Milli Bayramı:


Saint Stephen Günü – 20
Ağustos


Macaristan Anayasası:


18 Ağustos 1949’da onaylandı,
20 Ağustos 1949’da yürürlüğe girdi ve 19 Nisan 1972’de gözden
geçirildi. 18 Ekim 1989’da yapılan yenileme bireyler için ve
başbakanın üzerindeki anayasal kontrollerin yapılası için gereken
hakları sağladı. 1997’de düzenleme hukuki sisteminin verimlilik
düzeyini arttırdı.  


Macaristan’da Kanun sistemi:


Alman-Avusturyalı hukuk
sistemine dayanır. Belli şartlar altında zorunlu ICJ yargılama
yetkisini kabul eder.


Macaristan’da Oy hakkı:


18 yaş; evrensel


Macaristan’ın Katıldığı uluslar arası örgütler:


ACCT (gözlemci), Avustralya
Grubu, BIS, CE, CEI, CERN, EAPC, EBRD, EIB, ESA (yardımcı devlet),
EU, FAO, G- 9, IAEA, IBRD, ICAO, ICC, ICCt, ICRM, IDA, IEA, IFC,
IFRCS, ILO, IMF, IMO, IMSO, Interpol, IOC, IOM, IPU, ISO, ITSO, ITU,
ITUC, MIGA, MINURSO, NAM (misafir), NATO, NEA, NSG, OAS (gözlemci),
OECD, OIF (gözlemci), OPCW, OSCE, PCA, SECI, UN, UNCTAD, UNESCO,
UNFICYP, UNHCR, UNIDO, UNOMIG, UNWTO, UPU, WCL, WCO, WEU (üye), WFTU,
WHO, WIPO, WMO, WTO, ZC, WTO, ZC


Macaristan’ın Bayrak şekli:


Üç eşit kalınlıkta yatay şerit
ve şeritlerin sırası üstten alta olmak üzere kırmızı, beyaz ve
yeşildir.