Makedonya

 

Giriş:
MAKEDONYA


Makedonya’nın Geçmişi:


Bugünkü Makedonya
Cumhuriyeti’ni oluşturan bölgede birçok eski medeniyet, devlet ve
imparatorluk kurulmuştur. Bölgenin ilk kayıtlı tarihi Painonia
Thraco – Illylian krallığıdır. Bölgede zamanla eski Makedonlar, Roma
Cumhuriyeti, Roma İmparatorluğu, Bizans İmparatorluğu, Bulgar
İmparatorluğu, Sırp imparatorluğu ve Osmanlı imparatorluğu hâkim
oldu.


Makedonya Cumhuriyeti’nin
yönettiği topraklar daha önce Yugoslavya Sosyalist Federal
Cumhuriyeti’nin güneyi idi. Şu anki sınırları II. Dünya Savaşının
ardından belirlendi. Yugoslavya Halk Federal Cumhuriyeti Makedonya
Halk Cumhuriyeti’ni kurdu ve Yugoslavya içinde ayrı bir devlet
olarak tanıdı.


Makedonya bağımsızlığını
Yugoslavya’dan 1991’de kazandı. Fakat Helenistik ad ve sembol olarak
düşünülen bölgede yeni bir devletin kurulmasına karşı Yunanlıları
itirazı ülkenin uluslar arası tanınmasını geciktirdi.  1995’te
Yunanistan 20 ay süren ticaret ambargosunu kaldırdı ve her iki ülke
ilişkilerini normale döndürme kararı aldı. Birleşik Devletler,
ülkeye anayasal adı olan Makedonya Cumhuriyeti olarak hitap etmeye
başladı. 2004’te Yunanistan ve Makedonya arasında isim sorunun
çözmek için görüşmeler devam etti. Politik ve ekonomik
eşitsizliklerin kızdırdığı bazı etnik Arnavutlar, 201’de
Makedonya’daki Arnavut nüfusun da desteğini kazandıran ayaklanma
başlattı ve bu uluslar arası platformda soruna sebep oldu. Bunun
sonucunda azınlığın haklarını arttıran birtakım yeni yasalar
çıkartıldı.  Komşu Kosova’nın belirlenmemiş konumu, Çerçeve
Antlaşmasının uygulamaya konulması ve zayıf bir ekonomi Makedonya
için önemli sorunlar olmaya devam etmektedir. 


 


Askerlik


 


Makedonya Kuvvet
Komutanlıkları:


Makedonya Cumhuriyeti Ordusu,
Birleşik Hazır Komutası, Alt Hava Kanat Birliği, Özel Operasyon
Alayı (2007)    


Askeri görev yaşı ve
zorunluluk:


Zorunlu askerlik hizmeti
2006’nın ortasına kadar kademelendirildi. 18 yaşına girenlerin
askerlik hizmeti yapması zorunludur. (2007)


Coğrafya


 


Makedonya’nın Konumu:


Güneydoğu Avrupa’daki ülke
Yunanistan’ın kuzeyinde yer alır.


Makedonya’nın Coğrafi
Koordinatları:


41 50 K, 22 00 D


Makedonya’nın Harita dizini:


Avrupa


Makedonya’nın Yüzölçümü:


Toplam: 25,333 km²


Toprak: 24,856 km²


Su: 477 km²


Makedonya Yüz ölçüm
karşılaştırma:


Ülkenin yüzölçümü Vermont’tan
biraz büyüktür.


Makedonya’nın


Kara sınırları:


Toplam: 766 km


Komşu ülkeler: Arnavutluk 151
km, Bulgaristan 148 km, Yunanistan 246 km, Sırbistan 221 km


Makedonya’nın Kıyı boyu:


Denize kıyısı bulunmamaktadır.


Makedonya’nın Deniz hakları:


Hiçbir deniz hakkı yoktur.


Makedonya’da İklim:


Yazlar ve sonbaharlar sıcak ve
yağışsız geçer. Yoğun kar yağışının olduğu kışlar ise oldukça
soğuktur.    


Makedonya’da Zemin:


Derin çanakların ve vadilerin
kapladığı dağlık bölgeler yer alır. Üç büyük göl bulunmaktadır.
Hepsinin de üzerinden bir sınır geçer. Vardar Nehri ülkeyi iki eşit
parçaya böler.


Makedonya’nın Rakım uç
değerleri:


En alçak noktası: Vardar Nehri
50 m


En yüksek noktası: Golem Korab
(Maja e Korabit) 2,764 m


Makedonya’nın Doğal
Kaynakları:


Düşük seviyede demir filizi,
çinko, krom, manganez, nikel, tungsten, altın, gümüş, asbest, jips,
kereste, ekilebilir arazi


Makedonya’nın Toprak
kullanımı:


Tarım alanı: % 22.01


Sürekli tarım ürünleri: % 1.79


Diğer: % 76.2 (2005)


Makedonya’da Sulanan arazi:


550 km² (2003)


Makedonya’da Doğal afetler:


Yüksek derecede sismik
riskler.   


Makedonya’nın Çevre – bugünkü
sorunları:


Metalürji kuruluşlarının sebep
olduğu hava kirliliği 


Makedonya Çevre – uluslar
arası anlaşmalar:


Gruplar: Hava Kirliliği,
Biyofarklılık, İklim Değişikliği, İklim Değişimi – Kyoto Protokolü,
Çölleşme, Tehlikedeki Türler, Çevresel Modifikasyon, Tehlikeli
Atıklar, Deniz Kanunu, Ozon tabakasının korunması, Sulak Alanlar


İmzalanmış ama onaylanmamış:
belirtilen antlaşmalardan hiçbiri


Makedonya


Coğrafya – not:


Denize kıyısı bulunmamaktadır.
Batı ve Orta Avrupa’dan Ege Denizi’ne; Güney Avrupa’dan Batı
Avrupa’ya doğru ana geçiş hatlarına sahiptir.     


Ekonomi


 


Makedonya’da Ekonomiye genel
bakış:


1991 Eylülünde bağımsızlığını
kazandığında Makedonya Yugoslav cumhuriyetleri arasında en az
gelişmiş ülkeydi. Federal ülkenin eşya ve hizmetinin sadece % 5’ini
karşılamaktaydı. Yugoslavya’nın dağılması merkez yönetimden para
akışını durdurdu ve ülke serbest ticaret bölgesindeki
avantajlarından mahrum kaldı.    Altyapının olmayışı, BM’nin güç
kaybeden Yugoslavya üzerindeki yaptırımları, Yunanistan ile
Makedonya’nın anayasal ismi ve bayrağı ile ilgili tartışma sonucunda
Makedonya’ya uygulanan ambargo 1996’ya kadar ülke ekonomisinin
büyümesini engelledi.


GSYİH 2000 yılından sonra
büyümeye başladı. Ülkenin yöneticilerinin ekonomik reform, serbest
ticaret ve bölgesel uyumu ile ilgili taahhütleri 2001 etnik Arnavut
ayaklanması ile baltalandı. Azalan ticaret oranı, sınır kapılarının
bazen açılmaması, güvenlik ihtiyaçları sebebiyle artan açık ve
yatırımcıların kararsızlığı sebebiyle ekonomi % 4.5 küçüldü. Büyüme
2002’de % 0.9 iken 2003–06 arası ortalama % 4 dolaylarındaydı.
Ülkede düşük enflasyon oranı olmasına rağmen yabancı yatırımcıları
çekmeyi başaramamıştır. Bu sebeple iş büyümesi oldukça durgundur.


Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH)
(satın alma gücü paritesi):


16.94 milyar $ (2006 tahmini)


Not: Makedonya’da resmi
olmayan büyük bir sektör vardır.


Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH)
(resmi döviz kuru):


6.225 milyar $ (2006 tahmini)


Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH)
– gerçek büyüme hızı):


% 3.1 (2006 tahmini)


Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH)
– kişi başına (PPP):


8,300 $  (2006 tahmini)


Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH)
– sektörlere göre dağılım:


Tarım: % 9


Endüstri: % 29


Hizmet: % 62 (2006 tahmini)


İş gücü:


899,000 kişi (2006 tahmini)


İş gücü- iş alanlarına göre:


Tarım: % 21.7


Endüstri: % 32.6


Hizmet: % 45.7 (Eylül 2006)


İşsizlik oranı:


% 36 (Eylül 2006 tahmini)


Yoksulluk sınırı altındaki
nüfus:


% 30 (2005)


Yüzdelik paya göre ev geliri
ya da gideri:


En az: % 10: Mevcut değil


En fazla: % 10: Mevcut değil


Enflasyon oranı (tüketici
fiyatları):


% 3 (2006 tahmini)


Makedonya Bütçesi:


Gelirler: 2.234 milyar $  


Giderler: 2.284 milyar $, 24
milyon $lık sermaye giderleri dâhil.


(2006 tahmini)


Makedonya’da Tarım – Ürünleri:


Üzüm, şarap, tütün, sebze,
süt, yumurta


Sanayiler:


Yiyecek işleme, meşrubat,
tekstil ürünleri, kimyasallar, demir, çelik, çimento, enerji, ecza
malzemeleri


Makedonya’nın Endüstriyel
üretimin gelişme hızı:


% 3.4 (2006 tahmini)


Makedonya’nın Elektrik
üretimi:


5.935 milyar kWh (2006)


Makedonya’nın Elektrik
tüketimi:


8.929 milyar kWh (2006)


Makedonya’nın Elektrik
ihracatı:


0 kWh (2006)


Makedonya’nın Elektrik
ithalatı:


2.994 milyar kWh (2006)


Makedonya’nın Petrol üretimi:


0 bbl/gün (2005)


Makedonya’nın Petrol tüketimi:


23,000 bbl /gün (2005 tahmini)


Makedonya’nın Petrol ihracatı:


0 bbl /gün


Makedonya’nın Petrol ithalatı:


0 bbl/ gün


Makedonya’nın Doğal gaz
üretimi:


0 cu m (2004 tahmini)


Makedonya’nın Doğal gaz
tüketimi:


100 milyon cu m (2004 tahmini)


Makedonya’da İhracat:


2.341 milyar $ f.o.b  (2006
tahmini)


Makedonya’da İhracat malları:


Yiyecek, meşrubat, tütün,
tekstil ürünleri, çeşitli imalat ürünleri, demir ve çelik


Makedonya’da İhracat
ortakları:


Sırbistan ve Karadağ % 23.2,
Almanya % 15.6, Yunanistan % 15.1, İtalya % 9.9, Bulgaristan % 5.4,
Hırvatistan % 5.2 (2006)


Makedonya’da İthalat:


3.631 milyar $ f.o.b (2006
tahmini)


Makedonya’da İthalat malları:


Makine ve malzemeleri,
otomobil, kimyasallar, yakıt, yiyecek maddeleri


İthalat ortakları:


Rusya % 15.1, Almanya % 9.8,
Yunanistan % 8.5, Sırbistan ve Karadağ % 7.5, Bulgaristan % 6.7,
İtalya % 6 (2006)


Makedonya Dış borç:


2.285 milyar $ (Kasım 2006)


Makedonya Ekonomik yardım –
alıcı


Yardım almıyor.


Makedonya’nın Para birimi
(kod):


Makedonya Dinarı


Döviz kurları:


Makedonya Dinarının Amerikan
Dolarına oranı: 48.978 (2006), 48.92 (2005), 49.41 (2004), 54.322
(2003), 64.35 (2002)


Makedonya’da Mali yıl:


Takvim Yılı  


Halk


 


Makedonya’nın Nüfusu:


2,055,915 kişi (Temmuz 2007
tahmini)


Yaş dağılımı:


0–14 yaş: % 19.8 ( erkek
210,418 / kadın 195,884)


15–64 yaş: % 69.1 ( erkek
715,997 / kadın 704,739)


65 yaş ve üstü: % 11.1 ( erkek
99,892 / kadın 128,985)


(2007 tahmini)


Makedonya’da Ortalama yaş:


Toplam: 34.4 yaş


Erkek: 33.5 yaş


Kadın: 35.5 yaş (2007 tahmini)


Makedonya’da Nüfus artış
oranı:


% 0.263 (2007 tahmini)


Makedonya’da Doğum oranı:


12.02 doğum/1000 nüfus (2007
tahmini)


Makedonya’da Ölüm oranı:


8.78 ölüm/1000 nüfus (2007
tahmini)


Makedonya’da Net göç oranı:


—0.61 göçmen/1000 nüfus (2007
tahmini)


Makedonya’da Cinsiyet oranı:


Doğumda: 1.08 erkek/kadın


15 yaş altı: 1.074 erkek/kadın


15-64yaş arası: 1.016
erkek/kadın


65 yaş ve üzeri: 0.774
erkek/kadın


Toplam Nüfus: 0.997
erkek/kadın (2007 tahmini)


Makedonya’da Bebek ölüm oranı:


Toplam: 1000 canlı doğumda
9.53 ölüm


Erkek: 1000 canlı doğumda 9.69
ölüm


Kadın: 1000 canlı doğumda 9.37
ölüm (2007 tahmini)


Makedonya’da Ortalama yaşam
süresi:


Toplam nüfus: 74.21 yaş


Erkek: 71.73 yaş


Kadın: 76.88 yaş (2007
tahmini)


Makedonya’da Doğurganlık
oranı:


1.57 çocuk/kadın (2007
tahmini)


Makedonya’da Uyruk:


İsim: Makedon (tekil veya
çoğul)


Sıfat: Makedonyalı


Makedonya’da Etnik gruplar:


Makedon % 64.2, Arnavut %
25.2, Türk % 3.9, Roma (çingene) % 2.7, Sırp % 1.8, diğerleri % 2.2
(2002 nüfus sayımı)


Makedonya’da Dinler:


Makedon Ortodoks % 64.7,
Müslüman % 33.3, diğer Hıristiyan % 0.37, diğerleri ve belirlenmemiş
% 1.63 (2002 nüfus sayımı)


Makedonya’da Diller:


Makedonca % 66.5, Arnavutça %
25.1, Türkçe % 3.5, Roma % 1.9, Sırpça % 1.2, diğerleri % 1.8 (2002
nüfus sayımı)


Makedonya’da Okuryazarlık
oranı:


Tanım: 15 yaş ve üzeri okuyup
yazabilir.


Toplam Nüfus: % 96.1


Erkek: % 98.2


Kadın: % 94.1 (2002 nüfus
sayımı)


İletişim


 


Makedonya’da Telefonlar –
kullanımdaki ana hatlar:


533,200 (2005)


Makedonya’da Telefonlar – cep
telefonu:


1.261 milyon (2005)


Makedonya’da Telefon sistemi:


Genel Değerlendirme: Yok


Yerel: Yok


Uluslar arası: Ülke kodu 389


Makedonya’da Radyo yayın
istasyonları:


AM 29, FM 20, kısa dalga 0
(1998)


Makedonya’da Televizyon yayın
istasyonları:


31 (ek olarak 166 kesintisiz
yayın) (1995)


Internet ülke kodu:


.mk


Makedonya İnternet sahibi:


3,716 (2006)


Internet kullanıcıları:


392,671 (2005)


Taşımacılık


 


Makedonya’da Hava alanları:


17 (2006)


Döşeli pistleri (asfalt) olan
hava alanları:


Toplam: 10

2,438’den 3,047 m ‘e: 2


914 m altı: 8 (2006)


Döşenmemiş pistli (asfalt
olmayan) hava alanları:


Toplam: 7


914’den 1,523 m’ e: 3


914 m altı: 4(2006)


Karayolları:


Toplam: 8,684 km


Asfaltlanmış: 5,540 km


Asfaltlanmamış: 3,144 km
(1999)


Yönetim


 


Makedonya’nın


Ülke adı:


Kabul Edilen Uzun Biçimi:
Makedonya Cumhuriyeti


Kabul Edilen Kısa Biçimi:
Makedonya


Mahalli uzun biçimi: Republika
Makedonija


Mahalli kısa biçimi:
Makedonija


Önceki Adı: Makedonya Halk
Cumhuriyeti, Makedonya Sosyalist Cumhuriyeti


Makedonya’nın Bağımlılık
durumu:


 


Makedonya’nın Yönetim biçimi:


Ülkenin yönetim biçimi
parlamenter demokrasidir.  


Makedonya’nın Başkenti:


İsim: Üsküp


Coğrafi koordinatları: 41 59
K, 21 26 D


Zaman farkı: UTC+1 (Standart
zaman boyunca Washington DC’den 6 saat ileri)


Makedonya’nın İdari bölgeleri:


85 belediye: Aerodrom (Üsküp),
Aracinovo, Berovo, Bitola, Bogdanci, Bogovinje, Bosilovo, Brvenica,
Butel (Üsküp), Cair (Üsküp), Caska, Centar (Üsküp), Centar Zupa,
Cesinovo, Cucer-Sandevo, Debar, Debartsa, Delcevo, Demir Hisar,
Demir Kapija, Dojran, Dolneni, Drugovo, Gazi Baba Üsküp), Gevgelija,
Gjorce Petrov (Üsküp), Gostivar, Gradsko, Ilinden, Jegunovce,
Karbinci, Karpos (Üsküp), Kavadarci, Kicevo, Kisela Voda (Üsküp),
Kocani, Konce, Kratovo, Kriva Palanka, Krivogastani, Krusevo,
Kumanovo, Lipkovo, Lozovo, Makedonska Kamenica, Makedonski Brod,
Mavrovo i Rastusa, Mogila, Negotino, Novaci, Novo Selo, Ohrid,
Oslomej, Pehcevo, Petrovec, Plasnica, Prilep, Probistip, Radovis,
Rankovce, Resen, Rosoman, Saraj (Üsküp), Skopje, Sopiste, Staro
Nagoricane, Stip, Struga, Strumica, Studenicani, Suto Orizari (Üsküp),
Sveti Nikole, Tearce, Tetovo, Valandovo, Vasilevo, Veles, Vevcani,
Vinica, Vranestica, Vrapciste, Zajas, Zelenikovo, Zelino, Zrnovci


Not: Yanlarında parantez
içinde Üsküp yazılı olan on belediye Büyük Üsküp Belediyesi’ni
oluşturmaktadır.


Makedonya’da Bağımsızlık:


 8 Eylül 1991 (referandumdan
Yugoslavya’dan bağımsızlık alma kararı çıktı.)  


Makedonya’nın Milli Bayramı:


Ilinden Ayaklanma Günü – 2
Ağustos (1903) Not: Ayrıca Saint Elijah günü olarak da bilinir.


Makedonya Anayasası:


17 Kasım 1991’de kabul edildi.
20 Ekim 1991’de yürürlüğe girdi. 2001’de azınlık haklarını
güçlendiren bazı yeni anayasal düzeltmeler sebebiyle; 2005’te ise
adli sebeplere bağlı olarak yeniden düzenlendi.


Makedonya’da Kanun sistemi:


Sivil hukuk sistemine dayanır.
Yasama uygulamaları adli incelemeden geçer. ICJ zorunlu yargılama
yetkisini kabul etmez. 


Makedonya’da Oy hakkı:


18 yaş; evrensel


Makedonya’nın Katıldığı
uluslar arası örgütler:


BIS, CE, CEI, EAPC, EBRD, FAO,
IAEA, IBRD, ICAO, ICCt, ICRM, IDA, IFAD, IFC, IFRCS, ILO, IMF, IMO,
Interpol, IOC, IOM (gözlemci), IPU, ISO, ITU, ITUC, MIGA, OIF, OPCW,
OSCE, PCA, PFP, SECI, UN, UNCTAD, UNESCO, UNIDO, UNWTO, UPU, WCL,
WCO, WHO, WIPO, WMO, WTO


Makedonya’nın Bayrak şekli:


Kırmızı zemin üzerine
kenarlara kadar uzanan 8 ışınlı bir sarı güneş yer alır.